‍ ‍ 🔸بازخوانی انقلاب مشروطه و نحوه همراهی مردم کرد و کردستان با آن ✍ اسماعیل شمس✅ این روزها بیش از هر زمان دیگری از انقلاب مشروطه سخن می رود. وضعیت کرد و کردستان در این انقلاب هم از موضوعاتی است که نمی توان به آن بی توجه بود. برخلاف دیدگاه احمد کسروی و همفکرانش که کردها را دور از مدنیت و مشروطیت و حتی در جبهه مقابل آن نشان داده اند، از قضا کرد و کردستان در کنار آذربایجان و گیلان از عناصر پیشرو و حامی انقلاب مشروطه محسوب می شدند و خیلی زودتر از شهرهای دیگر، انجمنهای ملی و مشروطه خواه درست کردند و پس از آن هم مجاهدتهای زیادی برای حفظ مشروطیت کردند. در مقاله پیوست، نوشته نگارنده که با عنوان "ارزیابی و تحلیل فعالیت انجمنها و تشکیلات اجتماعی کردستان در دوره مشروطه(١٣٢٤- ١٣٢٩ق/١٢٨٥- ١٢٨٩ش) "  در نشریه تحقیقات تاریخ اجتماعی چاپ شده است، به تفصیل به نحوه فعالیت کرد و کردستان در دوران مشروطه اشاره شده است(https://b2n.ir/k27972)✅ مسأله اصلی این پژوهش بررسی نخستین تجربۀ فعالیت تشکیلاتی و گروهی در کردستان در قالب انجمنهای مشروطه خواه و نحوۀ مواجهۀ کارگزاران قاجار با آنها در دورۀ مشروطه(1324- 1329ق) است. پرسش این است که انجمن ایالتی و ولایتی ، بلدیه و دیگر انجمنهای کردستان در چه زمانی و چگونه درست شدند؟ اساسنامه آنها چه بود و چه اقداماتی انجام دادند؟ نحوۀ تعامل نهادهای حاکمیتی با آنها چگونه بود و چرا و چگونه برچیده شدند؟ یافته های این پژوهش نشان می دهد که مشروطه خواهان کرد با الگوبرداری از فعالیت مشروطه خواهان تهران و آذربایجان انجمنها و تشکیلات مختلفی را در کردستان پدید آوردند و به بسط مشارکت مردم در فعالیتهای سیاسی و اجتماعی کمک کردند.در مقابل، دولتمردان حاکم که همچنان به نظام سنتی حکمرانی تمایل داشتند، با شیوه ها و ابزارهای مختلف، مانع پیشبرد برنامه های آنان شدند. با وجود این ، مشروطه خواهان کرد عقب نشینی نکردند و کشمکشهای دو طرف تا پایان این دوره همچنان ادامه داشت. در دوران مشروطه افزون بر انجمنهای ولایتی سنندج، سقز، مهاباد و انجمنهای بلدیه این شهرها که همه توسط بزرگان منطقه تشکیل شده بودند، انجمنهایی مانند صداقت، هیٲت کارگران و هیٲت ترقی و تهذیب اخلاق کردستان شکل گرفتند و روزنامه ای هم به نام تمدن منتشر گردید که فقط چند شماره دوام آورد. ✅ گزیده ای  از نامه های رجال و انجمنهای مشروطه خواه کردستان به مرکز-  از قرار معلوم عبدالله خان همدانی را که پیشکار شعاع السلطنه بود با آن بیشرفیها و بی اعتدالیها و ظلمها که در شیراز کرد میخواهند به حکومت کردستان که سرحد است بفرستند. آیا سزاوار است چنین شخصیتی که خباثت باطن و خساست طینت او بر همه معلوم است مأمور حکومت شود و حافظ حدود جمعی از مسلمانان باشد. هیأت مجلس اگر خیرخواه دولت و ملت است باید خواستار شود که ازاین قبیل اشخاص به حکومت نروند (مجلس، ش 6، س 1: 2، 11 صفر 1325).- حرکات فرماندهان و رؤسای جدید در هر شهر و قصبه نوعی است که آرزوی دوره استبداد در دلهاست و تنفر ملت به اوضاع جدید در تزاید؛ چرا؟ علت دارد هر کس را به مأموریت کردستان گسیل فرمودند به محض ورود با مفسد و معترض همدست گشته در جلب فایده شخصی و بودن دخل و برباد رعیت مضمحل داشتن قوای دولتی کاری ندیده... برای چه مردم بگویند این هم بواسطه نحوست مشروطه است. با این نعمت خداداد و زیادی رحمت نصف سکنه شب را بی نانند.-افسوس و صد افسوس که کردستان فلک زده ما هنوزمحصورچنگ استبدادیان می باشد. از بس که در این مدت به هرجانب دویده و فریاد و آه و ناله بیچارگان فلک زده کردستان را به عرض اولیای امور رسانیده چاره نشد...لهذا مجبوریم که معایب امورات را به ساحت مقدس پارلمان به عرض برسانیم.✅ در برخی محافل تحلیلی و تاریخنگاری مرکز محور مدام از فعالیتهای مرکز گریز برخی رهبران و رجال کرد پس از جنگ جهانی اول سخن می رود. به نظر می رسد این افراد باید نگاه دقیقتری به وضعیت کردستان پس از مشروطه بیندازند و این پرسش را از خود بپرسند که واکنش دولت مشروطه به آن همه شور و اشتیاق مردم چه بود؟ آیا جز نادیده گرفتن آنها و تداوم مناسبات استبدادی در کردستان کار دیگری کرد؟ اگر برخی رجال کرد روند دیگری پس از جنگ جهانی اول در پیش گرفتند، همه اسناد و مدارک نشان می دهند که علت اولیه آن را باید در نحوه برخورد دولت مشروطه با کرد و کردستان جستجو کرد. https://t.me/kurdistanname