مسئله‌ی امروز ایران را نمی‌توان تنها با ارجاع به دشمن خارجی، تحریم یا توطئه توضیح داد؛ هرچند هیچ‌کدا

مسئله‌ی امروز ایران را نمی‌توان تنها با ارجاع به دشمن خارجی، تحریم یا توطئه توضیح داد؛ هرچند هیچ‌کدام از این عوامل بی‌تأثیر نبوده‌اند، اما تقلیل تمام بحران‌های یک کشور به دشمن بیرونی، ساده‌ترین راه برای فرار از مسئولیت داخلی است. ایران سال‌هاست در چرخه‌ای گرفتار شده که در آن حفظ ساختار قدرت، گاه بر حل مسائل واقعی جامعه اولویت پیدا کرده و نتیجه‌ی آن شکافی عمیق میان حکومت و بخش بزرگی از مردم بوده است. هنگامی که نقد به تهدید تبدیل می‌شود، اعتراض به جرم تعبیر می‌شود و پرسشگری با برچسب‌زنی پاسخ می‌گیرد، جامعه به‌تدریج امکان اصلاح مسالمت‌آمیز خود را از دست می‌دهد. قدرتی که از شنیدن صدای مخالف هراس دارد، در واقع بیش از آنکه مقتدر باشد، نسبت به آینده خود نگران است. مسئله‌ی ایران تنها اقتصاد نیست، زیرا اقتصادِ بیمار اغلب محصول سیاستِ بیمار است؛ همان‌گونه که انزوای بین‌المللی نیز تنها نتیجه فشار دیگران نیست، بلکه می‌تواند پیامد انتخاب‌هایی باشد که هزینه‌ی آنها سال‌ها بر دوش جامعه باقی می‌ماند. در چنین شرایطی، مردم به جای آنکه شهروندانی صاحب حق باشند، به جمعیتی تبدیل می‌شوند که از آنان انتظار تحمل، سکوت و پرداخت هزینه تصمیم‌هایی می‌رود که در شکل‌گیری‌شان نقشی نداشته‌اند. شاید خطرناک‌ترین نقطه برای هر نظام سیاسی زمانی باشد که دیگر نتواند میان بقای خود و بقای کشور تفاوت قائل شود؛ زیرا در آن لحظه، هر نقدی تهدید تلقی می‌شود و هر خواست عمومی به دشمنی تعبیر می‌گردد. ایران اما بسیار بزرگ‌تر از هر دولت، جناح و ساختار سیاسی است و آینده‌ی آن نمی‌تواند برای همیشه گروگان ترس از تغییر باقی بماند. جامعه‌ای که جوانانش افق روشنی پیش روی خود نمی‌بینند، نخبگانش راه رفتن را بر ماندن ترجیح می‌دهند و سرمایه‌ی اجتماعی‌اش هر روز فرسوده‌تر می‌شود، پیش از هر چیز به بازسازی اعتماد نیاز دارد. این اعتماد نه با تبلیغات ساخته می‌شود و نه با خاموش کردن صداهای مخالف؛ بلکه از پاسخ‌گویی، شفافیت، احترام به آزادی‌های شهروندی و پذیرش حق مردم برای مشارکت واقعی در تعیین سرنوشت خود آغاز می‌شود. شاید بزرگ‌ترین پرسش امروز ایران این نباشد که چگونه در برابر جهان بایستیم، بلکه این باشد که چرا هنوز نتوانسته‌ایم میان قدرت سیاسی و خواست جامعه رابطه‌ای سالم، عقلانی و پایدار برقرار کنیم؛ زیرا هیچ کشوری با نادیده گرفتن مردمش به ثبات نمی‌رسد و هیچ حکومتی نمی‌تواند برای همیشه جای گفت‌وگو با جامعه را با اجبار پر کند.راه برون‌رفت از انزوا، “تغییر روایت” نیست، بلکه “تغییر رویه” و “اصلاح نهادها” ست. زهرا مهر@Tafakkor