‍ از قمر تا پرستو؛ صد سال مبارزه زنان برای حق صدا✍️روشنک خانبلوکی| عضو گروه مطالعات زنان| خرداد ۱۴۰۵🖊️در تاریخ معاصر ایران، صدای زن هرگز صرفاً یک صدا نبوده است. صدای زن همواره حامل معنایی فراتر از موسیقی بوده؛ نشانه‌ای از حضور، استقلال، اراده و حق مشارکت در عرصه عمومی. شاید به همین دلیل است که کنترل صدای زنان در دوره‌های مختلف تاریخ ایران، تنها محدود به حوزه هنر نبوده، بلکه بخشی از تلاش برای کنترل بدن، هویت و آزادی زنان به شمار آمده است.نزدیک به یک قرن پیش، قمرالملوک وزیری در شرایطی روی صحنه ایستاد و آواز خواند که بسیاری از زنان حتی امکان حضور آزادانه در فضای عمومی را نداشتند. قمر تنها یک خواننده نبود؛ او نماد شکستن مرزهایی بود که جامعه مردسالار برای زنان ترسیم کرده بود. در دورانی که بسیاری معتقد بودند صدای زن نباید در عرصه عمومی شنیده شود، او آواز خواند و نشان داد که زنان نیز حق دارند دیده، شنیده شوند و در تولید فرهنگ و هنر نقش داشته باشند.امروز، پس از گذشت نزدیک به صد سال از آن روزها، نام پرستو احمدی بار دیگر ما را به تأمل درباره سرنوشت صدای زنان در ایران وامی‌دارد. خبر صدور حکم شلاق برای او، تنها خبری درباره یک هنرمند نیست. این خبر یادآور تداوم تاریخی محدودیت‌هایی است که زنان برای حضور در عرصه عمومی با آن مواجه بوده‌اند. هنگامی که زنی به دلیل فعالیت هنری یا آواز خواندن با مجازات روبه‌رو می‌شود، مسئله فقط یک پرونده قضایی نیست؛ بلکه پرسشی بزرگ‌تر درباره جایگاه زنان، آزادی‌های فردی و حق مشارکت برابر در جامعه مطرح می‌شود.از سوی دیگر، مسئله پرستو احمدی صرفاً دفاع از یک خواننده یا یک سبک هنری خاص نیست. موضوع اصلی، حق زنان برای انتخاب، خلق کردن و حضور داشتن است. جنبش زنان در سراسر جهان بارها نشان داده که تبعیض علیه زنان معمولاً از کنترل بدن آنان آغاز می‌شود. هرجا که زنان از حق تصمیم‌گیری درباره زندگی خود محروم شده‌اند، محدودیت بر پوشش، حرکت، سخن گفتن، نوشتن، آواز خواندن و حضور اجتماعی نیز به دنبال آن آمده است. به همین دلیل، مبارزه برای حق خواندن زنان بخشی از مبارزه گسترده‌تر برای برابری جنسیتی و کرامت انسانی است.فاصله میان قمرالملوک وزیری و پرستو احمدی، فاصله دو زن از دو نسل و دو دوره تاریخی متفاوت است؛ که این نشان می‌دهد که مبارزه هنوز ادامه دارد. این شباهت، هم تلخ است و هم تأمل‌برانگیز. تلخ است، زیرا نشان می‌دهد زنان همچنان برای حقوقی می‌جنگند که باید بدیهی و مسلم باشند. و تأمل‌برانگیز است، زیرا نشان می‌دهد هیچ دستاوردی بدون تلاش و مقاومت به دست نیامده و هیچ حقی نیز بدون مراقبت و پافشاری پایدار نخواهد ماند.اما در کنار همه این تلخی‌ها، تاریخ زنان سرشار از امید نیز هست. اگر امروز نام قمرالملوک وزیری با احترام و افتخار در حافظه فرهنگی ایران ثبت شده، دلیلش تنها زیبایی صدای او نیست؛ بلکه شجاعتی است که برای ایستادن در برابر محدودیت‌های زمانه خود نشان داد. تاریخ معمولاً کسانی را به یاد می‌آورد که در برابر تبعیض سکوت نکردند. زنانی که هزینه پرداختند تا راه برای دیگران هموارتر شود.پرستو نیز، فارغ از هر داوری درباره آثار هنری یا فعالیت حرفه‌ای‌اش، اکنون بخشی از همین روایت بزرگ‌تر شده است؛ روایتی درباره زنانی که می‌خواهند حق حضور و بیان خود را حفظ کنند. خبر حکم شلاق برای او بسیاری از زنان را اندوهگین کرد، زیرا این خبر یادآور تجربه‌ای آشنا بود: تجربه مواجهه با ساختارهایی که آزادی زنان را محدود می‌کنند و صدای آنان را کمتر از آنچه هست به رسمیت می‌شناسند.جنبش زنان ایران در دهه‌های اخیر بارها نشان داده که مطالبه برابری تنها یک مطالبه فردی یا گروهی نیست، بلکه خواستی اجتماعی برای ساختن جامعه‌ای عادلانه‌تر است. زنانی که برای حق تحصیل، انتخاب، اشتغال، حضور در ورزشگاه‌ها، مشارکت سیاسی و حق آزادی‌های فرهنگی مبارزه کرده‌اند، همگی بخشی از یک مسیر مشترک بوده‌اند. دفاع از حق زنان برای خواندن و خلق هنر نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد.شاید مهم‌ترین پیوند میان قمر و پرستو در همین نقطه نهفته باشد: هر دو یادآور این حقیقت‌اند که صدای زن چیزی فراتر از یک صداست. صدای زن نشانه حضور انسانی است که می‌خواهد در جهان سهم داشته باشد، تجربه خود را بیان کند و بدون ترس از مجازات یا حذف، زندگی کند. صد سال پس از قمر، هنوز درباره حق صدای زنان سخن می‌گوییم ولی باز می‌دانیم که هیچ صدایی را نمی‌توان برای همیشه خاموش کرد.تاریخ جنبش زنان نشان داده است که سرکوب می‌تواند موقتاً صداها را کم‌رنگ کند، اما نمی‌تواند خواست آزادی را از میان ببرد. از قمر تا پرستو، از نسلی به نسل دیگر، زنان ایرانی بارها ثابت کرده‌اند که حتی در دشوارترین شرایط نیز راهی برای شنیده شدن پیدا می‌کنند.https://www.instagram.com/women.studies/@successfulwomen1