---نتیجه‌گیریدر پژوهش حاضر، نخستین ارزیابی علمی اثرات کود زیستی ان‌بی‌اس بر رشد، عملکرد و برخی شاخص‌

---نتیجه‌گیریدر پژوهش حاضر، نخستین ارزیابی علمی اثرات کود زیستی ان‌بی‌اس بر رشد، عملکرد و برخی شاخص‌های فیزیولوژیک گندم و کلزا در شرایط آبیاری مطلوب و تنش خشکی است. نتایج نشان داد که پاسخ گندم به ان‌بی‌اس وابسته به شرایط رطوبتی و نوع تیمار تغذیه‌ای بوده و این ترکیب توانست همزمان بر مجموعه‌ای از صفات رشدی، عملکردی و فیزیولوژیکی اثرگذار باشد.در شرایط بدون تنش، مصرف ان‌بی‌اس موجب بهبود برخی صفات نسبت به شاهد شد، اما در اغلب موارد بدون تنش، بیشترین مقادیر صفات اندازه‌گیری‌شده در تیمار مصرف همزمان ان‌بی‌اس و عصاره جلبک دریایی مشاهده گردید. این یافته بیانگر آن است که ان‌بی‌اس، علاوه بر شرایط تنش، در شرایط رشد مطلوب نیز می‌تواند وضعیت رشدی و عملکردی گیاه را بهبود بخشد.تنش خشکی موجب کاهش معنی‌دار اغلب صفات مورفولوژیک، عملکردی و فیزیولوژیکی گردید. با این حال، *یافته محوری این پژوهش آن است که تحت تنش خشکی، کاربرد ان‌بی‌اس به‌تنهایی نسبت به کاربرد عصاره جلبک دریایی به‌تنهایی برتری آماری معنی‌داری در عملکرد دانه (۹.۸٪)، تعداد دانه در سنبله (۴.۳٪)، کلروفیل a (۲۱٪)، کلروفیل b (۴۶٪) و شاخص SPAD (۱۳٪) نشان داد.* این همسویی میان شاخص‌های فیزیولوژیک و شاخص‌های عملکردی نهایی نشان می‌دهد که برتری ان‌بی‌اس تحت تنش، صرفاً یک اثر گذرا بر رنگیزه‌های برگ نیست، بلکه به بهبود واقعی عملکرد اقتصادی گیاه ترجمه شده است.در عین حال، برای صداقت علمی باید تصریح شود که این برتری به همه صفات تعمیم‌پذیر نیست: در وزن هزاردانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت و سطح برگ، تفاوت ان‌بی‌اس و عصاره جلبک دریایی از نظر آماری معنی‌دار نبود. تیمار ترکیبی ان‌بی‌اس+عصاره جلبک دریایی در بیشتر صفات، به‌ویژه در شرایط بدون تنش، بالاترین سطح عملکرد را نشان داد؛ بنابراین ترکیب این دو نهاده، به‌عنوان راهبرد مکمل (نه رقیب) قابل توصیه است.برتری ان‌بی‌اس نسبت به شاهد تحت تنش خشکی:عملکرد دانه: ۴.۱۰۰ → ۵.۲۳۳ تن در هکتار (+۲۷.۶٪ — معنی‌دار)تعداد دانه در سنبله: ۳۲ → ۴۰.۶۶ (+۲۷.۱٪ — معنی‌دار)عملکرد بیولوژیک: ۱۴ → ۱۶.۸۳ (+۲۰.۲٪ — معنی‌دار)سطح برگ: ۳.۹ → ۴.۷۶ (+۲۲.۱٪ — معنی‌دار)وزن هزاردانه، شاخص برداشت و ارتفاع گیاه: روند مثبت اما معنی‌دار نیستروی چهار صفت کلیدی، کاربرد ان‌بی‌اس تحت تنش خشکی به‌طور آماری معنی‌دار، ۲۰ تا ۲۸ درصد نسبت به عدم مصرف هیچ نهاده‌ای، عملکرد را افزایش داد.نتیجه‌گیری اقتصادی:مهم‌ترین رقم این پژوهش، افزایش ۲۷.۶ درصدی عملکرد دانه گندم تحت تنش خشکی در اثر مصرف ان‌بی‌اس است. این آزمایش در مقیاس واقعی مزرعه و بر مبنای هکتار اجرا شده است.قیمت فروش گندم (۵۰ میلیون تومان در تن) هم با بازار آزاد و هم با نرخ خرید تضمینی دولتی گندم برای سال ۱۴۰۵ (حدود ۵۰٬۰۰۰ تومان در کیلوگرم، طبق اعلام رسمی کمیسیون کشاورزی مجلس) همخوانی دارد.با احتساب همه هزینه‌های تولید (بذر ۲۰، آبیاری ۱۰، سم‌پاشی ۵، کوددهی ۵، برداشت و انبار ۱۵ = جمعاً ۵۵ میلیون تومان در هکتار):سود خالص بدون ان‌بی‌اس: ۱۵۰ میلیون تومان در هکتارسود خالص با ان‌بی‌اس (پس از کسر ۵ میلیون تومان هزینه ان‌بی‌اس): ۲۰۱.۶۵ میلیون تومان در هکتارسود اضافه از ان‌بی‌اس: ۵۱.۶۵ میلیون تومان در هکتار (معادل ۳۴.۴٪ افزایش سود خالص)در مقیاس مزرعه:۱۰ هکتار → ۵۱۶.۵ میلیون تومان سود اضافه۱۰۰ هکتار → ۵ میلیارد و ۱۶۵ میلیون تومان سود اضافهمقایسه با اسید هیومیک (رایج‌ترین بایواستیمولانت رقیب):اسید هیومیک محلول‌پاشی عملکرد گندم تحت تنش را حدود ۲۴.۸ تا ۲۵.۲ درصد افزایش می‌دهد — کمی کمتر از ۲۷.۶٪ ان‌بی‌اس. هزینه هر هکتار اسید هیومیک حدود ۴ تا ۷ میلیون تومان برآورد می‌شود، هم‌رده هزینه ۵ میلیون تومانی ان‌بی‌اس. روغن ان‌بی‌اس مورد استفاده در این پژوهش دارای کد اخلاق تغذیه انسانی است و در مطالعات متعدد انسانی، تاکنون عارضه شناخته‌شده‌ای گزارش نشده است.در مجموع، شواهد حاصل از این بخش از پژوهش نشان می‌دهد که ان‌بی‌اس از نظر قابل توجهی برای بهبود رشد، حفظ وضعیت فیزیولوژیک و افزایش نسبی عملکرد گندم، به‌ویژه تحت شرایط تنش خشکی، برخوردار است؛ این نتایج، به‌عنوان شواهد اولیه، مبنای علمی مناسبی برای ادامه ارزیابی این ترکیب و توسعه کاربرد آن فراهم می‌کنند.