#مقاله ۵۲ بخش نخست«روش مقابله با تفکراتی که ضد دین دانسته می‌شود.»همه شنیده‌ایم که برخی متدینین، پار

#مقاله ۵۲ بخش نخست«روش مقابله با تفکراتی که ضد دین دانسته می‌شود.»همه شنیده‌ایم که برخی متدینین، پاره‌ای از تفکرات را با عناوینی چون «ملحدانه»، «کفرآمیز»، «التقاطی»، «ضدّ دین» و ... می‌خوانند.این که چنین تعابیری درست است یا خیر، فعلاً بحث ما نیست ولی مسلّماً کسی که به خود اجازه می‌دهد که از این تعابیر بهره جوید، دو مفروض اولیه داشته است:ا. تفکر صحیح را از پیش می‌داند که این تفکر را در مقابل او می‌خواند.ب. احتمالاً هر تفکری، غیر از تفکر صحیح را باطل می‌داند.با احترام به چنین افرادی، اما هر دو پیش فرض، قابل خدشه‌ی روشن است. زیرا باید گفت که بسیاری از افرادی که تفکری را صحیح می‌دانند، گاهی از روی جهالت آن را صحیح پنداشته‌اند یا از روی جهالت تفکری دیگر را در مقابل آن قرار می.دهند و یا برداشتی سطحی از گزاره‌ای دینی را به منزله‌ی وحی منزل تلقی می‌کنند.برای مثال شخصی علاقه‌مند به فقیهی است که اهل کتاب را نجس می‌داند، حال از روی نادانی تمام، فقهایی را که اهل کتاب را پاک می‌دانند و علاقه‌مندانِ آنان را، مخالف این حکم و متهم به لاابالی‌گری و آلوده بودن به نجاست اهل کتاب می‌داند. (نتیجه‌گیری از لوازم آن فتوا)این چنین تفکری از آنجا ناشی می‌شود که شخص، عقیده‌ی خود را درست همان متن دین می‌داند و هیچ احتمالی برای غیر آن نمی‌دهد، از این رو مخالف خود را، مخالف دین می‌داند و از این جاست که جواز تکفیر و مانند آن نیز آغاز می‌شود.در حالی که وقتی شخصی، نسبت به امری اعتقادی یافته، اگر آن اعتقاد کاملاً روشن و مسلّم باشد که نباید در آن هیچ اختلافی میان افراد باشد، مثلاً هیچ گاه بحث نمی‌شود که اکنون شب است یا روز! اما اگر اعتقادش بر حسب برخی برداشت‌ها و مبانی خاص خود او باشد، اینجا دامنه‌ی اختلاف گسترش می.یابد و ممکن است هر کس برای خود، برداشت و مبانی خاصی داشته باشد.اینجاست که باید احتمال داد که اگر کسی خلاف رای من سخن گفت، به معنای انکار دین خدا یا امری مسلّم نیست بلکه تنها در برداشت و مبانی او با من متفاوت است. و منشأ اختلاف در این دو مورد، بسیار گسترده است، همانند دو پزشک که در تشخیص درمان بیماری، دو نسخه‌ی متفاوت می‌پیچند و این بدین معنا نیست که یکی قصد دارد بیمار را درمان کند و دیگری که مخالف اوست، قصد کشتن بیمار را داشته باشد! همین گونه در سایر شاخه‌های علم و دانش نیز وجود دارد.البته مغفول نماند که هر برداشتی این گونه نیست، گاهی چنان برداشتی از دین صورت می‌گیرد که به هیچ نحوی قابل توجیه نیست که منشأ آن یا غرض‌ورزی برداشت‌کننده است یا اطلاعات بسیار کم دینی و یا انگیزه‌های دیگر که باید با این موارد هم به سیاق خودش مقابله کرد.اما به هر حال، در ابتدای هر نقد علمی، انصاف، اخلاق و البته دیانت ایجاب می‌کند که نسبت به طرف مقابل، خوش‌بین باشیم، از این رو نسبت دشمنی، تحریف و مانند آن به او ندهیم (مگر قرائن و دلایل یقینی بر این امر که ذیلاً به آن اشاره خواهد شد) و اگر برداشت خطایی داشت، محتمل بدانیم که با مبانی خویش به چنین نتیجه‌ای رسیده است. (به عنوان مثال، نظرات طبیعیون قدیم، امروزه کاملاً مردود است و حتی کودکی نیز نقد آن را می‌داند ولی همه می‌دانیم که آنان در زمان و فضای خود، تا جای ممکن برای یافتن حقیقت تلاش کردند و نظراتشان در همان زمان، چنین مورد نقد نبوده.)بهترین روش این است که بسیار متین و با حوصله قول مخالف را شنید و آن را نقد علمی کرد، که اگر قرار باشد روشی تاثیرگذار باشد، همین روش است. هم تاثیرگذار برای مخالفینی که دلایل منطقی ما را می‌شنوند، و هم تاثیربخش برای موافقین که با چنین دلایلی، اعتقاد پیشینشان تقویت می.گردد.توسل به زور، ارعاب، تکفیر و سب، روش‌هایی غیر منطقی و خلاف فطرت بشری است، بله گاهی ضرورتی پیش می‌آید که نمیتوان ظلم شخص را مگر بدون موارد فوق دفع کرد، آنجاست که از روی ناچاری از موارد فوق بهره می‌بریم وگرنه در حالت عادی و صرفاً علمی، روش فطرت بشری روشن است.ادامه دارد...@shobhedini