🔺مسئله کرد؛ از رعدوبرق‌های ژئوپولیتیک تا ادغام دموکراتیک(1)کمک گرفتن از یک استعاره آب و هوایی برای توضیح سرشت متغیر سیاست خاورمیانه و فراز و نشیب‌های مساله کرد خالی از لطف نیست!هوای خاورمیانه فعلا آفتابی و پایدار به نظر می‌رسد، خبری از بارندگی و وزش باد و پدیده‌های طبیعی دیگر چون مه و تگرگ نیست و دید افقی در بیشترین امتداد ممکن قرار دارد.اما مشکل این است که این خطه از جغرافیا، آب و هوایی ناپایدار دارد و آب و هوای آفتابی امروز به معنی تضمین نبود رعد و برق و رگبار و وزش طوفان فردا نیست.ماجرا در شمال‌شرق سوریه نیز همین است. فصلی آفتابی از سیاست مشام قدرت در آنکارا و دمشق را می‌نوازد. اما معلوم نیست فردا هوا همینطور بماند.برخلاف آنچه ممکن است در نگاه اول به نظر برسد، داستان شمال و شرق سوریه داستان خلع سلاح کردها نیست؛ داستان پایان یک ساختار نظامی ـ سیاسی و آغاز مذاکرات بر سر چگونگی ادغام آن در دولت جدید سوریه است.«نیروهای دموکراتیک سوریه» به‌عنوان چتر سازمانی ائتلاف نیروهای کرد و عرب منحل شده، اما واحدهای نظامی کرد، تسلیحات، زنجیره فرماندهی و پادگان‌ها همچنان وجود دارند. مسئله اکنون این است که این نیروها چگونه و با چه ترتیبی وارد ارتش ملی سوریه شوند.در عرصه فرهنگی نیز امتیاز مهمی به دست آمده است. زبان کردی در فرمان ریاست‌جمهوری به یکی از زبان‌های ملی تبدیل شده و امکان تدریس آن در مدارس با بودجه دولتی فراهم شده است. با این حال، این موقعیت همچنان با جایگاه کردی در عراق فاصله دارد؛ جایی که کردی در کنار عربی یکی از دو زبان رسمی کشور است.روی کاغذ، بنابراین، کفه ترازو به سود دمشق است.اما تاریخ همبشه روی کاغذ نوشته نمی‌شود.سوریه هنوز کشوری شکننده است. معلوم نیست ساختار سیاسی جدید چه میزان دوام خواهد آورد، توازن نیروها چگونه شکل خواهد گرفت و دولت مرکزی تا چه اندازه خواهد توانست اقتدار خود را بر سراسر کشور اعمال کند. آنچه امروز توافق به نظر می‌رسد، ممکن است در صورت تغییر موازنه نیروها فردا معنای دیگری پیدا کند.از این مهم‌تر، آینده رقابت اسرائیل و ترکیه بر سر سوریه و مسیر تحولات سیاسی داخل ترکیه است. هر دو متغیر می‌توانند مستقیما بر آینده مسئله کرد در سوریه اثر بگذارند.به نظر می‌رسد در دو بخش از کردستان، یعنی ترکیه و سوریه، یک تجربه تاریخی مشترک در حال شکل‌گیری است: تلاش برای حل مسئله کرد از مسیر ادغام دموکراتیک در ساختارهای سیاسی موجود.این تحول اگر به نتیجه برسد بماند، معنایی  فراتر از یک بازآرایی سیاسی روزمره خواهد داشت.تاریخ معاصر کردها بیش از هر چیز، تاریخ فرصت‌های از دست‌رفته و پنجره‌های کوتاه‌مدت ژئوپولیتیک بوده است. همان رعد و برق‌های بهاری و راه افتادن سیل‌های سیاسی.صد سال پیش، پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، کشورهای جدیدی روی نقشه خاورمیانه پدیدار شدند. اما کردها، برخلاف بسیاری از ملت‌های دیگر، نتوانستند از این فروپاشی بزرگ سهمی متناسب با وزن جمعیتی و جغرافیایی خود به دست آورند.ولایت موصل یکی از موضوعات مناقشه پس از جنگ جهانی اول بود و سرانجام به عراق جدید واگذار شد. همین سرزمین، طی حدود هفتاد سال، اصلی‌ترین میدان مبارزه کردهای خاورمیانه  برای خودمختاری بود.اما آنچه در ۱۹۹۱ اتفاق افتاد، یک استثنای تاریخی بود.پایان جنگ سرد، فروپاشی شوروی، ظهور جهان تک‌قطبی و شکست صدام در جنگ خلیج فارس، شکافی در نظم سخت و منجمد خاورمیانه ایجاد کرد. کردهای عراق توانستند از این شکاف عبور کنند و به خودمختاری گسترده سرزمینی دست یابند؛ موقعیتی که اگرچه استقلال حقوقی نبود، اما در بسیاری از وجوه به یک دولت مستقل شباهت داشت.به یک معنا، اقلیم کردستان مولود لحظه تک‌قطبی ۱۹۹۱ بود.کردها اما برای رسیدن به این نقطه، نزدیک به هفتاد سال صبر کرده بودند.وقتی آنها پس از فروپاشی عثمانی نتوانستند دولت خود را بسازند، عملا مجبور شدند منتظر فروپاشی امپراتوری بعدی و یک فرصت ژئوپولیتیک تازه بمانند.امپراتوری شوروی فروپاشید، نظم دوقطبی پایان یافت، آمریکا برای مدتی به تنها ابرقدرت جهان تبدیل شد و صدام نیز در اثر مجموعه‌ای از بحران‌های امنیتی و ژئوپولیتیک، گرفتار شد.پنجره بار دیگر با تاخیر بسیار باز شد و کردها از آن عبور کردند.اما پنجره دیگری نیز در سال ۲۰۰۳ باز شد.حمله آمریکا به عراق، سپس بهار عربی، جنگ سوریه، ظهور داعش و رقابت شدید قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، خاورمیانه را برای نزدیک به دو دهه وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی ژئوپولیتیک کرد.این دوره را می‌توان عصر طلایی بازیگران غیردولتی مسلح و دارای کنترل سرزمینی نامید.کردهای عراق، سوریه و ترکیه هر کدام به شکلی متفاوت تلاش کردند از این فضای استثنایی استفاده کنند.#صلاح_الدین_خدیو @sharname1