حرف . هزينهه به معنای زینت دهندهی حرف ، محليه بتی آراسته کنندهی حرف . و عارضه یعنی صفائی که همیشه با حرف نیستند ، فقط در برخی حالات ، همراه حرف هستند . که مت Page number 27جمال القرآن ۲۷ صفات متضاد 1 . همس در لغت به معنای پست - صدای آهسته و در اصطلاح عبارت است از جریان نفس در حین تلفظ حرف . حروفي كه دارای این صفت هستند ، به آنها مهموسه » گفته می شود . مراد از صفت همس این است که حروف مهموسه در هنگام تلفظ با چنان ضعفی همراه هستند كه نفس به راحتی جریان دارد و آواز نیز با پستی همراه است . حروف مهموسه ده تا هستند که در جمله « فحة شخص ستته گرد آمده اند تلفظ کنید : آفة - أخ - أث - أف و } ٢ . جهر در لغت به معنای بلند و آشکار ؛ و در اصطلاح تجویدی عبارت است از قطع نفس در حین تلفظ حرف حروفي كه این خصوصیت را داشته باشند به آنها « مجهورهه میگویند . مطلب از صفت جهر این است که در وقت ادای اینگونه حروف ، آواز در مخرج با چنان قوتی همراه است كه به حبس نفس و بند شدن آن می انجامد و در آواز نوعی بلندی به وجود می آید . علاوه از حروف مهموسه ، بقیه حروف دارای صفت جهر میباشند . تلفظ کنید : آب - أل - أك - أذ و - جهر و همس ضد يكديگرند . . به گفته آواشناسان در وقت تلفظ حروف مهموسه تارهای صوتی بی حرکت بوده و به هنگام تلفظ حروف مجهوره تارهای صوتی به ارتعاش در می آیند . Page number 28۲۸ ء بالقرآن ٢ . شدت در لغت به معنای سختی و قوت ؛ و در اصطلاح علم تجوید عبارت است از تلفظ حرف یا قوت ، به گونه ای که منجر به حبس صوت شود . حروفي كه این صفت را دارا باشند آنها را « شديده » می نامند . منظور از صفت شدت این است که در وقت تلفظ حروف شديده ، نوعی قوت و شدت یافت می شود كه در اثر آن ، آواز بند آمده و از جریان باز می ایستد . حروف شدت هشت تا هستند که در جمله « أجک قطته جمع آمده اند . تلفظ کنید : مأوى - أترابا ۔ ضدهم و - - رخوت در لغت به معنای نرم و سست ؛ و در اصطلاح عبارت است از تلفظ حرف با نرمی ، به گونه ای که جریان صوت را در بر داشته باشد . حروفي كه این صفت را داشته باشند آنها را « رخوه » می گویند . منظور از صفت رخوت این است که در هنگام تلفظ حروف رخوت ، آواز به نرمی و با لطافت همراه است ، به گونه ای که صدا به راحتی جریان دارد ، و این حروف قابلیت کشش و انعطاف را دارند . تمرین کنید : « والظمون - يوف . يشتشون . تذهبون و } . به غیر از حروف شات و توسط ، بقيه دارای صفت رخوت هستند . توسط بین شدت و رخوت ، صفت دیگری وجود دارد که به آن « توسطه می گویند . Page number 29القران ۳۹۶ حروفي كه دارای صفت توسط باشند به آنها متوسطه » یا بينيه ، می گویند مطلب این است كه در وقت ادای حروف متوسطه نه صدا كاملا قطع می شود و نه کاملا جریان دارد ، بلكه حالتی بین این دو پیدا میكند این حروف پنج تا هستند که در عبارت « ان عمره گرد آمده اند . تمرین کنید : « أنعمت ۔ عب . عمي و - 4 توسطه را نمی توان صفت جداگانه ای به شمار آورد ، زیرا در آن مقداری شدت و مقداری رخوت وجود دارد و از این دو جدا نیست ؛ بنابراین نمی توان آن را صفت مستقلی به حساب آورد . سؤال چرا حرف « ت » و « ک » را از حروف مهموسه قرار دادند ، حال آنكه در آنها آواز بند میشود و دارای صفت شدت می باشند ؟ جواب همس صفتی است ضعيف ، وشدت صفتی است قوی ؛ در هنگام تلفظ این دو حرف در ابتدا صدا بند میشود صفت شدت و سپس به خاطر دارا بودن صفت همس ، قفس اندکی جریان پیدا میکند مثال : گورت . يتلوا به . و قعدلك . تكتمونه و ... . . البته در هنگام جریان نفس باید دقت شود که نباید صدا كاملا جاری باشد ، به طوری که از شدت خارج شده و به رخوت تبدیل گردد ، با صدایی همانند « هاء » پیدا شود كه نادرست است . حققة الجود . Page number 30۷۳۰ بالقران - استعلاء در لغت به معنای طلب بلندی - ارتفاع ؛ و در اصطلاح علم تجوید عبارت است از مائل شدن ریشه زبان به طرف کام بالا ، که در نتیجه آن ، حرف درشت ادا می شود . حروفي كه این صفت در آنها یافت شود « مستغليه » نامیده می شوند . مراد از استعلاء این است كه در وقت ادای این حروف ، قسمت بن زبان به طرف كام بلند شده و در اثر آن ، حرف به صورت درشت و پرحجم تلفظ می شود . حروف استعلا ، هفت تا هستند كه در عبارت « خص ضغط قظه گرد آمده اند . تمرین کنید : وقال . ولا الضالين - ظهرين . خلاه و . آ . استقال در لغت به معنای پایینی و در اصطلاح عبارت است از پایین آمدن ریشه زبان از کام بالا حروفي كه دارای این صفت هستند ، به آنها استفيله » گفته می شود . مطلب اینکه در وقت ادای این حروف ، ریشه زبان به طرف کام ، بالا نمی رود و در اثر آن ، حرف به صورت باریک و کم حجم ادا می شود ، يعني كاملا برعکس استعلاء غیر از حروف استعلاء ، بقیه حروف دارای صفت استقال هستند . صفت استعلاء و استفال ضد يكديگرند . چند مثال برای است