آزادی است، که گویا در معرض تهدید دین بود؛ جهانِ عمیقا الحادی، که از هرگونه ارجاعی به دین محروم شده ا

آزادی است، که گویا در معرض تهدید دین بود؛ جهانِ عمیقا الحادی، که از هرگونه ارجاعی به دین محروم شده است، همان جهان خاکستری دهشت و جباریت برابری‌طلب است: «آنان که برای دفاع از آزادی و انسانیت به جنگ کلیسا می‌روند، در نهایت بدان‌حا می‌رسند که آزادی و انسانیت را به‌دور افکنند، تا صرفا بتوانند به جنگ خویش با کلیسا ادامه دهند.... وضع مدافعان دین نیز، از همین قرار است: چه تعداد از مدافعان منعصب دین کار را با حمله‌ی دیوانه‌وار به فرهنگ سکولار معاصر آغاز کردند، و در نهایت، به رهاکردنِ خود دین (و از دست‌دادن هرگونه تجربه‌ی دینی بامعنا) رسیدند؟ (اسلاوی ژیژک، گزیده‌ی مقالات، صص 577-578)    چهاراکنون با سبکی غیرقابل تحمل این پرسش مواجه هستیم که: آیا واقعیت این نیست که به‌شیوه‌ای کاملا مشابه، جنگاوران روشنفکرمسلک در ایرانِ امروز نیز، آن‌چنان مشتاق نفی شریعتی/شریعتیسم هستند که آنان را در نهایت بدان‌جا می‌رساند که آزادی و تکثر اندیشه‌ها را به‌دور افکنند تا صرفا بتوانند به مصاف نه چندان اندیشگی و روشنفکرانه‌ی خویش با او ادامه دهند؟ آیا اشتیاق‌ و میل وافر آنان، در بازنمایی شریعتی/شریعتیسم به‌مثابه تهدید بن‌افکن جریانِ روشنفکریِ آزاد و دموکراتیک، در تحلیل نهایی، آنان را در مسیری نمی‌راند که بر این باور گردند که ما باید این‌جا و اکنون، آزادی‌ اندیشه را چنان محدود کنیم تا منطقه‌الفراغی برای طرح اندیشه‌هایی هم‌چون اندیشه‌های شریعتی باقی نماند؟و آیا بدین‌سیاق، اگر شریعتی از دین یک ایدئولوژی سیاسی-انقلابی ارائه کرد، روشنفکران ایدئولوژی‌ستیز نیز، در چرخشی خودنفی‌کننده، لوگوس(زبان) و اتوس(خویگان)  دموکراتیک خود را به‌خاطر نفی ایدئولوزیک-سیاسی او ویران نمی‌کنند؟ آیا این گروه از روشنفکران لیبرال‌منش، به تعبیر مولانا، در همان دم که منکر دیو اندیشگی دیگران هستند، اسیر دیوی دیگر نیستند یا نمی‌شوند، و یا در همان دم که در کار شکستنِ بت پندار دیگران هستند، در حال پیکرتراشی از بت پندار دیگر نیستند؟ و آیا حکایت آنان، درست به‌مانند حکایت جاناتان التر و آلن درشوویتس نیست که آن‌قدر عاشق شان و حیثیت بشری‌اند که حاضرند برای دفاع از آن، حتی شکنجه – این نهایتِ خوارشمردن شان انسان – را نیز، قانونی کنند؟!  پنجهمین‌جا بگویم بهترین دفاع از شریعتی، نقد اوست: اما نقد اندیشه‌ورزانه/سازانه. شریعتی، روح روشنفکری زمانه‌ی خویش بود، از این‌رو، توانست از رهگذر «جدیدکردن قدیم» و «قدیم‌کردن جدید» جریان اندیشگی نو بیافریند که به‌مثابه تئوری راهنمای عمل سیاسی و اجتماعی و انقلابی نقش‌آفرینی کند. آیا این اندیشه در بستر تاریخی خود نیز قابل نقد است؟ بی‌تردید، پاسخ مثبت است. اما به هر علت (که در این مختصر جای تامل در آن نیست)، این اندیشه توانست در تسابق بزرگ اندیشگی، با بیانی لاکلاوی، گوی مشروعیت و مقبولیت و در دسترس‌بودگی (پرتیکال‌بودگی) را از سایرین برباید و به شان و منزلت هژمونیک برسد – امری که روشنفکر امروز ما کاملا قاصر و ناتوان از آن است و آن خط که می‌نویسد معمولا فقط خود خواندی ولاغیر.شاید روشنفکر امروز برای پاسداشت حریم و حرمت و حیثیت و هویت و منزلت روشنفکری، با بیانی اخوانی، باید ساز نقد خویش را به‌گونه‌ی دیگر کوک کند تا آن پنجه که می‌خراماند بر پرده‌های ناآشنا با نقد، چنگی در جگر روشنفکری نیندازد. شبح شریعتی/شریعتیسم – چه بخواهیم چه نخواهیم – با ماست. حتی اگر بر آنیم که فاصله‌ی اندیشگی خویش را با آن حفظ و گسترش و تعمیق دهیم، صواب و ثواب آن است که از خشونت کلامی پرهیز کنیم و با آن مهربانانه و صبورانه و عالمانه وارد گفت‌وگویی انتقادی شویم.اخبار مرتبط مشکل تویی، تو از میان برخیز معصومه ابتکار: شیوه علی شریعتی نیاز امروز کشور است/ شریعتی در برقراری یک گفت‌وگوی موثر بین نسل‌هایی که با هم قهر بودند موفق بود رئیس مرکز دائرةالمعارف انسان شناسی: دکتر شریعتی زنگ خطری بود برای وجدان‌های بیدار در عصر خودش/ جریان سلطه برای دقایق آینده‌تان برنامه‌ریزی کرده و برای روزهای آینده‌تان فیلسوف تراشیده است حسن روحانی: رهبر شهید به دکتر شریعتی علاقه‌مند بود/ آیت‌الله خامنه‌ای به من توصیه کرد «بینوایان» را بخوانم/ رهبر شهید یک متفکر اسلامی بود که در ابعاد مختلف فرهنگ اسلامی تسلط داشت ایران فردا: رویکرد بدبینی امیدوارانهانتهای پیاماین مطلب برایم مفید است بلی0 نفر این پست را پسندیده اندموضوعات داغجام جهانی 2026مذاکرات ایران و آمریکاکلمات کلیدی علی شریعتی محمدرضا تاجیک     لینک کوتاهکدخبر: 1725350نسخه چاپی۱۴۰۵/۰۶/۱۰ ۱۰:۴۹:۴۰موضوعات داغجام جهانی 2026مذاکرات ایران و آمریکاپربازدیدترین های سایتحضور سید احمد خمینی در منزل شهید مصطفی عزیزیگزارش خبرنگار جماران از رونمایی کتاب «آقای مهندس»؛محمدرضا نعمت‌زاده: درس بزرگ امام خمینی(ره) به ما این بود که در مسیر انقلاب و ساختن کشور، بن‌بستی وجود ندارد/ صمد