2⃣ مفسر ممکن است راهی را پیدا کند که خود شاعر از وجود آن بی‌خبر بوده است. این نه تنها ممکن، بلکه یکی از جذابیت‌های ادبیات است. شاعر همیشه بر تمام نشانه‌هایی که در متن فعال کرده مسلط نیست. ناخودآگاه شاعر، تاریخ، فرهنگ، گفتمان و تجربه‌ی زیسته‌ی او در متن کار…3⃣از این منظر، شعر یدالله رویایی نمونه‌ی جالبی برای تمایز میان دشواری و پیچیده‌نمایی است. ممکن است خواننده‌ای شعر او را در نخستین مواجهه دشوار یا حتی نامفهوم بیابد؛ اما این دشواری را نمی‌توان صرفاً با حذف معنا توضیح داد.در شعر او می‌توان شبکه‌ای از نشانه‌ها، تکرارها، تقابل‌ها، تصاویر و حرکت‌های زبانی را دنبال کرد. خواننده با متنی مواجه نیست که صرفاً کلمات را در کنار هم ریخته باشد؛ با جهانی مواجه است که باید روابط درونی آن را کشف کرد. به همین دلیل خواندن شعر رویایی می‌تواند به لذت تفسیر تبدیل شود.لذت تفسیر از آنجا می‌آید که متن مقاومت می‌کند اما تسلیم‌ناپذیر نیست. اگر متن کاملاً بسته باشد، خواننده فقط معنای از پیش‌تعیین‌شده را استخراج می‌کند؛ اگر کاملاً بی‌ساختار باشد، خواننده چیزی برای کشف ندارد. لذت در فاصله‌ی میان این دو پدیدار می‌شود: متن هم پنهان می‌کند و هم سرنخ می‌دهد. این همان جایی است که استعاره‌ی «گنج و نقشه‌ی گنج» دوباره اهمیت پیدا می‌کند. اثر هنری باید چیزی را از ما پنهان کند، اما هم‌زمان امکان کشف آن را نیز در خود نگه دارد. این اصل درباره‌ی شعر آوانگارد نیز صادق است.‌ شعر آوانگارد خواننده را از معنای عادت‌شده بیرون می‌کشد؛ اما او را به خلأ نمی‌اندازد. اگر شعر موفق باشد، خواننده پس از فروپاشی عادت‌های قبلی، با روابط تازه‌ای از نشانه‌ها مواجه می‌شود. در این معنا، شعر آوانگارد نوعی بحران سازمان‌یافته‌ی فهم است. کلمه‌ی «سازمان‌یافته» در این تعریف بسیار مهم است. بحران اگر سازمان نداشته باشد، فقط آشفتگی است. ابهام اگر ساختار نداشته باشد، فقط تاریکی است. گسست اگر ضرورتی درونی نداشته باشد، فقط شکستگی است. و دشواری اگر چیزی برای کشف کردن در خود نداشته باشد، فقط ناتوانی است.از اینجا می‌توان به مفهوم «کلاهبرداری زبانی» بازگشت. کلاهبرداری زبانی دقیقاً در جایی اتفاق می‌افتد که پیچیدگی ظاهری جای پیچیدگی واقعی را می‌گیرد. کلمات دشوار جای اندیشه‌ی دشوار را می‌گیرند. گسست نحوی جای ساختارشکنی را. ابهام جای چندمعنایی را. ارجاع فلسفی جای تفکر را. و نامفهومی جای آوانگاردیسم را. در این وضعیت، زبان نه وسیله‌ی کشف بلکه پرده‌ای برای پنهان کردن فقدان کشف است.‌ این همان چیزی است که باید در برابر آن ایستاد.نقد ادبی نباید صرفاً از شعر ساده و روشن دفاع کند؛ چنین دفاعی خود می‌تواند به استبداد فهم منجر شود. بسیاری از بزرگ‌ترین آثار هنری دشوارند، زیرا چیزی را تجربه کرده‌اند که زبان عادت‌شده قادر به بیان آن نیست. نقد باید به دشواری حق بدهد. اما دشواری باید قابل تحلیل باشد.اگر منتقد نتواند نشان دهد دشواری اثر از کجا می‌آید، صرف دشوار بودن آن دلیل ارزش نیست. این معیار البته مطلق و مکانیکی نیست. هنر همیشه چیزی بیش از توضیح‌پذیری نظری دارد. اما هر اثر جدی باید دست‌کم بتواند در برابر خوانش‌های دقیق، نوعی مقاومت و پاسخ‌پذیری ایجاد کند. شعر نمی‌تواند هر تفسیری را بپذیرد. همان‌طور که نمی‌تواند فقط یک تفسیر را مجاز بداند. میان این دو، قلمرو واقعی هرمنوتیک قرار دارد. از این منظر، مسئله‌ی شعر آوانگارد نه «معنا» بلکه مسئولیت نشانه‌ای است.شاعر می‌تواند معنای واحد را کنار بگذارد؛ می‌تواند معنا را چندپاره کند؛ می‌تواند آن را به تأخیر بیندازد؛ می‌تواند خواننده را در وضعیتی از عدم قطعیت قرار دهد؛ اما همچنان مسئول سازمان دادن نشانه‌هایی است که این تجربه را ممکن می‌کنند. این مسئولیت با قصد مؤلف یکی نیست. ممکن است شاعر قصد ساختن معنایی را نداشته باشد، اما متن معنا تولید کند. ممکن است شاعر از معنایی بی‌خبر باشد، اما آن معنا در ساختار اثر حضور داشته باشد. ممکن است خواننده چیزی را ببیند که شاعر هرگز به آن نیندیشیده است. اما هیچ‌کدام از اینها متن را به لکه‌ی رورشاخ تبدیل نمی‌کند. برعکس، هرچه از قصد آگاهانه‌ی مؤلف فاصله می‌گیریم، ضرورت توجه به خودِ نشانه‌های متن بیشتر می‌شود. در نهایت، شاید بتوان مرز میان شعر آوانگارد و کلاهبرداری زبانی را این‌گونه ترسیم کرد:شعر آوانگارد می‌گوید: «شیوه‌ای که تاکنون مرا می‌فهمیدی دیگر کافی نیست؛ دوباره مرا بخوان.» کلاهبرداری زبانی می‌گوید: «چون مرا نمی‌فهمی، پس حتماً عمیق‌ام.»در اولی، بحران فهم به تجربه‌ای تازه از معنا منجر می‌شود؛ در دومی، بحران فهم خودِ محصول فقر متن است. در اولی، خواننده باید دوباره بخواند. در دومی، خواننده باید متن را از نو بنویسد. در اولی، شاعر نظم عادت‌شده را می‌شکند تا نظم دیگری بسازد. در دومی، شاعر از ساختن نظم معاف می‌شود و نام این معافیت را آوانگاردیسم می‌گذارد.@tabarshenasi_ketab