آسیب خودگرویِ فکری در پوششِ جهادِ فرهنگیجامعه‌ی امروز ما، بیش از آن که به گفت‌وگو نیاز داشته باشد، ب

آسیب خودگرویِ فکری در پوششِ جهادِ فرهنگیجامعه‌ی امروز ما، بیش از آن که به گفت‌وگو نیاز داشته باشد، به آسیب‌شناسیِ ابزارهای گفت‌وگو نیاز دارد. وقتی هر گروه فکری، منبری مستقل برای خودش بسازد و مخاطبانش را از میانِ هم‌فکرانِ صرف انتخاب کند، در واقع یک «حلقه‌ی بسته‌ی تأیید» (Echo Chamber) شکل می‌دهد که در آن؛۱. نقد درونی معنا ندارد، چون همه از پیش، راست‌آیین‌اند.۲. مخالف نه به‌عنوانِ «دیگریِ قابلِ فهم»، بلکه به‌مثابه‌ی «تهدیدی برای هویت» ترسیم می‌شود.۳. تأثیرگذاری جای خود را به تأییدگیری می‌دهد؛ یعنی کنشگر فرهنگی، بیش از آن که به دنبال تغییرِ مخاطب باشد، به دنبالِ تصدیقِ خود توسطِ مخاطبِ هم‌عقیده است.نکته‌ی کلیدی این است که کار فرهنگیِ مؤثر، در زیست‌بومِ «هم‌نشینیِِ ناهم‌آوا» شکل می‌گیرد؛ نه در بلندگویِ تک‌صدا. اگر ما از مواجهه‌ی واقعی با اندیشه‌ی رقیب بگریزیم و فقط در جمعِ خودی‌ها از «ردّ» آن بگوییم، در واقع داریم:· از فهمِ عمیقِ آن اندیشه طفره می‌رویم،· از نقدِ منصفانه‌ی آن عاجز می‌شویم،· و از تأثیرِ حقیقی بر ذهنِ مخاطبِ بیرونی ناامید می‌گردیم.پس پیش از آن که به فکرِ «پاسخ‌دادن» به گروه مقابل باشیم، باید به فکرِ بازسازیِ فضای گفت‌وگو باشیم؛ فضایی که در آن؛· «مخالف» را با پیش‌فرضِ «جاهل یا مغرض» نبینیم،· «هم‌عقیده» را با معیارِ «همه‌چیزدان» نپنداریم،· و «تأثیر» را نه در تعدادِ تایید و تعریف، که در میزانِ تغییرِ زاویه‌ی نگاهِ یک انسانِ واقعی بسنجیم.اگر چنین نکنیم، نه روشن‌فکریِ ما به کارِ جامعه می‌آید و نه دینداریِ ما؛ چون هر دو، در انزوایِ خودشان، به یک آیینِ خودشیفته‌یِ تأییدطلب تبدیل می‌شوند که نه تنها جامعه را قطبی‌تر می‌کنند، بلکه خودشان نیز از دغدغه‌ی حقیقیِ انسانِ امروز فاصله می‌گیرند.پس راهِ اثرگذاری، عبور از «گعده‌هایِ هم‌صدا» و ورود به «میدانِ هم‌زیستیِِ پرتنش» است؛ جایی که باید شنید، تحمل کرد، نقد شد و باز هم جلو رفت. این، نه یک انتخابِ اخلاقیِ آرمان‌خواهانه، که یک ضرورتِ عقلانیِ راهبردی برای هر کنشگری است که ادعایِ «تغییر» دارد.زهرا مهر @Tafakkor