"شبح شریعتی با ماست!"-------------------------------- محمدرضا تاجیکشاید روشنفکر امروز برای پاسداش

"شبح شریعتی با ماست!"-------------------------------- محمدرضا تاجیکشاید روشنفکر امروز برای پاسداشت حریم و حرمت و حیثیت و هویت و منزلت روشنفکری، با بیانی اخوانی، باید ساز نقد خویش را به‌گونه‌ی دیگر کوک کند تا آن پنجه که می‌خراماند بر پرده‌های ناآشنا با نقد، چنگی در جگر روشنفکری نیندازد. شبح شریعتی/شریعتیسم – چه بخواهیم چه نخواهیم – با ماست. حتی اگر بر آنیم که فاصله‌ی اندیشگی خویش را با آن حفظ و گسترش و تعمیق دهیم، صواب و ثواب آن است که از خشونت کلامی پرهیز کنیم و با آن مهربانانه و صبورانه و عالمانه وارد گفت‌وگویی انتقادی شویم.یکدر روزگار عسرت روشنفکری، شبه‌منورالفکرانی، دفعتا از غار تنگ و تاریک ایدئولوژیک خویش بیرون شده‌ و در تمنای کام و کلام و نام خویش، در جست‌وجوی قربانی یا بلاگردانی برای خروج از این شبِ تاریکِ روشنفکری گردیده‌‌اند. در انتهای این مسیر دورافتاده از معبر روشنفکری، با شبحی از اشباح اندیشگی شریعتی مواجه شده‌اند‌ که ایستاده بر کژراهه‌های تاریخ، نغمه‌ی یاد و یادآوران دیگری سر داده و مسئولیت روشتفکران اکنون را نسبت به تاریخ گذشته‌ی روشنفکری یادآور می‌شود.، و بدانان می‌گوید: این مسئولیت، مسئولیتی است در برابر تاریخی که به اقتضای طبیعت خود، یک جریان روشنفکری را تنگ در آغوش می‌گیرد، و با آن در یک رابطه‌ی تفهیم و تفاهمی یا دیالوگی و دیالکتیکی درمی‌آمیزد. این مسئولیت، مسئولیتی است در برابر استیضاح تاریخ امروز که روشنفکر زمان و زمانه‌ی خویش را به تامل و نقد درون‌ماندگار و واساختی گذشتگان فرامی‌خواند.این مسئولیت، مسئولیتی است در برابر خشونتِ کلامی که در متن و بطنِ نقد ایدئولوژیک، سیاسی و فراتاریخیِ «دیگر»یِ اندیشگی-روشنفکری، نهفته است. این مسئولیت، مسئولیتی است در برابر یک شبح اندیشگی که با زمان تعین پیدا می‌یابد و نشان و نشانه‌ی خود را بر جبین جریان‌های اندیشگی-روشنفکری پساخویش – حتی آن جریان‌هایی که در هیبت انکار و عدوی او ظاهر شده‌اند – می‌گذارد. این مسئولیت، مسئولیتِ شناختِ «اپیستمه‌ی دورانی» و احکام آن، و نقد جریان‌های اندیشگی، با لحاظ تجربه‌ی زیسته و زیست‌جهان و جبرگونه‌های محیطی و تاریخی آنان است. این مسئولیت، مسئولیت زیباشناختی، اخلاقی، انسانی و روشنفکرانه‌ی یک روشنفکر است زمانی‌که در موضع و مقام نقد و نقادی می‌شود. دوبا بیانی دریدایی، شبحِ اندیشگیِ شریعتی، همواره به‌گونه‌ای همواره ظاهر می‌شود که انگار اولین‌بار است که خود را نشان می‌دهد و به‌گونه‌ای می‌رود که انگار برای آخرین‌بار است که  آمده است. نه نیست نه هست. این تقابلی است که همواره باقی می‌ماند. شبح او، همواره امری از تاریخ برخاسته است. کسی نمی‌تواند آمدن و رفتن‌اش را کنترل کند. دریدا، در کتاب «اشباح مارکس»، شبح را، به‌مثابه امری در مقابل روح و جسـم صـرف، تصویر کرده و سـاحتی گسـترده‌تر و سـیال‌تر از واقعیت را به‌ما نشـان می‌دهد. شــبح، بی‌ثباتی واقعیت را نشــان می‌دهد و حکایت از وجوه و لایه‌های ناممکن و دســترس‌ناپذیر واقعیت دارد. برای شــناخت ماهیت گنگ و چندســاحتی واقعیت، باید بر عکس‌العمل‌های احســاســی معطوف به انکار شــبح‌بودگی واقعیت فائق آمد.واقعیت، به‌مثابه شبح، امری از-پیش-متعین و دارای حدود و ثغوری مشخص نیست، بلکه امری است که همواره  در حال ساخته‌شدن است. واقعیت، به‌مثابه متنی شبح‌گونه، مدام در حال تکوین و تغییر است. از این منظر،  واقعیت شریعتی/شریعتیسم نه به‌مثابه امری به‌فعلیت‌رسیده‌ی تام، بلکه به‌مثابه شبحی است که از گور برخاسته و به این‌سو و آن‌سو پرسه می‌زند و از محدوده‌های مرسوم زمان و مکان عبور می‌کند، جایی که دیگر تقابل امر واقعی و مجازی، مرگ و زندگی، حضور و غیاب معنایی ندارد.    سهبی‌تردید، این شبح در نزد همگان با یک صورت و سیرت ظاهر نمی‌شود، و هرکس این شبح را آن‌گونه می‌بیند و می‌فهمد و نقد و نفی می‌کند که اقتضای «دیدگشت» (موضع پارالکسی) اوست. بسیار اندکند اصحاب اندیشه‌ای که از خویش رها شده و در خویش جهان شده باشند و از این‌رو، بتوانند فراتر از حصارهای نظام دانایی و صدقی خویش آیند و رابطه‌ی دیالکتیکی-دیالوگی یک «متن» را با «بستر» تاریخی و معرفتی و سیاسی و اجتماعی و اندیشگی آن، درک نمایند.دقیقا از این‌روست که آن «نقد» که می‌کنند، در هیبت «نفی» خویش ظاهر می‌شود و آنان را انکار و عدوی خویش می‌گرداند. چسترتون، از چرخش تناقض‌آمیز و خودنفی‌کننده‌ سخن می‌گوید و می‌گوید: منتقدان شبه‌انقلابی دین، کار را با طرد دین به‌منزله‌ی عامل ستمگری که آزادی‌های انسانی را تهدید می‌کند، آغاز می‌کنند، اما آن‌ها در حین جدال با دین، مجبور می‌شوند آزادی را رها سازند، و در نتیجه، دقیقا همان چیزی را قربانی می‌کنند که به دفاع از آن برخاسته بودند، قربانی نهایی طرد نظری و عملی دین از سوی فرد ملحد، دین نیست (که بی‌نگرانی به حیات خود ادامه می‌دهد)، بلکه خودِ