🗒 از دوگانه جنگ و صلح تا روایت‌های چندگانه ادبیات📌گزارش نشست «شعر در جنگ و صلح»♦️یکی از محورهای اص

🗒 از دوگانه جنگ و صلح تا روایت‌های چندگانه ادبیات📌گزارش نشست «شعر در جنگ و صلح»♦️یکی از محورهای اصلی سخنان اقتصادی‌نیا، پیوند میان شعر انقلاب و شعر جنگ بود. او معتقد است فاصله بسیار کوتاه میان انقلاب ۱۳۵۷ و آغاز جنگ باعث شد ادبیات این دو دوره به‌شدت درهم‌تنیده شود. اقتصادی‌نیا گفت: «فاصله وقوع جنگ با انقلاب ۱۳۵۷ بسیار کوتاه بود؛ یعنی هنوز جامعه پس از انقلاب مستقر نشده بود و بنیان‌هایی که زیر و رو شده بودند، هنوز استقرار لازم را پیدا نکرده بودند.» به گفته او، مفاهیمی که در جریان انقلاب دگرگون شده بودند نیز هنوز فرصت تثبیت پیدا نکرده بودند که جنگ آغاز شد. او افزود: «شعر موسوم به شعر انقلاب، بسیار به شعر جنگ نزدیک است. می‌بینیم که مفاهیم، تقریبا بلافاصله از همان گفتمان شعر انقلاب به شعر جنگ منتقل می‌شوند.» این پیوند، به گفته اقتصادی‌نیا، تنها در سطح مضمون باقی نماند و چهره‌های ادبی و حتی زبان و تصاویر شعری نیز میان دو دوره استمرار پیدا کردند. او گفت: «این دو دوره، به دلیل اینکه وقایعشان بسیار سریع پشت سر هم اتفاق افتاد، به‌شدت درهم تنیده شدند. همین اتفاق درباره چهره‌ها نیز رخ داد؛ چهره‌هایی که در دوران انقلاب به‌عنوان فعالان ادبی شناخته می‌شدند و با گرایش‌های سیاسی مختلف از طریق شعر و قلم به جریان انقلاب پیوسته بودند، در دوره جنگ نیز فعال شدند و بخشی از شعر جنگ را شکل دادند.»♦️در ادامه، اقتصادی‌نیا به وجه دیگری از شعر جنگ پرداخت؛ اشعاری که نه از منظر حماسه و پیروزی، بلکه از منظر رنج انسانی به جنگ نگاه می‌کنند. برای این بخش، او شعر «نام تمام مردگان یحیاست» از محمدعلی سپانلو را نمونه قرار داد. اقتصادی‌نیا درباره سپانلو گفت: «سپانلو شاعری بسیار ملی بود. آثاری که منتشر کرده و کارهایی که درباره شاعران دوران مشروطه انجام داده، نشان‌دهنده همین نگاه ملی اوست.» به گفته او، این شعر در دوره‌ای سروده شد که بمباران‌ها به تهران رسیده بود و جنگ دیگر پدیده‌ای دور از زندگی روزمره بسیاری از شهروندان نبود. او توضیح داد: «یک تفاوت مهم جنگ هشت‌ساله با جنگ امروز، تکنولوژی جنگ است. امروز ممکن است با فشردن یک دکمه در کشوری دیگر، خانه‌ای در نقطه‌ای دور ویران شود. اما در آن زمان، چهره خشن و تن‌به‌تن جنگ بسیار پررنگ‌تر به چشم می‌آمد.» اقتصادی‌نیا ادامه داد: «هواپیمایی که می‌آمد، بمبی که می‌افتاد، آژیر خطری که کشیده می‌شد و فرار مردم به پناهگاه، همه باعث می‌شدند چهره جنگ با خشونتی بسیار ملموس و مستقیم در برابر شهروندان قرار بگیرد. «نام تمام مردگان یحیاست» نیز در چنین زمینه‌ای شکل گرفت.» به گفته اقتصادی‌نیا، سپانلو شعر را پس از ویران شدن خانه‌ای سرود که محل برگزاری جشن تولد کودکان بوده است.♦️ادبیات جنگ ایران و عراق، به تعبیر سایه اقتصادی‌نیا، در سال‌های پایانی جنگ وارد مرحله‌ای متفاوت شد. اگر در سال‌های نخست، بخش مهمی از شعر جنگ در خدمت تهییج، حماسه‌سازی و تثبیت گفتمان رسمی جنگ بود، با طولانی شدن جنگ و افزایش هزینه‌های انسانی و اجتماعی آن، نشانه‌های تردید و اعتراض نیز در شعر پدیدار شد. اقتصادی‌نیا در توضیح این تغییر گفت: «در دوره دوم، یعنی در سال‌های پایانی جنگ، با پیدایش اشعاری با درونمایه‌های تردید و اعتراض روبه‌رو می‌شویم. جنگ طولانی شده بود و زمزمه‌هایی شکل گرفته بود که این جنگ باید تمام شود و قطعنامه باید پذیرفته شود.» او ادامه داد: «مجامع بین‌المللی دائماً واسطه می‌شدند و تلاش می‌کردند به جنگ در این منطقه پایان دهند، اما به هر حال و به هر دلیلی، جنگ پایان نمی‌گرفت. در نتیجه، بسیاری از کسانی که از همان آغاز با جنگ همدل بودند و با گفتمان غالب حکومت هم همداستانی داشتند، به‌تدریج دچار تردید و اعتراض شدند.»🔹گزارش کامل این نشست را می‌توانید در ایبنا مطالعه کنید.🦉@goftemaann