🔺مادران دیروز: رنجبران بزرگ دوران گذارتصویری سرشار از اصالت، زیبایی و هزاران معنا؛ چند مادر کُرد در کنج دیواری گِلی. قابی استثنایی برای روایتی نوستالژیک از سنتی که آرام‌آرام رنگ می‌بازد و مرثیه‌ای برای گذشته‌ی روستایی؛ گذشته‌ای سرشار از سادگی، اصالت و یکرنگی.اما سخن چیز دیگری است.این زنان، آخرین بازماندگان نسلی هستند که بیش از هر نسل دیگری، با تحمل سخت‌ترین مرارت‌ها، بار سنگین مسئولیت خانواده را بر دوش کشیدند.این داوری تنها در مقایسه با مادران جوان و میانسال امروز نیست؛ زنانی که در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ خورشیدی صاحب فرزند شدند و اغلب خانواده‌هایی سه یا چهار نفره تشکیل دادند.زنان حاضر در این تصویر، متولدان دهه‌ی ۲۰ و احتمالاً اوایل دهه‌ی ۳۰ خورشیدی‌اند؛ نسلی که دوران باروری آنان، به طور میانگین، در فاصله‌ی دهه‌های ۴۰ تا ۶۰ خورشیدی قرار گرفت؛ دوران انفجار جمعیت ایران که اوج آن در دهه‌ی ۶۰ با نرخ استثنایی زاد و ولد رقم خورد.به بیان دیگر، این زنان ستون خانواده‌های پرجمعیت هفت یا هشت نفره، و گاه حتی بزرگ‌تر، بوده‌اند.با این حال، این همه‌ی داستان نیست.این مادران نه تنها در مقایسه با دختران و نوه‌های خود، بلکه حتی در قیاس با مادران و مادربزرگ‌هایشان نیز رنجی مضاعف را تجربه کردند.چرا؟زیرا زندگی آنان هم‌زمان شد با یکی از مهم‌ترین تحولات اجتماعی ایران؛ گسترش آموزش عمومی.نسل‌های پیش از آنان نیز فرزندان بسیاری به دنیا می‌آوردند و با وجود مرگ‌ومیر بالای نوزادان، نرخ باروری گاه از ۱۰ فرزند هم فراتر می‌رفت. اما تفاوت در این بود که آن روزگار، مدرسه‌ای فراگیر وجود نداشت تا کودکان از شش‌سالگی راهی کلاس درس شوند. در غیاب مدرسه، دختران و پسران پیش از ده‌سالگی وارد چرخه‌ی کار خانوادگی می‌شدند و در خانه، مزرعه، دامداری، مغازه یا کارگری، بخشی از بار معیشت خانواده را بر دوش می‌کشیدند.اما زنان حاضر در این تصویر، نه از فراغت نسبی دختران خود برخوردار بودند و نه از شرایط مادرانشان. آنان باید هم خانواده‌های پرجمعیت را اداره می‌کردند و هم هزینه و دشواری تحصیل چندین فرزند را تا مدرسه و گاه دانشگاه به دوش می‌کشیدند؛ باری که از نسل پیش و پس از آنان سنگین‌تر بود.این‌ها مادرانِ نسلِ گذارند؛ زنانی که در میانه‌ی سنت و مدرنیته زیستند. دورانی که دولت مدرن با گسترش آموزش همگانی، الگوی زندگی و اقتصاد خانواده را دگرگون کرد، اما هنوز نه اقتصاد آن‌قدر توسعه یافته بود که بخش بزرگی از مردم از کار یدی بی‌نیاز شوند و نه درآمد سرانه به اندازه‌ای رسیده بود که مفاهیمی چون فراغت، سفر، تفریح و تعطیلات به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شود.طبیعی است که در مناطقی مانند کردستان، که محرومیت‌ها و تبعیض‌های تاریخی نیز بر این دشواری‌ها افزوده می‌شد، این مادران رنجی دوچندان را بر دوش کشیدند.این تصویر، تنها یک عکس نوستالژیک نیست؛ ادای احترام به نسلی است که بی‌هیاهو زیست، بی‌ادعا ساخت و بی‌توقع، بار یک دوران را به دوش کشید. بدون تعارف بار سنگین یک دوران گذار سهمگین بر دوش این قهرمانان بی‌ادعا بود. بی‌آنکه کسی این فداکاری را بیاد آورد و خسته نباشید یا مرحبایی بگوید. شاید تاریخ در آینده با ارزیابی منصفانه و متوازن خود، جایگاهی شایسته به این دسته از زنان بدهد.عکس: کانال کابان#صلاح_الدین_خدیو @sharname1