#مقاله ۵۲ بخش دوم«روش مقابله با تفکراتی که ضد دین دانسته می‌شود.»خطای در تطبیق با وجود استدلال درستد

#مقاله ۵۲ بخش دوم«روش مقابله با تفکراتی که ضد دین دانسته می‌شود.»خطای در تطبیق با وجود استدلال درستدیگر آنکه اگر عقیده‌ای درست نباشد مانند (دو در دو، مساوی پنج)، تنها چیزی که می‌توان در فضای علمی به این گزاره نسبت داد، این است که این گزاره «غلط»، «نادرست»، «غیر منتج» و عباراتی از این قبیل است.اما اگر برای همین گزاره از عبارت «کفرآمیز»، «ظالمانه»، «شرورانه» و تعابیر این چنینی استفاده شد، نشان از حمل زائدی بر نتیجه است، یعنی ابتدا در فضای علم یافته‌ایم که این گزاره نادرست است و سپس از تطبیقاتی که در فضای دین، اخلاق و ... داشته‌ایم در قیاسی دیگر پی به آن برده‌ایم که این گزاره ضد اخلاق و یا ضد دین است.در نتیجه ما برای آن که گزاره‌ی خشک علمی را رد و یا تایید دینی و یا اخلاقی کنیم، نیازمند دو نتیجه‌گیری کاملاً مجزّا از هم هستیم، و در بسیاری از موارد، این دو با هم خلط می‌شود بدین نحو که شخص استدلال کننده، نخستین نتیجه‌گیری را هر چند درست به دست می‌آورد، اما نتیجه دوم را خیر، ولی چون در ذهن او این دو نتیجه از هم مجزّا نیست، گمان می‌کند که نتیجه‌ی دوم هم همانند نخست صحیح است.مثالی عرفی: شخصی هنگام خرید هندوانه، یکی را می‌بُرد و به محض دیدن داخل آن، از خرید منصرف می‌شود چون با خود می‌گوید که مشت نمونه‌ی خروار است!همین‌جا دو استدلال وجود دارد، 1. مشاهده‌ی تجربی برای ارزیابی کیفیت هندوانه‌ای که شخص در دست دارد. 2. تطبیق گزاره‌ی «مشت نمونه‌ی خروار است.» بر هندوانه‌های موجود در مغازه.استدلال نخست، هر چه قدر هم که درست و متقن باشد، اما در عین حال هیچ ارتباطی به گزاره‌ی دوم ندارد، ممکن است هندوانه‌ای کاملاً گندیده باشد، اما هندوانه‌ی کناری آن، شیرین و سرخ. (استدلال اول، مورد شهود است و درست، اما تطبیق صورت گرفته، می‌توان در غایت خطا باشد.)مثالی دینی: فقیهی با توجه به مبانی خود، بسیاری از روایات موجود در کتب روایی را نمی‌پذیرد و محتوای آن را قبول ندارد و طبعاً به آنها استناد هم نمی‌کند. (مانند روایاتی که به اسرائیلیات شناخته می‌شوند.) شخصی که خود را علاقه‌مند به اهل بیت (ع) نشان می‌دهد، به تخطئه‌ی آن فقیه بر می.آید و او را به انکار روایات اهل بیت (ع) و نابود کردن تراث ائمه متهم می‌کند، در حالی که اینجا دو استدلال است، استدلال نخست، اثبات اسرائیلیات به عنوان روایت، سپس انکار آنچه روایت است و لو در قالب اسرائیلیات.آن فقیه، قصد انکار روایات اهل بیت را ندارد، بلکه چیزی را انکار می‌کند که اصلاً از اهل بیت نمی‌داند و اتفاقاً چون از اهل بیت نمی‌داند، انکار می‌کند وگرنه مانند سایر روایات، آن را می‌پذیرفت و به آن استناد می‌کرد. اما اتهام زننده، تفکیک میان این دو امر نمی‌کند که هر کدام استدلالی جدا می‌طلبد. (امر اول: این دسته از روایات از اهل بیت هست یا خیر. امر دوم: انکار آنچه از اهل بیت باشد یا نباشد، چه حکمی دارد؟)بسیاری از قضاوت‌های دینیِ برخی مدعیان علم و دین که شهوت تکفیر کردن دیگران را دارند، از همین سنخ است و نوعاً در ذهن خویش، چنین تفکیکاتی وجود ندارد و گاه اصلاً آگاهی برای تفکیک میان گزاره‌ها و استدلالات را ندارند.ادامه دارد...@shobhedini