✅ مجله بین المللی پژوهش ملل1⃣ مقاله 1. دوره یازدهم، شماره 124، تیر 1405🍀 یادداشت تفاهم اسلام‌آباد و معمای حقوقی گذار از مخاصمه به مصالحه📅 دریافت: 22 فروردین 1405 | انتشار: 30 تیر 1405✍️ امیرمهدی رضایی (دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، دانشگاه تهران، تهران، ایران)چکیدهساعاتی پس از پایان یک مخاصمۀ مسلحانۀ کوتاه‌مدت اما پرهزینه، در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵، روسای جمهور ایران و آمریکا در اسلام‌آباد سندی امضا کردند که در نگاه نخست پایان جنگ را اعلام می‌کند. پرسش بنیادین پیش رو این است که آیا یادداشت تفاهم اسلام‌آباد سازوکاری متوازن برای گذار از مخاصمه به توافق نهایی فراهم می‌آورد، یا در ورای ظاهر متوازن خود، حاوی شکاف‌های حقوقی و ریسک‌های اجرایی نامتقارنی است که می‌تواند به ضرر منافع و امنیت ملی ایران تمام شود. این مقاله، با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، و با تکیه‌بر رویۀ دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیۀ قطر علیه بحرین (۱۹۹۴)، نشان می‌دهد که نام‌گذاری سند به «یادداشت تفاهم» ماهیت حقوقی آن را تعیین نمی‌کند؛ بلکه باید آن را، با تحلیل زبان هریک از چهارده بند، در طبقه‌ای میانه به نام «تعهد سیاسی الزام‌آور چندلایه» جای داد. یافتۀ محوری آن است که توازن متن، در سطح اجرا، با نامتوازنی پنهانی مواجه می‌شود: تعهدات عملیاتی ایران یک‌باره و کاملاً در صلاحیت داخلی اوست، اما اجرای تعهدات اقتصادی متقابل آمریکا با موانع ساختاری حقوق داخلی آن کشور - به‌ویژه قانون بازبینی توافق هسته‌ای ایران و قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها - مواجه است؛ موانعی که، در پرتو خروج یک‌جانبۀ آمریکا از برجام در ۲۰۱۸، نگرانی به‌جایی دربارۀ پایداری بلندمدت سند برمی‌انگیزند. با تحلیل بندبه‌بند موضوعی سند، نتیجه می‌گیرد که موفقیت نهایی این فرایند، نه در متن موجود، بلکه در کیفیت حقوقی مذاکرات شصت‌روزۀ پیش رو و طراحی دقیق سازوکارهای ضمانت اجرا رقم خواهد خورد.کلیدواژه ها: یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، تعهد سیاسی الزام‌آور، ماهیت حقوقی معاهدات، تنگۀ هرمز، قانون بازبینی توافق هسته‌ای ایرانhttps://rnmagz.com/article/958/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B5%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%87