🔺 مسئله کرد؛ از رعدوبرق‌های ژئوپولیتیک تا ادغام دموکراتیک(2)اقلیم کردستان عراق در سال ۲۰۱۷ همه‌پرسی استقلال برگزار کرد؛ تلاشی برای تبدیل یک خودمختاری بالفعل به استقلال رسمی که در برابر ائتلاف بغداد، تهران، آنکارا و به نوعی واشنگتن ناکام ماند.کردهای سوریه اما راه دیگری رفتند.در خلأ قدرت ناشی از جنگ داخلی و در سایه جنگ با داعش، آنها با سرعتی شگفت‌انگیز دست به نوعی کشورسازی پنهان زدند؛ ایجاد ساختارهای اداری، نظامی و امنیتی، کنترل سرزمین و شکل دادن به نوعی نظم سیاسی مستقل از دمشق.کردستان سوریه که به علت کوچکی و فقدان عمق جمعیتی و جغرافیایی مکفی،  در قرن بیستم تقریبا همیشه در حاشیه تحولات بزرگ مسئله کرد قرار داشت، ناگهان به یکی از مهم‌ترین بازیگران ژئوپولیتیک منطقه تبدیل شد.در این دوران کردستان ترکیه نیز مسیر متفاوت خود را طی کرد: مبارزه مسلحانه، احزاب سیاسی، شهرداری‌ها، انتخابات، مذاکرات صلح و تلاش برای تعریف رابطه‌ای تازه میان کردها و دولت ترکیه.اما اکنون به نظر می‌رسد آن دوره تاریخی در حال پایان است.سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، همراه با تحولات بزرگ ژئوپولیتیک سال‌های اخیر، خاورمیانه را وارد مرحله‌ای تازه کرده است.ایران، که یکی از برندگان اصلی نظم منطقه‌ای پس از ۲۰۰۳ بود، بخش مهمی از نفوذ خود را از دست داده است. ترکیه و اسرائیل به بازیگران مهم‌تری تبدیل شده‌اند و آمریکا نیز در شرایط ظهور تدریجی یک جهان چندقطبی، کمتر از گذشته مایل به پرداخت هزینه‌های مستقیم برای مداخله و مدیریت خاورمیانه است.از این زاویه، شاید بتوان گفت پرانتزی که با حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ باز شد، با سقوط بشار اسد در سال ۲۰۲۴ تا حد زیادی بسته شده است.این پرانتز بیست‌ساله، برای کردها یک عصر استثنایی بود.عصر گسترش بازیگران غیردولتی، فرسایش مرزهای سایکس ـ پیکو، ضعف دولت‌های مرکزی و امکان تبدیل شکاف‌های ژئوپولیتیک به دستاوردهای سرزمینی و سیاسی.سوگمندانه بخش مهمی از دستاوردهای کردها در این دوره محصول همین وضعیت آنارشیک بود.اما عصر جدید قواعد دیگری دارد.دولت‌های منطقه دوباره در حال بازسازی اقتدار خود هستند. ترکیه قدرتمندتر شده، اسرائیل دامنه نفوذ خود را گسترش داده و دولت‌های مرکزی عربی، با وجود ضعف‌هایشان، در حال بازتعریف مناسبات خود با محیط پیرامون‌اند.در چنین شرایطی، کشورسازی چه پنهان و چه آشکار دیگر آسان نیست.در این لحظه‌ی نادر پرسش مهمی گریبان کردها را گرفته؛ آیا باید همچنان در انتظار شکاف بعدی در نظام بین‌الملل بمانند؟یا باید راه دیگری برای تثبیت دستاوردهای خود پیدا کنند؟ادغام دموکراتیک راهی برای عبور از این تنگنا و دستکم فعلا انتخابی از سر اجبار است.ادغام دموکراتیک یعنی امکان مشارکت برابر در دولت مشترک، همراه با تضمین حقوق زبانی، فرهنگی، سیاسی و مدنی.با این نگاه آنچه در ترکیه و سوریه در حال آزموده شدن است، می‌تواند یکی از مهم‌ترین تغییرات راهبردی در سیاست کردی طی یک قرن گذشته باشد.کردها شاید برای نخستین بار مجبور شده‌اند میان استفاده از شکاف‌های نظم بین‌الملل برای ساختن یک موجودیت جداگانه و تلاش برای بازتعریف دولت موجود از درون انتخاب کنند.اولی را بارها آزموده‌اند.دومی اما هنوز یک تجربه ناتمام است. آیا دولت‌های موجود می‌توانند از طریق بازسازی خود و نوعی سبک‌سازی به همان معنایی که در صنعت ساختمان مرسوم است، جایی برای مشارکت راستین و برابر کردها بیابند؟پاسخ این سوال آسان نیست. اما اکنون توپ بیش از هر زمان در  در زمین دولت‌های دارای مساله کرد است.#صلاح_الدین_خدیو @sharname1