1⃣ 🔴تفاوت شعر آوانگارد با کلاهبرداری زبانی ✍سینا جهاندیده یکی از سوءتفاهم‌های رایج درباره‌ی شعر آ

1⃣ 🔴تفاوت شعر آوانگارد با کلاهبرداری زبانی ✍سینا جهاندیده یکی از سوءتفاهم‌های رایج درباره‌ی شعر آوانگارد این است که دشواری را با عمق، ابهام را با پیچیدگی و نامفهومی را با آوانگاردیسم یکی می‌گیریم. گویی هرچه شعر کمتر به خواننده اجازه دهد چیزی از آن بفهمد،…🔴تفاوت شعر آوانگارد با کلاهبرداری زبانی (۲)✍سینا جهاندیده در ادامه‌ی بحث پیشین درباره‌ی تفاوت شعر آوانگارد و کلاهبرداری زبانی، از من خواسته شد نمونه‌ای از شعری ارائه کنم که اگرچه در نگاه اول دشوار و حتی نامفهوم به نظر می‌رسد، اما این دشواری حاصل بی‌نظمی و ناتوانی شاعر در ساختن شعر نیست؛ برعکس، شعر از چنان سازمان نشانه‌ای دقیقی برخوردار است که با هر بار خواندن، بخشی از روابط پنهان آن آشکارتر می‌شود. به تعبیر دیگر، اگر در جستار پیشین از «مسئولیت نشانه‌ای» سخن گفتیم، اکنون باید آن را در خود شعر نشان دهیم. شعر آوانگارد می‌تواند فهم فوری را به تعلیق بیندازد، می‌تواند روابط میان نشانه‌ها را از دید نخست پنهان کند و حتی خواننده را در نخستین مواجهه سرگردان سازد، اما این سرگردانی نباید حاصل فقدان ساختار باشد. در شعر جدی، نشانه‌ها اگرچه ممکن است دیر به یکدیگر متصل شوند، اما بی‌دلیل کنار یکدیگر قرار نگرفته‌اند. شعر می‌تواند معنا را به تأخیر بیندازد، اما نباید امکان تولید معنا را از میان ببرد. نمونه‌ای که به گمان من این ویژگی را به‌خوبی نشان می‌دهد، شعری از یدالله رویایی است؛ شعری که در نخستین خوانش ممکن است برای بسیاری از خوانندگان بسیار دشوار باشد، اما اگر خواننده در آن بماند و دوباره بخواند، روابطی که در ابتدا پراکنده و گسسته به نظر می‌رسند، به‌تدریج در یک شبکه‌ی نشانه‌ای منسجم قرار می‌گیرند. در اینجا دشواری شعر نه پوششی برای فقدان معنا، بلکه شیوه‌ای برای آشکار کردن تدریجی معناست. متن را بخوانیم:وقتی که روحِ راهاز لالهٔ گوشم می‌آویزدبهار می‌آیدسنگینم از سئوال و از خوابو مارپیچ‌های باریک آبکندهاعلامت استفهام راجایی از اینجا بیرون دوربرجا که می‌گذارنداینجا هوای ساده معما می‌شودو واژه‌ای برای بیداریپیدا نمی‌کنمدر ابتدای واژههمیشه غایتِ چیزی که واژه نیست می‌آیدکه آنچه می‌بینماز سرعتِ آنچه هست می‌گذردو آنچه نمی‌بینماز لب حرف اول! ای چگونه گفتنِ آخر ای او!بخشی از شعرِ درجست‌وجوی‌ آن‌ لغت‌ تنها یداله رویاییترکیب «روح راه» جدا از ساخت زیبایی که به خاطر هم مخرجی موسیقایی دارد، یک تصویر است. روح راه خود را به «لاله‌ی گوش» می‌آویزد. آنگاه شاعر با مرکز قرار دادن گل لاله با تولید جمله‌ی «بهار می‌آید» ظاهرا ذهن خواننده را از ساخت معنایی دو سطر بالا، دور می‌کند. لاله‌ی گوش / گل لاله. شاعر همچنان به گوش فکر می‌کند اما نمی‌گوید لاله‌ی گوش شبیه علامت سوال است؛ چون نمی‌خواهد این تشبیه را لو دهد. می‌خواهد خوانند همچنان تعجب کند؛ چرا وقتی روح راه به لاله‌ی گوش می‌آویزد بهار می‌آید؟ می‌گوید «سنگینم » از «سوال». زیرا ناخودآگاه خواننده, بین گوش، سنگینی و سوال، ارتباط برقرار می‌کند: سوال خود گوش است و سنگینی صفت گوش. اما چرا می‌گوید «خواب»؟ چون جدا از اینکه «خواب سنگین» را تداعی می‌کند، بعد می‌خواهد کلمه‌ی «استفهام» را بیاورد. شاعر برای بار دوم تشبیهی را پنهان می‌کند لاله گوش شبیه مارپیچ‌های باریک است. اما چرا می‌گوید «آبکندها» چون شاعر تشبیه سوم را هم پنهان کرده است. درون لاله‌ی گوش مثل آبی است که موج‌های دایره‌ای دارد: فرکانس صدا. هم آب است و هم رودی با کانال‌های پیچ در پیچ.حالا برای اینکه ذهن خواننده را از شبیه بودن گوش به علامت سوال دور کند، باز با تخیل مخاطب بازی می‌کند، می‌گوید «علامت استفهام» نمی‌گوید علامت سوال (تعلیق تداعی). می‌گوید وقتی علامت استفهام را در جایی بیرون از اینجا، در جایی دور، می‌گذارند، اینجا هوای ساده «معما» می‌شود. او همچنان به شباهت گوش و علامت سوال فکر می‌کند. شاعر قبلاً کلمه‌ی «خواب» را آورده است. سپس کلمه‌ی «ساده» را در مقابل «معما» می‌گذارد و می‌گوید: واژه‌ای برای «بیداری» پیدا نمی‌کند. رویایی مدام به تقابل‌های دوگانه فکر می‌کند؛ اما تداعی‌های دور را اول می‌آورد و تداعی‌های نزدیک را به اشاره. او مدام معنا را با حذف تداعی‌های مستقیم به تاخیر می‌اندازد. البته خواننده‌ی بی‌حوصله، مطمئنا تاب نمی‌آورد. شاعر پس از اینکه همه‌ی نشانه‌هارا مثل نقاشی کوبیسم، درهم، اما متصل به هم می‌آورد به یک نتیجه‌ی فلسفی عمیق می‌رسد. او قبلاً واژه‌های اینجا، بیرون و دور را گفته حالا می‌گوید: در ابتدای واژه، همیشه غایت چیزی که واژه نیست می‌آید. و آنچه را که می‌بینیم از سرعت آنچه هست می‌گذرد. و آنچه نمی‌بینیم از لب می‌گذرد. این استدلال فلسفی ما را به یاد فیلسوفان پدیدارشناس می‌اندازد. رویایی می‌گوید پیش از واژه، غایتی می‌آید که از جنس واژه نیست. به همین دلیل دیده‌ها و گفته‌ها همانی نیستند که بازنمایی می‌شوند.