باشد ، حركت قبل از ياء ساكن اعتباری ندارد ؛ زیرا این " راء » در هر حال باریک خوانده می شود ، مانند : « خير . قديره : این قاعده نیز فقط در حالت وقف ممکن است } . تذکر ( ۲ ) هرگاه بر كلمه مضر و ( عين القطر ؛ وقف صورت گیرد ، طبق همين قاعده شماره سه ، حرف « راء ، باید باریک خوانده شود ، اما از آنجایی که علمای قرائت ، « راء » را در این مورد با تفخیم و ترقیق خواندهاند ، لذا هر دو صورت خواندن جایز است ، اما بهتر است حركت خود راء » مد نظر قرار گیرد ، از این رو در كلمه بضر . این مورد نیز فقط در حالت وقت ممکن است . زیرا حرف ای ، قائم مقام دو کره است . Page number 50. ۵ بالقرآن تفخيم أولى است چون حركت فتحه دارد و در القظره ترقيق أولى است ، چون « راء » حركت كسره دارد . تذکر ( ۳ ) | هرگاه بر كلمه وإذا سره در سوره فجر وقف شود ، طبق قاعده شماره سه راه ساکن ، ماقبل ساكن ، ماقيل ماقبل مفتوح حرف « راء » باید پر خوانده شود ، ليكن بعضی از قاریان باریک خواندنش را أولى دانسته اند ، ولی این روایت ضعیف است ، بنا بر این « راء » طبق قاعده مذكور پر خوانده می شود . قاعده ( 4 ) در قرآن یک مورد بعد از « راء » ، اماله وجود دارد ، حركت « راءه را به منزله كسره تصور نموده باریک بخوانيد ، آن یک مورد عبارت است از « بسم الله مجرئها ومرسنها ( هود ۴۱ } الاله به معنای میل دادن فتحه به کسره و الف به طرف باء و در فارسی به آن یای مجهول » می گویند . بنابراین حرف راء » در « تجرئها باریک خوانده می شود . . بعضی از علمای محقق ، ترقیق را بهتر دانسته اند . در هر صورت ، ترقیق و تفخيم هر دو جایز است . همچنین مانند وقف ير : قاسر - شتر ، زیرا این کلمات در اصل اپریه - فأسرى ، و ذریه بوده اند . مراجعه شود به کتاب های : أحكام قراءة القرآن الكريم شيخ محمود خليل الحصري ص ۱۹۰ و نهاية القول المفيد شيخ محمد مکی ص ۱۵۸ ' . اماله را می توان به کسره فارسی تشبیه داد ( البته گره کشیده ) مانند : آره - پلیه ، و در زبان اردو مانند راه کلمه : قطريه - قمار - تتهاره Page number 51۵۲ بالاقر درس نهم احکام میم سان ومشدد قاعده ( ۱ ) اگر حرف میم ، مشدد باشد ، در آن غله ضروری است . صدایی که از بینی خارج شود به آن « غه » می گویند ، مانند : « لماء و در این حالت به آن « حرف عنه » گفته میشود فائدة مقدار كشش غته به اندازه یک الف است ، و آسان ترین روش دانستن یک الف این است که انگشتی باز یا بسته شود ، البته این فقط یک تخمين است و شناخت دقيق آن را باید از استاد ماهر و باتجربه ای به صورت شفاهی یاد گرفت . قاعده ( ۲ ) میم ساکن سه حالت دارد : ادغام - اخفاء - اظهار 1 . ادغام اگر بعد از میم ساکن ، میم دیگری بیاید ، آنجا ادغام صورت میگیرد ، یعنی هر دو میم یکی شده و به صورت یک میم مشدد درآمده با غته خوانده می شود ، مانند : وإليكم شلون ؛ و این را « ادغام صغير مثلين » می گویند . . یعنی به اندازه دو حرکت حروف غنه دو حرف همه و انه هستند . . حقيقة التجويد . به مقدار دو حرکت . ادغام وصغيره به ادغامی می گویند که حرف اول ساکن و حرف دوم متحر ک باشد . امثلين ، یعنی دو حرف هم مثل ، اولی ساکن و دومی متحرک ، در همدیگر ادغام شود . Page number 52بالقرآن ۵۱۶ قاعده ( ۵ ) حرف راء ، اگر به سبب وقف ساكن شود ، طبق قواعد گذشته باید به حركت ماقيل و یا ماقيل ماقيلش نگاه كرده آنگاه آن را پریا باریک خواند ، این مطلب را هم به خاطر داشته باشید که زمانی ما حركت ماقبل را نگاه مي كنيم كه حرف راء » را کاملا با سکون بخوانیم که آن را در اصطلاح « وقف إسكان » می گویند و روش عمومی وقف است اليكن نوع دیگری از وقف وجود دارد و آن اینکه هنگام وقف ، حرف كاملا ساكن نمی ماند ، بلكه حركت آخر آن به صورت ضعيف ادا می شود که این نوع وقف را « روم » می گویند . وقف روم فقط بر كسره و ضمه جايز است كه تفصيل آن در درس سیزدهم خواهد آمد . مقصد از آوردن این بحث این است كه اگر کسی وقف به زوم کرد ، ماقبلش را نگاه نكند ، بلكه حركت خود راء » را مد نظر قرار داده پریا باریک بخواند ، مانند : « والفجر » كه اگر بر این كلمه وقف به زوم کند ، حرف « راء » باریک خوانده می شود و مانند : « منتصره كه اگر بر آن وقف روم كند ، « راء » پر خوانده می شود . ، زیرا وقف به روم حكم حرکت را دارد و حرکت اراءه در اینجا کسره است ، لذا باریک ادا می شود " . بحث روم و اشمام برای عموم مردم هیچ کاربردی ندارد ، البته برای اهل فن ، شناخت آن خالی از الطف نیست Page number 53بالقرآن ۵۳۶ ۲ ۔ اخفاء شفوي اگر پس از میم ساكن ، حرف « ب » قرار بگیرد ، آنجا اخفاء باغته انجام می گیرد . مراد از اخفاء اين است كه در وقت ادای میم ، قسمت خشكی البها را با نرمی به هم متصل نموده ، به اندازه یک الف غنه كند ، سپس از قسمت تری لبها حرف « ب » را ادا نموده و سپس از هم جدا كند ، مانند : « ومن يعتصم بالله .