آن شب که او نگران آخرت من بود و من نگران وجدان او گفتگوی بین من و همرزم سابقم در جنگ ۸ ساله چندی پیش با یکی از آشنایان قدیمی وارد گفت‌وگو شدم؛ کسی که هنوز به همان باورها و ارزش‌هایی پایبند مانده بود که من روزگاری با آن‌ها زندگی کرده بودم. حقوق هم خوانده بود و با مفاهیمی مثل حق، تکلیف، مسئولیت و عدالت بیگانه نبود.بحث ما از سیاست شروع نشد. از خود من شروع شد.با لحنی دلسوزانه از گذشته‌ام حرف زد. از روزگاری که نماز می‌خواندم، قرآن می‌خواندم، اهل جبهه بودم و در نگاه او آدمی مذهبی و «بهشتی» محسوب می‌شدم.می‌گفت نگران من است. نگران اینکه چرا از آن معنویت فاصله گرفته‌ام، چرا از اسلام دور شده‌ام و چرا دیگر آن آدم سابق نیستم.بعد از فواید ایمان گفت؛ از آرامشی که دین می‌دهد، از خلأیی که بدون ایمان در وجود انسان شکل می‌گیرد، از تقوا و هدایت و سعادت. حتی نگرانی‌اش را تا آن دنیا کشاند؛ اینکه عاقبت من چه خواهد شد.گذاشتم حرف‌هایش را بزند. بسیاری از آن حرف‌ها برایم غریبه نبود. من خودم زمانی از همان دریچه به جهان نگاه کرده بودم. جبهه بودم، مذهبی بودم و به انقلاب و آرمان‌هایی که برایمان تعریف شده بود باور داشتم.اما وقتی حرف‌هایش تمام شد، گفتم:«تو صد دلیل آوردی که دین چه منافعی دارد. اجازه بده من فقط از یک چیز برایت حرف بزنم.»و بحثمان به جوانانی رسید که در خیابان‌ها کشته شدند؛ به سرکوب‌ها و خون‌هایی که در سال‌های مختلف برزمین ریخت و بحث کشتار مغولانه خامنه ای و یارانش در ۱۸ و ۱۹ دی اشاره کردم و هلوکاستی اتفاق افتاد و این همه خون جاوید نامان به زمین ریخته شد.به او گفتم آنچه بیش از همه مرا آزار می‌دهد فقط موضع سیاسی تو نیست. مسئله این است که تو انسانی تحصیل‌کرده‌ای. حقوق خوانده‌ای. معنای حق را می‌دانی. می‌دانی حکومت در برابر جان شهروند چه مسئولیتی دارد. می‌دانی عدالت یعنی چه.اما وقتی پای این حکومت به میان می‌آید، گویی همه آن معیارها تغییر می‌کنند.به جای اینکه ابتدا از حکومت بپرسی چرا انسانی کشته شده، چرا جوانی دیگر به خانه بازنگشته و چرا قدرت سیاسی باید پاسخ‌گو باشد، تمام توانت را صرف پیدا کردن دلیلی برای محکوم کردن همان کسی می‌کنی که به خیابان آمده است.همان لحظه فهمیدم اختلاف ما بسیار عمیق‌تر از یک اختلاف سیاسی است.او نگران ایمان من بود؛ من نگران معیار عدالت او.به او گفتم:«تو تصور می‌کنی من چیزی را از دست داده‌ام، چون دیگر مثل گذشته فکر نمی‌کنم. اما من از تو سؤال دیگری دارم: اگر ایمان قرار است انسان را به عدالت نزدیک کند، چرا درست در لحظه‌ای که عدالت دشوار و پرهزینه می‌شود، نمی‌توانی بدون اما و اگر در برابر ظلم به بایستی؟»به این رزمنده سابق جنگ یادآور شدم ، مضرات دین همینه تو و امثال تو نمایشش دادید ، تو و مثل تو دیدید ما در جنگ به محروحان عراقی ترحم میکردبم تا به زندگی برگردند ، اما شماها مومنین این مذهب و فتنه ۵۷ ، به مجروحان این وطن و نوجوانان ما تیر خلاص زدند و شما با افتخار پرچم ننگین قاتلین این کشور را در میادین چرخاندید و عرعر کشیدید !! سال‌ها به نسل ما گفته بودند سابقه جبهه، نماز، قرآن، انقلاب و دینداری نشانه‌هایی از تعهد و فضیلت‌اند. اما مگر حضور من در جبهه سند مالکیت هیچ حکومتی بر وجدان من است؟مگر چون روزی مذهبی بوده‌ام، باید تا پایان عمر هر آنچه به نام دین و انقلاب انجام می‌شود را تأیید کنم؟اگر روزی برای چیزی جنگیده‌ام، شاید امروز بیش از دیگران وظیفه داشته باشم از خودم بپرسم آن آرمان‌ها به کجا رسیده‌اند.من نمی‌خواهم گذشته‌ام را پاک کنم. آن گذشته بخشی از زندگی من است. اما حاضر نیستم گذشته‌ام را زنجیری کنم و به پای وجدان امروزم ببندم.به او گفتم:«تو از جهنمی می‌ترسی که معتقدی شاید روزی من در آن گرفتار شوم. من اما از جهنمی می‌ترسم که انسان‌ها همین‌جا برای یکدیگر می‌سازند و بعد برای توجیهش آیه، روایت، سیاست و ایدئولوژی پیدا می‌کنند.»این شاید بزرگ‌ترین فاصله امروز من با گذشته خودم باشد.من روزگاری تصور می‌کردم برای تشخیص حق، نخست باید بدانم چه کسی در جبهه ما ایستاده است.امروز برعکس فکر می‌کنم.اول باید دید چه اتفاقی افتاده است؛ چه کسی صاحب قدرت بوده، چه کسی قربانی شده، چه حقی پایمال شده و چه کسی باید پاسخ‌گو باشد. بعد از آن، اگر خواستیم، درباره عقیده و جناح و گذشته آدم‌ها حرف بزنیم.عدالت اگر فقط برای دوستان ما عدالت باشد، دیگر عدالت نیست.آن گفت‌وگو هیچ‌گاه به نتیجه نرسید.او نتوانست مرا به گذشته‌ام برگرداند و احتمالاً من هم نتوانستم نگاه او را تغییر دهم.اما جمله‌ای در ذهنم ماند:او تمام آن شب نگران آخرت من بود؛ و من تمام آن شب نگران وجدان او. من نمیخواهم همچنان احمق بمانم امیر موحد رزمنده جنگ ایران و عراقAM_Movahed iraneazadvaabad#تحلیل_زمانه 🌍 @TahlilZamane