‍ 🖊 ابهام از آینده،  و زیست غیرِ اخلاقانه پرسش : مدت‌هاست در هر جمع و گروهی این سوال طرح می‌شود که: چرا در ایران اختلاس زیاد است؟ تهمت فراوان است؟ دروغ بی.شمار است؟ چرا زیرآب زنی در کار و خیانت در شغل و فساد در خانواده افزون شده است؟ چرا جوانان به مواد…#از_شماابهام از آینده، یا فقدان تقوا؟با عرض سلام و ادب و احترامیادداشت منتشرشده درباره «ابهام از آینده و زیست غیراخلاقی» را با دقت خواندم. تقریباً تمام آنچه در این نوشته آمده را می‌پذیرم.تردیدی نیست که ناامنی اقتصادی، بی‌ثباتی شغلی، نگرانی از آینده، دشواری ازدواج و احساس بی‌عدالتی می‌تواند انسان را مضطرب، پرخاشگر و نگران کند و آستانه تحمل او را پایین بیاورد. انسانی که آینده خود را تیره و نامعلوم می‌بیند، ممکن است به جای اخلاق، بیشتر به «بقا» بیندیشد؛ و وقتی بقا به دغدغه اصلی تبدیل شد، گاهی حق دیگران نخستین چیزی است که قربانی می‌شود.اما تصور می‌کنم برای فهم مسئله اخلاق در جامعه، یک ضلع دیگر هم وجود دارد که نباید از آن غافل شد؛ و آن، نگاه دینی به اخلاق و مفهوم «تقوا» است.من کاری به سوءرفتارهای دین‌مآبانه برخی افراد ندارم؛ رفتارهایی که گاهی به نام دین انجام شده و خود موجب فاصله گرفتن بخشی از جامعه از دین شده است. سخنم درباره خود دین و آن چیزی است که قرآن از ما می‌خواهد.قرآن بارها مؤمنان را با این عبارت خطاب می‌کند:«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ»ای کسانی که ایمان آورده‌اید، تقوا پیشه کنید.این عبارت برای من همیشه سؤال‌برانگیز بوده است.اگر «ایمان» داریم، چرا باید پس از آن به ما گفته شود «تقوا پیشه کنید»؟سال‌ها این آیه را شنیدم، تفاسیر مختلفی خواندم و توضیحات گوناگونی شنیدم؛ اما شاید زیباترین تعبیری که با ذهن من ارتباط برقرار کرد، همان سخن سعدی در مجالس پنجگانه باشد:«ایمان را اثبات کرد و به تقوا فرمود تا بدانی که عروس ایمان با آنکه جمالی دارد، بی‌زیور تقوا کمالی ندارد.»و شاید مسئله جامعه ما را بتوان از همین زاویه نیز دید.ما در «یا أیها الذین آمنوا» بسیار موفق بوده‌ایم؛ یعنی درباره ایمان، اعتقاد، شعائر، مناسک و نشانه‌های دینداری بسیار سخن گفته‌ایم.اما آیا در «اتقوا الله» به همان اندازه موفق بوده‌ایم؟آیا ایمان ما توانسته است در رفتار روزمره ما ظهور پیدا کند؟آیا وقتی پای پول، مقام، منفعت شخصی، رقابت، خشم، شهوت یا قدرت به میان می‌آید، هنوز همان انسان مؤمن باقی می‌مانیم؟تقوا، به گمان من، دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا می‌کند.تقوا یعنی ایمان وقتی پای منفعت شخصی در میان است.آدمی که در خلوت، در جایی که هیچ دوربینی نیست، هیچ ناظری نیست و هیچ‌کس قرار نیست او را تشویق یا مجازات کند، باز هم حق دیگری را رعایت می‌کند، به گمان من به معنای واقعی کلمه «متقی» است.تقوا یعنی بتوانی دروغ بگویی و نگویی.بتوانی رشوه بگیری و نگیری.بتوانی حق کسی را ضایع کنی و نکنی.بتوانی آبروی کسی را ببری و نبری.بتوانی خیانت کنی و نکنی.و مهم‌تر از همه، بتوانی کاری را انجام دهی و مطمئن باشی کسی هرگز نخواهد فهمید، اما باز هم انجامش ندهی.اینجاست که به نظرم بحث «ابهام آینده» و بحث «تقوا» به هم می‌رسند.امنیت اقتصادی و اجتماعی، بستر اخلاق است؛ اما اخلاق فقط محصول امنیت نیست.ممکن است جامعه‌ای فقیر باشد و در عین حال مردمانی شریف داشته باشد؛ و ممکن است جامعه‌ای ثروتمند باشد اما در آن دروغ، خیانت، حرص و بی‌اعتمادی فراوان باشد.بنابراین اگر بپذیریم که ناامنی و ابهام آینده، انسان را به سمت رفتارهای غیراخلاقی سوق می‌دهد، باید همزمان بپذیریم که درونی شدن اخلاق و تقوا نیز انسان را در برابر وسوسه منفعت مقاوم می‌کند.به تعبیر دیگر، برای ساختن جامعه اخلاقی، هم به نان نیاز داریم و هم به معنا؛ هم به امنیت بیرونی و هم به خویشتن‌داری درونی.شغل، مسکن، ازدواج، عدالت، امنیت اقتصادی و امید به آینده را باید جدی گرفت؛ اما در کنار آنها باید انسانی تربیت کنیم که حتی اگر بتواند از خلأ قانون، ضعف نظارت یا بی‌خبری دیگران سوءاستفاده کند، خودش را متوقف کند.شاید یکی از مشکلات امروز ما این باشد که «دین‌داری» را بیش از اندازه در نشانه‌های آشکار آن جست‌وجو کرده‌ایم و کمتر پرسیده‌ایم که این ایمان، در رفتار ما با انسان‌های دیگر چه تغییری ایجاد کرده است.قرآن نیز گویی همین پیوند را بسیار روشن بیان می‌کند:«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا»ایمان را به تقوا و تقوا را به «درست و استوار سخن گفتن» پیوند می‌دهد.و در جای دیگری می‌فرماید:«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ»ایمان، تقوا و صداقت را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.پس شاید مسئله فقط این نباشد که چرا مردم کمتر اخلاقی شده‌اند؛ شاید باید بپرسیم:ما از ایمان چه چیزی ساخته‌ایم و از تقوا چه چیزی؟فرزاد صیادی‌فر🆔 @Sayehsokhan