💠نفوذ؛ آن‌گاه که شبکه، جایگزین شایستگی می‌شود✍احد فلاحت نژاد ✳️توضیح: آنچه در ادامه می‌آید، یک روای

💠نفوذ؛ آن‌گاه که شبکه، جایگزین شایستگی می‌شود✍احد فلاحت نژاد ✳️توضیح: آنچه در ادامه می‌آید، یک روایت کاملاً فرضی است. شخصیت‌ها، رویدادها و موقعیت‌های آن صرفاً برای تبیین یک الگوی نظری در حکمرانی و مدیریت طراحی شده‌اند و اشاره‌ای به هیچ شخص، نهاد یا پرونده واقعی ندارند.🟩فرض کنید مدیری به نام «آقای الف» سال‌ها پیش مسئولیتی در یک دستگاه مهم کشور، مانند آموزش و پرورش، بر عهده داشته است. او مدیر توانمندی در ظاهر به نظر می‌رسد، اما نگاهش به مدیریت، نه از دریچه مأموریت سازمان، بلکه از زاویه ساختن یک شبکه شخصی است.او به‌جای آنکه افراد را صرفاً بر اساس شایستگی انتخاب کند، کسانی را برمی‌گزیند که بیش از هر چیز، خود را وامدار او بدانند؛ افرادی که شاید در شرایط عادی هرگز به آن جایگاه‌ها نمی‌رسیدند، اما اکنون به واسطه حمایت او صاحب مسئولیت شده‌اند.زمان می‌گذرد. هر یک از این افراد، در گوشه‌ای از سازمان صاحب اختیار، ارتباط و نفوذ می‌شوند. رابطه آنان با «آقای الف» دیگر صرفاً یک رابطه اداری نیست؛ شبکه‌ای از منافع، اعتماد شخصی و وفاداری متقابل شکل گرفته است.«آقای الف» حتی پس از ترک مسئولیت رسمی، همچنان اثرگذار باقی می‌ماند. او دیگر حکم مدیریتی ندارد، اما شبکه‌ای دارد که در انتصاب‌ها، جابه‌جایی‌ها و حتی حذف منتقدان می‌تواند نقش‌آفرینی کند. هر عضو شبکه نیز به نوبه خود، افراد نزدیک به خود را وارد چرخه مدیریت می‌کند و شبکه به‌تدریج بزرگ‌تر می‌شود.در همین حال، ارتباطات این شبکه محدود به یک سازمان نمی‌ماند. برخی اعضا به دستگاه‌های دیگر منتقل می‌شوند، برخی در نهادهای مختلف صاحب جایگاه می‌شوند و برخی نیز حلقه‌های ارتباطی تازه‌ای ایجاد می‌کنند. به این ترتیب، یک شبکه غیررسمی شکل می‌گیرد که مرزهای سازمانی را پشت سر می‌گذارد.حال پرسش اصلی این است: آیا چنین شبکه‌ای، اگر روزی مورد توجه یک بازیگر متخاصم یا یک سرویس اطلاعاتی خارجی قرار گیرد، می‌تواند به یک آسیب امنیتی تبدیل شود؟پاسخ، دست‌کم از منظر نظری، *مثبت* است. نه به این دلیل که اعضای شبکه الزاماً خائن‌اند، بلکه به این دلیل که هر شبکه بسته و مبتنی بر وابستگی شخصی، در مقایسه با یک ساختار شفاف و قانون‌محور، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر تطمیع، اعمال نفوذ، باج‌گیری یا سوءاستفاده اطلاعاتی دارد.در چنین وضعیتی، یک بازیگر خارجی حتی ممکن است نیازی به جذب مستقیم مدیر ارشد (سر شبکه) نداشته باشد. کافی است یکی از حلقه‌های میانی شبکه را که جاه طلبی های مالی، شغلی یا شخصی دارد، تحت تأثیر قرار دهد تا به‌تدریج به اطلاعات، روابط و فرآیندهای تصمیم‌گیری دسترسی پیدا کند.خطر اصلی، نه در یک فرد، بلکه در «شبکه» نهفته است؛ شبکه‌ای که اگر بر پایه شایسته‌سالاری، پاسخگویی و شفافیت بنا نشده باشد، ممکن است به‌تدریج منافع شخصی را بر منافع سازمان ترجیح دهد.🟩چه باید کرد؟یکی از مهم‌ترین راهبردهای پیشگیری از نفوذ، صرفاً افزایش تدابیر امنیتی نیست؛ بلکه استقرار نظامی است که در آن انتصاب‌ها شفاف، ارزیابی مدیران مستمر، گردش نخبگان واقعی و پاسخگویی مدیران تضمین شود. هرچه ساختارهای رسمی قوی‌تر باشند، امکان شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی قدرت کمتر خواهد شد و هرچه این شبکه‌ها کوچک‌تر باشند، زمینه سوءاستفاده نیز محدودتر خواهد بود.در همین راستا، یکی از حساس‌ترین نقاط، دوران پس از پایان مسئولیت رسمی مدیران است. مدیر بازنشسته یا کناره‌گرفته‌ای که واقعاً از میدان اجرا خارج شده، مسئله‌ای ایجاد نمی‌کند؛ مسئله زمانی آغاز می‌شود که مدیری بدون هیچ سمت رسمی، همچنان در انتصاب‌ها، جابه‌جایی‌ها یا حذف افراد اثرگذار باقی بماند. مدیران ارشدی که در دوران مسئولیت خود نشانه‌های روشنی از شبکه‌سازی فراتر از حد معمول از خود بر جای گذاشته‌اند (انتصاب‌های مبتنی بر وفاداری به‌جای شایستگی، تمرکز غیرعادی روابط، توزیع رانت‌های جنبی برای تثبیت وفاداری) نباید پس از خروج از مسئولیت، تحت هیچ عنوانی، چه به‌عنوان مشاور، عضو غیررسمی هیئت‌ها، یا «ریش‌سفید» پشت‌پرده، در تصمیم‌گیری‌های اجرایی و سیاست‌گذاری دستگاه میدان‌داری کنند. تداوم نفوذ غیررسمی پس از کناره‌گیری رسمی، خود یکی از روشن‌ترین نشانه‌های تبدیل قدرت قانونی به قدرت شبکه‌ای است و باید در قالب ضوابط و آیین‌نامه‌های الزام‌آور، نه صرفاً یک توصیه اخلاقی، مهار شود.شاید بزرگ‌ترین تهدید برای هر سازمان، نفوذ از بیرون نباشد؛ بلکه ایجاد ساختارهایی در درون سازمان باشد که به‌تدریج قدرت را از قانون به اشخاص منتقل کنند. هنگامی که وفاداری به افراد جایگزین وفاداری به قانون شود، بستر یک آسیب بزرگ فراهم می‌شود؛ آسیبی که اگر درمان نشود، می‌تواند در آینده، سازمان (و حتی نظام) را در برابر هر نوع فساد یا نفوذ آسیب‌پذیر سازد.https://t.me/tadbirvatoseh