👇🏼ادامه متن پیشینجوانانی که با امید تغییر وارد میدان می‌شوند، خانواده‌هایی که عزیزانشان را از دست می‌دهند و مردمی که پس از پایان هیجان‌های سیاسی باید با پیامدهای واقعی آن زندگی کنند .حالا به همان سوال نخست برمی‌گردم: «چرا وقتی از تجاوز خارجی و خطر جنگ نوشتی، درباره اعدام‌ها ننوشتی؟»پاسخ اول این است که اعدام، ذاتا فقط صورت مساله را پاک می‌کند و چیزی را حل نمی‌کند و تازه اگر بدون معیارهای حقوقی عادلانه و انسانی انجام شود، امری دردناک و غیرقابل دفاع است و نظم جامعه را به هم می‌ریزد و روح انسانی را کدر می‌کند . جان انسان نباید ابزار هیچ پروژه سیاسی شود. هیچ هدفی، با هر نامی که بر خود بگذارد، نمی‌تواند رنج انسان را بی‌اهمیت کند. اینها بدیهیاتی است که بارها فریاد زده و نشنیده گرفته شده و بیان و عدم بیانش مستوجب عقاب است درست مثل همان بدیهیات «دخالت خارجی و جنگ بد است» که فریاد زده و شنیده نشد چون بخش موثری از جامعه و حکومت ما دیری است در رقابت نشنیدن بدیهیاتند اما در کنار این پرسش، پرسش دیگری نیز وجود دارد که نمی‌توان از آن گریخت:آیا مسئولیت اخلاقی فقط پس از وقوع فاجعه آغاز می‌شود؟ یا بخشی از اخلاق، دیدن راهی است که ممکن است به فاجعه ختم شود و تلاش برای جلوگیری از آن؟اگر کسی پس از آن همه هشدار به تصمیم‌گیران حکومت درباره وضعیت جامعه رو‌ به جریان‌های سیاسی کرد و از ماه‌ها پیش هشدار می‌داد که تحریک جامعه به خشونت، وعده پیروزی آسان، تصور فروپاشی سریع و امید بستن به مداخله بیرونی می‌تواند چرخه‌ای از خشونت و سرکوب ایجاد کند، آیا او در حال دفاع از جان انسان‌ها نبود؟ آیا او پیشکسوت اعلان خطر بی‌عدالتی و تصاعد خشونت نبود؟ آیا او صادق‌تر از کسانی نبود که پیش از فاجعه وعده قطعی می‌دادند و حالا بدون پاسخگویی بوقلمون‌صفتانه اشک تمساح همدلی می‌ریزند؟مسئله فقط این نیست که چه کسی پس از حادثه کنار قربانی می‌ایستد. مسئله این است که چه کسی پیش از حادثه حاضر است هزینه گفتن یک حقیقت ناخوشایند را بپردازد.نمی‌شود جامعه‌ای را به رفتن در مسیری دعوت کرد که هزینه‌هایش را دیگران می‌پردازند، و بعد، وقتی پیامدهای آن مسیر آشکار شد، تمام مسئولیت را به کسانی سپرد که از ابتدا درباره آن هشدار داده بودند.سیاست، فقط هنر اعتراض کردن و استوری و بیانیه محکومیت نیست؛ هنر سنجیدن پیامدها و میزان اثربخشی نیز هست. سیاست فقط لحظه شور و خشم نیست؛ لحظه بعد از آن هم هست؛ زمانی که باید پاسخ داد چه چیزی ساخته‌ایم و چه چیزی ویران کرده‌ایم، چه هزینه‌ای داده‌ایم و چه سودی برگرفته‌ایم؟قدرت را باید نقد کرد. سرکوب را باید نقد کرد. اعدام را باید نقد کرد. اما هم‌زمان باید از کسانی که جامعه را به تصمیم‌های پرهزینه دعوت می‌کنند نیز پرسید: مسئولیت شما در برابر پیامدهای این تصمیم‌ها چیست؟ آیا کار شما فراخوان و مانور روی هزینه‌ها و به قول خودتان تلفات است و بعد از گندی که می‌زنید باز هم آنها که از نخست انذار دادند باید بیانیه محکومیت بدهند و بعد از هر دوره جنگ و گریز باز روز از نو روزی از نو؟اگر هدف از بازخواست دیگران برای محکومیت و هشتگ، صرفاً اثبات ماهیت یک قدرت سیاسی باشد، بسیاری از واقعیت‌ها سال‌هاست آشکار شده‌اند. اما اگر هدف، کاهش رنج انسان‌هاست، معیار باید چیزی فراتر از خشم و هیجان و مطالبه استوری و پست باشد و باید دید کدام روش، احتمالاً انسان‌های کمتری را قربانی می‌کند و کدام مسیر، جامعه را به چرخه‌ای بی‌پایان از خشونت و انتقام می‌کشاند.اخلاق سیاسی فقط ایستادن نمادین کنار قربانی و عکس یادگاری با مصیبت مردم پس از وقوع فاجعه یا استوری « نه به اعدام» و گرفتن لایک نیست؛ گاهی اخلاق سیاسی یعنی آن‌قدر زود هشدار دادن که شاید فاجعه اصلا رخ ندهد یا تلنگری زد که راه رفته پرهزینه تکرار نشود ولو اینکه موقع هشدار با انواع فحاشی‌ها مواجه شوید.چنین صریح سخن گفتن البته به مذاق مخاطبی که عادت به روضه‌خوانی و تایید دارد خوش نمی‌آید و روش معمول فعالانی هم نیست که لایک و فالوئر را برای اعتبار اجتماعی و اقتصادی لازم دارند اما درسی که باید گرفت این است که هرکس که درباره آینده هشدار می‌دهد، لزوما مدافع وضع موجود نیست. گاهی کسی که ناخوشایندترین حرف را می‌زند، نه از سر ترس، که از سر مسئولیت سخن می‌گوید؛ زیرا می‌داند بعد از فروریختن دیوارها، دیگر گفتن اینکه «من هشدار داده بودم» هیچ زخمی را درمان نمی‌کند و صنعت فراخوان و بیانیه و محکومیت و هشتگ هم لزوما به معنای کنار مردم ایستادن نیست اما بالاخره باید یکجا پرسید که چه زمانی باید از این سیکل تکراری پرهزینه و بی‌نتیجه‌ که با فراخوان شروع و با هزینه سنگین حرکت می‌کند و به بازجویی و‌طلبکاری مجازی و چند لایک و هشتگ ختم می‌شود دست کشید و به بازبینی دقیق مسیر رفته پرداخت؟@sahandiranmehr