📝 از #نقد_نویسنده تا #نقد_نوشتهنگاهی به یک ناهنجاری رایج اجتماعیبه بهانه چهاردهم تیر ؛ #روز_قلم کس چو حافظ نگشاد از رخ اندیشه نقاب تا سَـرِ زلفِ سخن را به قلم شانه زدند!🖋 قلم، همین که بر کاغذ ‌نشیند، اندیشه را از صاحب آن جدا می‌کند. از آن لحظه، آنچه به داوری نهاده می‌شود، نه شخصیت و گرایشهای اجتماعی و سیاسی یا ... نویسنده، بلکه استدلال، شواهد، زبان و منطق نوشته است. بی‌گمان یکی از برجسته‌ترین نشانه‌هابلوغ فرهنگی هر جامعه، توانایی اهل اندیشه‌ی آن در تفکیک این دو است :نقد نوشته یا نقد نویسنده.🖋 #نقد_نوشته، گفت‌وگوی اندیشه با اندیشه است. آنچه منتقد برمی‌رسد: 🤔 درستی استدلال🤔 بسندگی شواهد🤔 پیوند مقدمات با نتایج🤔 وجود تناقض یا خطا در نوشتهاست! در این رویکرد، حتی اگر نویسنده نامدار یا گمنام، اخلاق‌مدار یا بی‌اخلاق ، محبوب یا منفور باشد، خادم یا خائن و... باشد، ارزش و اعتبار سخن او تنها با سنجه‌ی #دلیل سنجیده می‌شود.🖋 اما #نقد_نویسنده، اغلب مسیر دیگری را می‌پیماید. در اینجا -به جای بررسی استدلال- زندگی شخصی، خطاهای گذشته، پیشینه سیاسی، ایدئولوژی و باورهای دینی، وابستگی‌های اجتماعی و سیاسی، انگیزه‌های فرضی یا حتی ویژگی‌های اخلاقی نویسنده مورد بحث قرار می‌گیرد. گویی با اثبات خطای یک انسان، می‌توان نادرستی یک استدلال را نیز ثابت کرد. حال آنکه در منطق، این شیوه از استدلال را مغالطه‌ی #حمله_به_شخص می‌نامند.🖋 #مغالطه‌ی حمله به شخص (Ad Hominem)، یکی از کهن‌ترین و رایج‌ترین خطاهای استدلال است! در این مغالطه، به جای پاسخ دادن به مدعا، گوینده هدف حمله قرار می‌گیرد. اینکه نویسنده ثروتمند یا فقیر، دیندار یا بی‌دین، جوان یا سالخورده، چپ‌گرا یا راست‌گرا، دوست یا رقیب ما باشد، یا حتی انگیزه او چه باشد، به‌خودی خود هیچ چیز درباره درستی یا نادرستی استدلال او اثبات نمی‌کند.همان‌گونه که یک استدلال نادرست، اگر از زبان دانشمندی بزرگ بیان شود، درست نمی‌شود؛ و یک استدلال درست، اگر از زبان انسانی گمنام یا حتی خطاکار صادر شود، اعتبار خود را از دست نمی‌دهد.🖋 البته این سخن به معنای بی‌اهمیت بودن شناخت نویسنده نیست. در پژوهش تاریخی، حقوقی یا روزنامه‌نگاری، گاه بررسی منافع، موقعیت یا سوابق نویسنده برای سنجش اعتبار یک روایت ضروری است. اما این کار با رد یا قبول یک استدلال تفاوت دارد. شناخت گوینده می‌تواند در ارزیابی اعتبار یک خبر یا شهادت مؤثر باشد، اما جایگزین نقد منطقی محتوای یک استدلال نمی‌شود.جامعه‌ای که به جای #نقد_اندیشه، به #تخریب_اندیشمند روی می‌آورد، گام به گام از فرهنگ گفت‌وگو فاصله می‌گیرد. در چنین فضایی، قلم‌ها به جای رقابت در استدلال، در معرض داوری‌های شخصی قرار می‌گیرند و میدان اندیشه، جای خود را به میدان اتهام می‌دهد! نتیجه آن است که حقیقت، قربانی تعصب می‌شود و گفت‌وگو به جدال بدل می‌گردد.🖋 #روز_قلم، یادآور این حقیقت نیز هست که حرمت قلم تنها با آزادی نوشتن حفظ نمی‌شود؛ اخلاق خواندن و نقد کردن نیز بایسته است.احترام به قلم، یعنی آنچه نوشته شده است با دلیل بررسی و پاسخ داده شود، نه با برچسب؛ با استدلال نقد شود، نه با شخصیت‌کشی؛ و با انصاف سنجیده شود، نه با پیش‌داوری.🖋اگر قلم، ابزار آفرینش اندیشه است، نقد نیز ابزار پالایش آن است. اما این پالایش تنها زمانی به حقیقت نزدیک می‌شود که متوجه «نوشته» باشد، نه «نویسنده»! شاید بزرگ‌ترین ادای احترام به قلم در روز قلم، همین باشد که بیاموزیم: اندیشه‌ها را نقد کنیم، نه صاحبان اندیشه را.✍️ #سیروس_حامیچهاردهم تیر ۱۴۰۵ - یزد🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd