«اگر همه برای محکومیت خود بجنگند، در نهایت هیچ جنگی وجود نخواهد داشت.» جنگ و صلح/تولستویتفسیر:این جم

«اگر همه برای محکومیت خود بجنگند، در نهایت هیچ جنگی وجود نخواهد داشت.» جنگ و صلح/تولستویتفسیر:این جملهٔ پارادوکسیکال تولستوی، یکی از زیرکانه‌ترین نقدهای او به ماهیت جنگ است. آدمیان معمولاً برای اثباتِ حقانیت خود می‌جنگند؛ «من راست می‌گویم، تو دروغگویی»، «کشور من بر حق است، کشور تو متجاوز». اما تولستوی بازی را برعکس می‌کند؛ اگر قرار بود هرکس برای محکومیتِ «خودش» بجنگد، یعنی اگر هر انسانی پیش از اشاره به دشمن، ابتدا به اشتباهات و گناهان خودش اعتراف می‌کرد، دیگر جنگی در کار نبود. جنگ، فرزندِ غرور است و صلح، مولودِ فروتنی. شاید به جای فتح جهان، باید اول خودمان را فتح کنیم.@Tafakkor