«کوهستان؛ خانقاهِ بی‌دیوارِ حقیقت»درنگی در نسبتِ «مرید» و «مراد» در سلوکِ کوهستانپیش از آنکه «کوهستا

«کوهستان؛ خانقاهِ بی‌دیوارِ حقیقت»درنگی در نسبتِ «مرید» و «مراد» در سلوکِ کوهستانپیش از آنکه «کوهستان» سرزمینِ «سنگ» باشد، اقلیمِ «معرفت» است؛ و پیش از آنکه «قله» نقطه‌ای بر بلندای زمین باشد، منزلگاهی در بلندای روحِ انسان است. آنان که کوه را تنها با «ارتفاع» می‌سنجند، از کالبدِ آن سخن می‌گویند؛ اما آنان که در سکوتِ صخره‌ها به ندایِ هستی گوش سپرده‌اند، کوهستان را «کتابِ گشودهٔ آفرینش» می‌دانند؛ کتابی که هر سنگِ آن واژه‌ای از حکمت و هر قلهٔ آن سطری از حقیقت است.در این اقلیم، «مرید» و «مراد» دیگر دو انسان نیستند؛ دو مرتبه از «وجود» هستند. «مرید»، انسانی است که هنوز در راه است؛ راهی که از خاک آغاز می‌شود و به افق‌های بی‌پایانِ معرفت می‌رسد. «مراد» نیز شخصی بیرون از وجودِ انسان نیست؛ بلکه حقیقتی است که در ژرفای جانِ او نهفته و سال‌ها در پسِ غبارِ غرور، خواهش و غفلت پنهان مانده است.آدمی، هنگامی که نخستین گام را بر دامنهٔ کوه می‌گذارد، گمان می‌کند برای فتحِ قله آمده است؛ اما هرچه بالاتر می‌رود، درمی‌یابد که قله، او را برای فتحِ خویشتن فراخوانده است. اینجاست که معنایِ حقیقیِ «سلوک» آشکار می‌شود. کوهستان، انسان را به جایی نمی‌برد؛ بلکه او را به «خودِ حقیقی» بازمی‌گرداند.در هر پیچِ مسیر، «نفْس» با «روح» در گفت‌وگوست. یکی آسایش می‌طلبد و دیگری رهایی؛ یکی از دشواری می‌گریزد و دیگری در سختی، حقیقت را جست‌وجو می‌کند. از همین رو، دشوارترین شیبِ کوه، شیبِ سنگ‌ها نیست؛ شیبِ گذشتن از «خود» است. آن‌که از این گردنه عبور کند، دیگر شکست را پایانِ راه نمی‌بیند، بلکه آن را منزلگاهی برای تولدی دوباره می‌شناسد.سکوتِ کوهستان، سکوتِ تهی نیست؛ لبریز از معناست. آنجا که زبان خاموش می‌شود، دل آغاز به سخن گفتن می‌کند. در هیاهوی شهر، انسان صدای دیگران را می‌شنود؛ اما بر فرازِ قله، برای نخستین بار، صدایِ وجدانِ خویش را می‌شنود. این همان لحظه‌ای است که «مرید» نخستین نشانه‌های «مراد» را در درونِ خود می‌یابد.در عرفان، گفته‌اند که «مراد»، مقصد نیست؛ نورِ راه است. هرچه سالک پیش‌تر می‌رود، افقِ حقیقت گسترده‌تر می‌شود. از همین رو، هیچ قله‌ای پایانِ سفر نیست؛ زیرا هر فتح، آغازِ پرسشی تازه و هر پاسخ، دریچه‌ای به رازی ژرف‌تر است. آنان که گمان می‌کنند با ایستادن بر بلندترین قله، همه‌چیز را یافته‌اند، هنوز راهِ سلوک را آغاز نکرده‌اند.کوهستان، انسان را از جهان جدا نمی‌کند؛ بلکه او را برای بازگشت به جهان آماده می‌سازد. اگر سالک، پس از فرود از قله، مهربان‌تر، فروتن‌تر، بردبارتر و مسئول‌تر نباشد، هنوز از کوهستان تنها «سنگ» دیده است، نه «حکمت». ارزشِ صعود، نه در ایستادن بر فرازِ ارتفاع، بلکه در برخاستنِ انسان بر فرازِ خویشتن است.شاید از همین روست که بزرگانِ حکمت گفته‌اند: «راهِ حقیقت از میانِ رنج می‌گذرد.» کوهستان نیز ترجمانِ همین حقیقت است. هیچ قله‌ای بی‌رنج فتح نمی‌شود و هیچ روحی بی‌مجاهدت به روشنایی نمی‌رسد. هر گام، ذکری خاموش است و هر نفس، شهادتی بر ارادهٔ انسانی که می‌خواهد از مرزهایِ عادت عبور کند.در پایان، «مرید» درمی‌یابد که تمامِ این راه، سفری از «من» به «ما» و از «خود» به «خدا» بوده است. آنچه در بلندای قله انتظارش را می‌کشید، نه افتخارِ ایستادن بر فرازِ زمین، بلکه فروتنیِ ایستادن در برابرِ عظمتِ آفرینش بود. آنگاه می‌فهمد که «مراد»، نه در دوردست‌ها، بلکه از آغاز در اعماقِ جانِ او حضور داشته است؛ و کوهستان، تنها آینه‌ای بود تا آن حقیقتِ پنهان را به او نشان دهد.«در کوهستان، "مرید" هرگز در پیِ یافتنِ "مراد" نیست؛ او در پیِ یافتنِ خویشتنی است که "مراد"، از ازل در آن مأوا داشته است. قله، پایانِ صعودِ پاهاست؛ اما آغازِ صعودِ جان.»پاورقیکوهستان زاگرس-نشین هاکوه‌نویس_زارعیان+بازنقل@sopskf