🔷 رسالت روشنفکر 🔶 یکی از ایرادهایی که امروز برخی «روزنامه‌نگاران» یا به اصطلاح خودشان «تحلیل‌گران» به توصیف‌کنندگان وضعیت اجتماعی امروز ایران می‌گیرند: «ندادن راه حل» است! به گمان آنان اگر کسی تنها واقعیت امروز جامعهٔ ایران را توصیف کرد و نگفت «پس چه باید کرد؟» او کاری نکرده است و خواننده را بلاتکلیف گذاشته است و به «صحرای کربلا» زده است! این سخن عوامفریبانه و استفاده از «برچسب» و «تمسخر» نه‌تنها نشان از کودکی و قیم‌پرستی و ولایت‌خواهی گویندهٔ سخن دارد بلکه نشان از تحمیق خواننده و رویگردان ساختن او از اندیشیدن و پرسشگری و دلخوش کردن او به «راه حل‌های ایجابی» و دستوری دیگران دارد. اما این چیزی نیست که امروز یا حتی در گذشته مورد قبول فیلسوفانی همچون فوکو و هایدگر و نیچه و حتی روشنگران فرانسوی قرن هجدهم باشد. از نظر فوکو وظیفهٔ روشنفکر این نیست که همچون مراجع دینی «فتوا» بدهد ــــ  نه شناخت و نه آگاهی به «مقلد» بدهد و نه برای او استدلال کند و نه حتی برای همتایان خودش جایی برای بحث و استدلال بگذارد! وظیفهٔ روشنفکر (اگر واقعاً روشنفکر باشد!) این است که کار خودش را در رشتهٔ خودش به‌درستی انجام دهد، یعنی: موضوع مطالعهٔ خود را به‌درستی توصیف کند و بشناسد و بکاود و در پیش چشم خواننده بگذارد تا او «خود راه را از چاه» بازشناسد. روشنفکر «عصاکش کوران یا نابینایان» نیست! روشنفکر روشنگر بینایان است! روشنفکر نمی‌تواند «نابینا» را «بینا» کند، همان طور که پیامبر نیز نمی‌تواند «کر و کور» را درمان کند! روشنفکر چراغ برمی‌کُند، یا دست کم «شمعی» روشن می‌کند، یا «کبریتی» روشن می‌کند یا جرقه‌ای می‌زند تا در پرتو آن بتوان دید. به دیگران راه نشان دادن و گفتن این‌که از کدام راه بروید کار پیشگویان و پیامبران است. «راه را باید از راه پرسید». «هر کوهنوردی این را می‌داند» (نیچه). و به قول عطار «تو پای به راه درنه و هیچ مپرس، خود راه بگویدت که چون باید رفت»! این راه رهروان و سالکان است. پرسیدن راه از خود راه.  سخنان زیر از شریعتی از جمله سخنان قابل تأمل او دربارهٔ «رسالت روشنفکر» است که خودش هم شاید گاهی فراموش کرده باشد! و البته، چنان که پیداست معلوم نیست این سخن روسو را او از کجا نقل می‌کند. سخنان او دربارهٔ «مشروطه» نیز جای ژرفکاوی و تأمل دارد.  علی شریعتی:  خلاصه بنابراین اصول، رسالت روشنفکر وابسته به چنین جامعه‌هایی در یک کلمه عبارت است از: «وارد کردن واقعیّت‌های ناهنجار موجود در بطن جامعه و زمان است [کذا، زاید] به احساس و آگاهی توده».روسو می‌گوید: «برای مردم راه نشان ندهید و تعیین تکلیف نکنید، فقط به آن‌ها بینایی ببخشید، خود راه‌ها را به‌درستی خواهند یافت و تکلیفشان را  خواهند شناخت».علت ناکامی انقلاب مشروطه ما جز این نبود که، رهبران بی‌آنکه به مردم آگاهی اجتماعی و بینایی سیاسی داده باشند، به هدایت خلق و راه‌حل نهایی پرداختند و یک بار دیگر ـــ همچون پیش و پس از آن ـــ دیدیم که ثمرهٔ تحمیل انقلاب بر جامعه‌ای که به آگاهی نرسیده و فرهنگ انقلابی ندارد جز مجموعه‌ای از شعارهای مترقّی اما ناکام، نخواهد بود.  اشتباه بزرگ ما این است که هنگامی که روشنفکران مترقّی ما از غرب‌زده سخن می‌گویند خود را فراموش می‌کنند و آن را تنها در زنان و مردانی باز می‌شناسند که در آرایش و لباس و مصرف و سبک زندگی روزمره و ادا و اطوارهای اجتماعی و آداب معاشرت میمون‌وار و بی‌تشخیص و انتخاب، از اروپایی تقلید می‌کنند، درصورتی که فاجعه غرب‌زدگی و تقلید ناآگاه از غربی شامل حال روشنفکران انقلابی و چپ‌گرای ما نیز می‌شود و این گونه غرب‌زدگی به مراتب فاجعه‌آمیزتر و ریشه ‌براندازتر از بیماری آن گروه فرنگی‌مآب بی‌دفاع توخالی و خوش زرق و برق و در یک کلمه «مصرف‌کننده مدرن» است.         بازگشت، «بازگشت به  کدام خویش؟»، مجموعهٔ آثار، ج ۴، ص ۹۵.#رسالت_روشنفکر#فوکو_هایدگر_نیچه#راه_فتوا#روشنگری_پرسشگریچهارشنبه، ۲۱ مرداد، ۱۴۰۵@fallosafahmshk