کتیبهٔ یونانی #امیر_معاویه، حمّات گدر (Hammat Gader/Ḥammat Gader)، مجموعهٔ حمام‌های رومی، Hall of Fo

کتیبهٔ یونانی #امیر_معاویه، حمّات گدر (Hammat Gader/Ḥammat Gader)، مجموعهٔ حمام‌های رومی، Hall of Fountains، در جنوب بلندی‌های جولان، درهٔ یرموک؛ مورخ ۵ دسامبر ۶۶۲ میلادی / سال ۴۲ هجریکتیبهٔ امیر معاویه، یک لوح مرمر بود که در مجموعهٔ حمام‌های رومی حمّات گدر پیدا شد و در محل خودِ مجموعه قرار داشته است.گزارش باستان‌شناختی آن را به‌طور مشخص کتیبهٔ شمارهٔ ۵۴ (Inscription 54) معرفی می‌کنداین منطقه در دوران رومی و بیزانسی بخشی از حوزهٔ گدارا (Gadara) بود و حمّات گدر به‌خاطر چشمه‌های آب گرم و مجموعهٔ عظیم حمام‌های درمانی‌اش شهرت داشت , این حمام در درهٔ یرموک و در نزدیکی مرز امروزی فلسطین و اردن، در جنوب بلندی‌های جولان قرار دارد. این مجموعه در حدود ۷ کیلومتری شرق انتهای جنوبی دریای جلیل واقع شده است.اصل کتیبه به یونانی((+)) Ἐπὶ Ἀβδάλλα Μαάυια ἀμήραἀλμουμενὴν ἀπελ<ο>ύθη κ(αὶ) ἀνενεώθη ὁ κλίβανος τῶν ἐνταῦθα διὰ Ἀβδάλλα υἱοῦ Ἀβουασέμουσυμβούλου, ἐν μηνὴ Δεκεμβρίῳπέμπτῃ, ἡμέρᾳ δευτέρᾳ, ἰνδ(ικτιῶνος) ς´,ἔτους τῆς κολωνίας ςκψ, κατὰ Ἀράβα(ς)ἔτους μβ´, εἰς ἴασην τῶν νοσούντων, σπουδῇ Ἰωάννου μ(ειζοτέρου) Γαδαρηνοῦ.آوانویسی لاتین Epì Abdálla Maáuia amēra almoumenēn apel[o]úthē kai aneneṓthē ho klībanos tōn entautha dia Abdálla huiou Abouasémou symboulou, en mēnē Dekembríō pemptē, hēméra deutéra, indiktiōnos ϛʹ, etous tēs kolōnías 726, katà Araba(s) etous 42, eis iasin tōn nosountōn, spoudē Iōannou ... Gadarēnou.ترجمه فارسی «در روزگار/عهدِ عبدالله معاویه، امیرالمؤمنین، حمّامِ [گرم] اینجا، به‌وسیلهٔ عبدالله، پسر ابواسیم/ابوهاشم، مشاور، پاکسازی و بازسازی شد؛ در ماه دسامبر، روز پنجم، روز دوم [هفته، یعنی دوشنبه]، در ششمین سال ایندیکتیون، در سال ۷۲۶ِ کولونیا، به حساب عرب‌ها سال ۴۲، برای درمان بیماران، به اهتمام یوحنا، [مقام عالی/مسؤول] گدارایی.» مهم‌ترین قسمت: «سال ۴۲ به حساب عرب‌ها» این قسمت کتیبه است:κατὰ Ἀράβα(ς) ἔτους μβ´یعنی:kata Araba(s) etous mbʹ «به حساب عرب‌ها، سال ۴۲»این نکته بسیار مهم است.کتیبه سه نظام تاریخ‌گذاری را کنار هم قرار داده است:ایندیکتیون ششمسال ۷۲۶ دورهٔ کولونیاسال ۴۲ «به حساب عرب‌ها»پژوهش‌های مربوط به کتیبه مشخص می‌کنند که تاریخ نهایی ۵ دسامبر ۶۶۲ میلادی است و این روز واقعاً دوشنبه بوده است.سال ۴۲ هجری نیز در این نظام زمانی با ۶۶۲/۶۶۳ میلادی تطبیق دارد.کتیبه به شکل بسیار جالبی یک نظام زمانی محلی/رومی را با تقویم «عرب‌ها» کنار هم قرار داده است.این موضوع از نظر تاریخی بسیار جالب است، چون نشان می‌دهد در یک سند رسمی یونانی در سرزمین شام، در سال ۶۶۲ میلادی، یک شیوهٔ شمارش سال که به «عرب‌ها» نسبت داده شده، برای تاریخ‌گذاری استفاده می‌شده استاین کتیبه متعلق به دوران خلافت امیر معاویه است، اما متن یونانی توسط جامعه‌ای نوشته شده که همچنان در فضای فرهنگی مسیحی و یونانی زندگی می‌کرد.در ابتدای کتیبه حتی علامت صلیب (+) وجود دارد. منابع این ویژگی را تأیید می‌کنند و پژوهشگران آن را در چارچوب تداوم سنت مسیحی محلی تفسیر کرده‌اند.حاکم سیاسی: معاویهعنوان: امیرالمؤمنینزبان کتیبه: یونانیجامعهٔ محلی: همچنان دارای سنت مسیحی و یونانیتقویم محلی: دورهٔ کولونیاتقویم اداری دیگر: ایندیکتیوننظام شمارش عربی: «سال ۴۲ به حساب عرب‌ها»این دقیقاً نشان می‌دهد که فتح عربی به معنی نابودی فوری ساختارهای اداری، زبانی و مذهبی بیزانسی نبود.کتیبه معاویه را صرفاً با نام: Μαάυια معرفی نمی‌کند.بلکه:Ἀβδάλλα Μαάυια ἀμήρα ἀλμουμενὴνیعنی:عبدالله معاویه، امیرالمؤمنیناین همان فرمولی است که در منابع دیگر اوایل دورهٔ اموی نیز می‌بینیم.بنابراین این کتیبه شاهد بسیار زودهنگامی برای استفادهٔ رسمی از عنوان امیرالمومنین است. منابع مربوط به اسناد اولیه نیز نمونه‌های یونانی و عربی دیگری از عنوان معاویه را ثبت کرده‌اندوجود صلیب به‌تنهایی نمی‌تواند ثابت کند که نویسندهٔ مشخص کتیبه قطعاً مسیحی بوده، اما در کنار سنت نوشتاری حمّات گدر و ساختار کلی کتیبه، زمینهٔ مسیحی محل کاملاً روشن است.حمّات گدر پیش از فتح عربی یک مجموعهٔ آب‌درمانی مهم در قلمرو روم شرقی بود و ده‌ها کتیبهٔ یونانی از دوره‌های پیشین در آن وجود داشت.امویان در حمّات گدر یک حمام رومی-بیزانسی را تخریب نکردند؛ بلکه در دههٔ نخست حکومت اموی، همان مجموعهٔ موجود را به‌طور قابل‌توجهی تعمیر، بازسازی و برای ادامهٔ فعالیت درمانی مورد استفاده قرار دادندhttps://www.inscriptionsisraelpalestine.org/story/preserving-sacred-springsمقاله Moshe Hartal، «ساختمان‌های دورهٔ بیزانسی و اموی»https://publications.iaa.org.il/atiqot/vol107/iss1/10/?utm@tamadone_islami