.خوانشی بودریاری از تنش بین ایران و آمریکا:"جنگ به شدت در حال انجام است!"ژان بودریار، فیلسوف معاصر ف

.خوانشی بودریاری از تنش بین ایران و آمریکا:"جنگ به شدت در حال انجام است!"ژان بودریار، فیلسوف معاصر فرانسوی، با طرح مفهوم «هایپررئالیته» (Hyperréalité) یا «حاد واقعیت»، مرزهای سنتی میان واقعیت و بازنمایی را درهم‌ کوبید. جمله مشهور و شگفت‌انگیز او مبنی بر اینکه «جنگ خلیج [فارس] رخ نداده است»، نه انکار وقوع رویدادهای فیزیکی، بلکه اشاره به دگردیسی ماهیت جنگ در عصر رسانه‌ها بود. این گزاره نظری، ظرفیت بالایی برای تحلیل وضعیت کنونی تنش میان ایران و آمریکا دارد؛ جایی که عملیات روانی و رسانه‌ای چنان بر متن رویدادها سایه افکنده که تشخیص مرز میان «واقعیت عینی» و «واقعیت ساخته‌شده» را دشوار ساخته است. نظریه بودریار به این دلیل می‌تواند وارد این تحلیل شود که در وقایع جاری، دستکم از حیث شدت، مرز بین "تهدید واقعی" و "نمایش قدرت" کاملا محو شده و غرب عملا ایران را به تله‌ی "حاد واقعیت" انداخته است.در اندیشه بودریار، هایپررئالیته وضعیتی است که در آن وانموده‌ها جایگزین واقعیت می‌گردند. در تنش اخیر ایران و آمریکا، شاهد انبوهی از این وانموده‌ها هستیم: سناریوپردازی‌های مکرر درباره حمله قریب‌الوقوع، مانورهای نظامی که پیش‌تر برای دوربین‌ها طراحی می‌شوند، تحلیل‌های کارشناسی که هر یک روایتی متفاوت از «نبرد آینده» ترسیم می‌کنند، و پخش تصاویری از تسلیحات پیشرفته که بیش از آنکه کارکرد نظامی داشته باشند، کارکرد نشانه‌شناختی یافته‌اند.آنچه روی می‌دهد، نوعی «پیش‌دستی روایت» است. به تعبیر بودریار، مدل‌ها و شبیه‌سازی‌ها بر خود واقعیت مقدم شده‌اند. به عبارت دیگر، جنگ پیش از آنکه در میدان نبرد رخ دهد، در استودیوهای خبری، شبکه‌های اجتماعی و ریلزها و استوری‌های اینستاگرام در حال انجام است. این وضعیت، مرز میان «تهدید» و «اقدام» را چنان مخدوش ساخته که گاه تهدید خود به منزله کنش و حمله‌ای تمام‌عیار تلقی می‌گردد.بودریار سه نظم وانموده را از یکدیگر تفکیک می‌کند: نظم نخست (دوران پیشامدرن) که در آن وانموده بازتابی آشکار از واقعیت بود؛ نظم دوم (دوران انقلاب صنعتی) که وانموده واقعیت را تحریف و پنهان می‌کرد؛ و نظم سوم (دوران معاصر) که وانموده هیچ نسبتی با واقعیت ندارد و خود به «ابرواقعیت» بدل شده است.در وضعیت کنونی، جنگ روانی علیه ایران و تقابل با آمریکا وارد نظم سوم شده است. رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نه گزارشگر جنگ، بلکه تولیدکننده «واقعیت جنگی» هستند. شهروندان در دو سوی مرزها، جنگ را از طریق صفحه‌نمایش‌ها «زیست» می‌کنند و اضطراب ناشی از آن را به مثابه کالایی فرهنگی مصرف می‌نمایند. بمب‌های خبری و موشک‌های تحلیلی، گاه ویرانگرتر از بمب‌های واقعی عمل می‌کنند، زیرا میدان نبرد را از جغرافیای فیزیکی به جغرافیای ذهنی و روانی جامعه هدف انتقال می‌دهند.از منظر بودریاری، رسانه‌ها در عصر حاضر صرفاً واسطه رویدادها نیستند، بلکه خود به صحنه اصلی نبرد بدل شده‌اند. در تنش ایران و آمریکا، هر کنش و واکنش نظامی بلافاصله به «رویدادی رسانه‌ای» تبدیل می‌شود که روایت آن از خود رویداد مهم‌تر می‌نماید. اینجاست که مفهوم «جنگ به مثابه وانموده» معنا می‌یابد: نبرد واقعی، نبرد بر سر تعریف واقعیت است.هژمونی رسانه‌ای در تعریف «جنگ» به گونه‌ای است که گاه یک اظهارنظر در مورد برد موشک های ایران یا انتشار ویدئویی از ناوهای جنگی آمریکا، بیش از یک عملیات میدانی توانایی شکل‌دهی به افکار عمومی را دارد. در چنین وضعیتی، فضای رسانه‌ای به واقعیتی برتر، فراتر و حادتر از واقعیت میدانی بدل می‌شود، و میدان به سایه ای از "حاد واقعیت" تبدیل می‌گردد؛ به طوری که حتی ناظران آگاه نیز در تشخیص «واقعیت» دچار اشتباه می‌شوند.این وضعیت، همان چیزی است که بودریار از آن با عنوان «هایپر رئالیته» یاد می‌کند: وضعیتی که در آن، امر واقع نه فقط بازنمایی، بلکه بازتولید و تشدید می‌شود تا جایی که خودِ واقعیت به امری زائد تبدیل می‌گردد. در چنین فضایی، حتی اگر جنگی رخ ندهد، باز هم «انگار جنگ رخ داده است».تطبیق نظریه هایپررئالیته با عملیات جنگ روانی کنونی در مناسبات ایران و آمریکا، ما را به این نتیجه رهنمون می‌سازد که میدان نبرد معاصر بیش از آنکه فیزیکی باشد، نشانه‌شناختی است. پیروزی در این میدان، نه با تصرف جغرافیا، که با تصرف ذهن‌ها و تعریف «واقعیت» به نفع خود حاصل می‌شود.#جهانبخش_سلمانیان@takk_derakht