*ايران در شعر احمد شاملو▪️ علي‌اصغر شعردوست*احمد شاملو با ايران از مسير خاطره، زبان و انسان سخن مي‌گ

*ايران در شعر احمد شاملو▪️ علي‌اصغر شعردوست*احمد شاملو با ايران از مسير خاطره، زبان و انسان سخن مي‌گويد. در شعراو، وطن در ژرفاي واژه‌ها حضور دارد؛ خانه‌اي كه چراغ آن با فرهنگ، خاطره‌ و زبان فارسي روشن مانده است. شاملو جهان را ديد، با ادبيات ملت‌هاي ديگر گفت‌وگو كرد و افق‌هاي تازه‌اي در شعر فارسي گشود؛ اما صداي شعر او از همين خاك برخاست و با حافظه تاريخي اين سرزمين پيوند يافت.احمد شاملو در بيست‌ويكم آذرماه ۱۳۰۴ در تهران‌زاده شد؛ اما ايران براي او از همان سال‌هاي نخست زندگي در يك شهر خلاصه نشد. ماموريت‌هاي پدرش، كه افسر ارتش بود، خانواده را به شهرهاي گوناگون برد؛ از خاش و زاهدان تا بيرجند، مشهد، گرگان و تهران. اين سفرهاي كودكي و نوجواني، براي شاملو كلاس درسي از فرهنگ ايران بود؛ هر شهر، با زبان، موسيقي، آيين‌ها و روايت‌هاي مردمش، بخشي از تصوير بزرگ‌تري را پيش چشم او مي‌گشود. او ايران را در تنوع اقوام و گويش‌ها، در زندگي روزمره مردم و درخاطره‌هايي كه نسل به نسل منتقل مي‌شدند، شناخت.همين تجربه گسترده از زيست ايراني، بعدها نگاه فرهنگي شاملو را شكل داد. او از سال‌هاي نوجواني به گردآوري واژه‌ها و اصطلاحات فرهنگ عامه پرداخت؛ واژه‌هايي كه در كتاب‌هاي رسمي كمتر ديده مي‌شدند، اما در زبان‌ مردم زندگي مي‌كردند. اين علاقه سرانجام به آفرينش «كتاب كوچه» انجاميد؛ اثري كه در آن، زبان مردم به عنوان بخشي از حافظه تاريخي و فرهنگي ايران ثبت شده است. شاملو در اين مسير، نشان داد كه روح يك ملت در كنار آثار بزرگ ادبي، در گفت‌وگوهاي روزمره، قصه‌ها، مثل‌ها و واژه‌هايي نيزحضور دارد كه مردم در طول قرن‌ها با خود حمل كرده‌اند.شعر شاملو در مسير تحول شعر معاصر فارسي جايگاهي ويژه دارد. او باآفرينش زباني تازه، توانايي‌هاي پنهان اين زبان را آشكار كرد و نشان داد كه فارسي كهن، ظرفيت بيان تجربه‌هاي انسان امروز را نيز دارد. شعر او درگفت‌وگو با جهان معاصر شكل گرفت و در همان حال، از ريشه‌هاي فرهنگي ايران نيرو گرفت. فردوسي، سعدي، حافظ و مولانا، هر يك به گونه‌اي در حافظه ادبي شاملو حضور داشتند؛ همان‌گونه كه تاريخ و فرهنگ ايران در تار و پود زبان او جاري بود.نسبت شاملو با وطن، در يكي از صريح‌ترين سخنان او آشكار مي‌شود: «وطن من اين‌جاست. به جهان نگاه مي‌كنم، اما فقط از روي اين تخت‌پوست. ديگران خود بهتر مي‌دانند كه چرا جلاي وطن كرده‌اند. من اين‌جايي هستم. چراغم در اين خانه مي‌سوزد، آبم در اين كوزه اياز مي‌خورد و نانم در اين‌سفره است. اين‌جا به من با زبان خودم سلام مي‌كنند و من ناگزير نيستم درجوابشان بُنژور و گودمرنينگ بگويم.»در اين سخن، وطن با ساده‌ترين عناصر زندگي انساني معنا پيدا مي‌كند؛ باخانه، زبان، سفره و خاطره. شاملو تعلق به وطن را در تجربه زيسته انسان‌ مي‌بيند؛ در جايي كه انسان با زبان خويش مي‌انديشد، با فرهنگ خود سخن‌ مي‌گويد و جهان را از دريچه خاطرات جمعي خود مي‌شناسد.اين پيوند عاطفي و فكري با ايران در شعر او نيز بازتاب يافته است: «وطنكجاست كه آواز آشناي توچنين دور مي‌نمايد؟اميد كجاستتا خودجهانبه قراربازآيد؟هان، سنجيده باشكه نو‌ميدان را معادي مقدر نيست.»در اين شعر، وطن همچون صدايي آشنا در دوردست‌ها شنيده مي‌شود؛ صدايي كه شاعر در جست‌وجوي دوباره يافتن آن است. پرسش شاملو، پرسش انساني است كه سرنوشت خود را از سرنوشت سرزمينش جدا نمي‌داند. اميد، راهي است كه در اين شعر، انسان را دوباره به آرامش و معناپيوند مي‌دهد.يكي از درخشان‌ترين تصويرهاي ايران در شعر شاملو، در اين بخش ازسروده او ديده مي‌شود: «اين ديار كه سرِ مادياني را ماندبه تك در رسيده ز اقصاي آسياتا در مديترانه غوطه خورد…از ماست اين ديار.اين سرزمين كه فرشي ابريشمين را ماند، اين دوزخ، اين بهشت، از آنِ ماست.»[🔗 لینک یادداشت در وبسایت روزنامه اعتماد ](https://etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/251883/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%88)▪️ @sheardoost