2⃣ خواننده می‌تواند در مواجهه با شعر امکان‌هایی را فعال کند که حتی شاعر آگاهانه طراحی نکرده است، اما این امکان‌ها زمانی به خوانش معتبر تبدیل می‌شوند که بتوانند به نشانه‌ها و روابط درون اثر پاسخ دهند. در این نقطه است که تفاوت میان تلقی رولان بارت و رویکرد مایکل…3⃣صدایی خشک و خشمگین که در میان کوه‌های پیر و عابدان خواب‌آلود تکرار می‌شود. پرسش شعر نیز دقیقاً بر همین وضعیت متمرکز می‌شود: «چه دارد بگوید / با کوه‌های پیر / کاین عابدان خسته‌ی خواب‌آلود / در نیمروز تابستانی / تا دیرگاهی آن را با هم / تکرار کنند؟»اینجا دیگر با یک تصویر منفرد روبه‌رو نیستیم؛ با شبکه‌ای از روابط مواجهیم. کلاغ، صدا، تکرار، سنگ، خواب، سوگ، ظهر، خشم و عابد در کنار هم میدان دلالی خاصی می‌سازند. به همین دلیل است که خوانش شعر نمی‌تواند صرفاً بر اساس یک نشانه‌ی ارجاعی مانند «یوش» انجام شود. شعر از خواننده می‌خواهد از سطح محاکاتی عبور کند و شبکه‌ی درونی خود را ببیند.حتی خودِ تکرار در این شعر اهمیت دارد: کلاغ چیزی می‌گوید و کوه‌ها آن را «تکرار» می‌کنند؛ سپس در بخش دوم، عابدان نیز آن را «با هم تکرار» می‌کنند. تکرار در اینجا صرفاً یک فعل نیست؛ یکی از عناصر سازنده‌ی شبکه‌ی شعر است. صدای کلاغ در فضای سنگی و خواب‌آلود تکثیر می‌شود. آنچه باید صدایی بیرونی و مزاحم باشد، به صدای تکرارشونده‌ی همان ساختاری تبدیل می‌شود که ظاهراً مخاطب آن است. این همان چیزی است که شاملو در توضیح خود بر آن تأکید می‌کند: خطر آن است که غارغار خشک و بی‌معنی کلاغان در کله‌های سنگی تکرار شود.در نتیجه، تعدد تفسیرهای این شعر به معنای بی‌دفاع بودن متن نیست. افراد مختلف می‌توانند درباره‌ی آن تفسیرهای متفاوتی ارائه دهند و هیچ‌یک الزاماً به یک «معنای نهایی» دست نیابد؛ اما این آزادی تفسیری با مقاومت نشانه‌ای متن همراه است. تفسیر نیماگرایانه، مثلاً، باید بتواند مجموعه‌ی نشانه‌های «سوگوار»، «خشم»، «کوه‌های پیر»، «عابدان خسته‌ی خواب‌آلود» و «کله‌های سنگی» را توضیح دهد، نه اینکه فقط به «دره‌های یوش» تکیه کند. اگر نتواند، با یک مشکل تفسیری مواجه است.این دقیقاً نقطه‌ای است که می‌توان از نظریه‌ی ریفاتر برای توضیح تفاوت شعر آوانگارد و کلاهبرداری زبانی استفاده کرد. متن آوانگارد می‌تواند خواننده را در سطح نخست گمراه کند؛ حتی ممکن است نشانه‌هایی قرار دهد که خواننده را به یک مسیر اولیه ببرند و سپس آن مسیر را بشکنند. اما در سطح دیگر، شبکه‌ای از روابط وجود دارد که امکان بازسازی شعر را فراهم می‌کند. این شبکه الزاماً یک معنای واحد تولید نمی‌کند؛ اما امکان‌های تفسیری را سازمان می‌دهد.بنابراین باید میان «چندمعنایی» و «بی‌ساختاری» تفاوت گذاشت. شعری می‌تواند چندین خوانش معتبر داشته باشد، بی‌آنکه هر خوانشی معتبر باشد. این تمایز بسیار مهم است. اگر همه‌ی خوانش‌ها به یک اندازه مجاز باشند، دیگر چیزی به نام مسئولیت خواننده و مسئولیت متن باقی نمی‌ماند. اما اگر متن شبکه‌ای از نشانه‌ها دارد، خواننده آزاد است در این شبکه حرکت کند، مسیرهای تازه‌ای بیابد و حتی روابطی را کشف کند که شاعر آگاهانه قصد نکرده است؛ با این شرط که خوانش او بتواند نسبت خود را با متن نشان دهد.از همین منظر، «قابل پیش‌بینی نبودن» مساوی «بی‌ساختار بودن» نیست و «قصد نکردن» نیز مساوی «وجود نداشتن» نیست. ممکن است یک خواننده رابطه‌ای را در اثر کشف کند که مؤلف هرگز به آن نیندیشیده است. اما این رابطه باید بتواند از متن دفاع کند. خوانش معتبر نه تابع قصد مؤلف است و نه رها از مقاومت متن.پس وقتی می‌گوییم «خواننده آزاد است»، نباید بلافاصله نتیجه بگیریم که متن تسلیم هر خوانشی است. آزادی خواننده در نسبت با مقاومت متن معنا پیدا می‌کند. خواننده آزاد است، اما متن بی‌دفاع نیست.این تمایز به‌خصوص برای شعر آوانگارد اهمیت دارد. زیرا شعر آوانگارد اساساً ممکن است با عادت‌های خواندن درگیر شود. خواننده‌ی شعر متعارف معمولاً بسیاری از قواعد بازی را از پیش می‌شناسد: می‌داند استعاره چگونه کار می‌کند، روایت چگونه پیش می‌رود، تصویر به چه چیزی ارجاع می‌دهد و شاعر چگونه به یک نتیجه می‌رسد. شعر آوانگارد می‌تواند این دستگاه را مختل کند. از خواننده می‌خواهد چیزی را که تاکنون شعر می‌دانسته، موقتاً کنار بگذارد؛ با زبان به شیوه‌ای دیگر مواجه شود؛ تصویر را نه صرفاً به عنوان بازنمایی چیزی آشنا، بلکه به عنوان رخدادی در زبان تجربه کند؛ و گاهی حتی در برابر میل خود برای «فهم فوری» مقاومت کند.از این منظر، شعر آوانگارد الزاماً برای خواننده‌ی عام نوشته نمی‌شود؛ اما این گزاره نیز باید با دقت فهمیده شود. «خواننده‌ی عام» در اینجا لزوماً به معنای مردم یا اکثریت جامعه نیست. مسئله، نوعی شیوه‌ی خواندن است؛ خواننده‌ای که می‌خواهد شعر فوراً به یک پیام قابل خلاصه‌سازی تبدیل شود، استعاره را به یک مرجع ثابت بازگرداند و از شاعر بپرسد «منظورت چیست؟» ممکن است در برابر شعری که اساساً علیه این عادت‌های ادراکی ساخته شده است، مقاومت کند.