قافله‌ی مردگان[خوانش شعری از الف. بامداد]پژمان واسعیـــــــــــــــــــــــــــ از دفتر پانزدهم بارو

قافله‌ی مردگان[خوانش شعری از الف. بامداد]پژمان واسعیـــــــــــــــــــــــــــ از دفتر پانزدهم باروخواب‌آلوده هنوز… خواب‌آلوده هنوزدر بستری سپیدصبحِ کاذبدر بورانِ پاکیزه‌یِ قطبی.و تکبیرِ پرغریوِ قافلهکه: «رسیدیمآنک چراغ و آتشِ مقصد!»ــ گرگ‌هابی‌قرار از خُمارِ خونحلقه بر بارافکنِ قافله تنگ می‌کنندو از سرخوشیدندان به گوش و گردنِ یکدیگر می‌فشرند.«ــ هان!چند قرن، چند قرن به انتظار بوده‌اید؟»و بر سفره‌یِ قطبیقافله‌یِ مُرده‌گاننمازِ استجابت را آماده می‌شودشاد از آن که سرانجام به مقصد رسیده است.ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ این شعر بی‌تاریخ، قطعۀ سوم از دفتر مدایحِ بی‌صله (اشعارِ تا سال ۱۳۶۹) است. از اشعار قبل و بعد از آن می‌توان استنباط کرد که بین سال ۱۳۵۷ و ۱۳۶۰ سروده شده است. در جملۀ اول از بند نخست، سخن از صبح کاذب است، ایماژ مورد علاقۀ شاعر که در شعر سیاسی دیگری، در دوره‌ای دیگر، در قالب استعاره‌ای گسترده به کار برده بود (با چشم‌ها/ ز حیرتِ این صبحِ نابه‌جای …)، با این تفاوت که در آن شعر، گوینده تلاش می‌کرد تا به مخاطبانش بفهماند: «از شب هنوز مانده دو دانگی»، اما اینجا صحبت از «خواب‌آلودگی» و «بوران پاکیزۀ قطبی» است، و پیشاپیش می‌توان حدس زد که: «برنامۀ طلوع خورشید به‌کلی لغو شده است!»در جملۀ دوم، قافله‌ای که آتش و چراغی از دور می‌بیند، به خیال آنکه به مقصد رسیده، شادی‌کنان غریو «الله اکبر» برمی‌آورد. این لفظ گویای دو چیز است: اولاً همراهان قافله مذهبی هستند؛ و ثانیاً این سفر اساساً نوعی حرکت مذهبی بوده است («نماز استجابت»، در بند آخر، مؤید این برداشت است؛ همچنین یادآور شعر دیگری با نام شب‌بیداران: گفتند:/ «برآمدنِ روز را/ به دعا/ شب‌زنده‌داری کردیم./ مگر به یُمنِ دعا/ آفتاب/ برآید.»).بند دوم، شامل دو قسمت جداگانه است. قسمت نخست، شادی گرگ‌هایی گرسنه را تصویر می‌کند که درست در مقصد مفروض قافله به انتظار ایستاده‌اند. آیا آتشی که قافله از دور می‌دیده حاصل مکاشفه‌ای متوهمانه بوده است یا برق چشم گرگ‌ها (فریب شکارگران کمین‌کرده)؟ و آیا گرگ‌ها به طور اتفاقی سر و کله‌شان در بارافکن قافله پیدا شده است؟ قسمت دوم همین بند، کلید فهم شعر را در قالب یک پرسش به دست می‌دهد: « ــ هان!/ چند قرن، چند قرن به انتظار بوده‌اید؟» «هان» می‌تواند حاکی از آگاهیِ پیشین یا دریافت ناگهانیِ گوینده باشد. و تکرار «چند قرن»، غیر از تأکید، مبیّن تأسف و حیرت نیز هست. این پرسش قرینه‌ای است که ثابت می‌کند گرگ‌ها‌ در اینجا نه گرگ‌اند و نه صرفاً نماد انسان‌هایی درنده‌. صحبت از چندین و چند نسل است و آرزویی به بلندای چند قرن. در این صورت گرگ‌ها می‌توانند نماد طبقه‌ای باشند، یا مکتبی و تفکری. و بنابراین، قافله شامل جماعتی عظیم است، نه چند تن که نهایتاً خوراک چند روز یک گله گرگ گرسنه را فراهم آورده باشد...◄ [کلیک کنید: متن کامل]ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ■ به «بارو» بپیوندید.■ Telegram | Instagram