تاریخ اسلامی یکی از بزرگترین تاریخچه ی تنوع و کثرت کتابخانه ها رو دارد حداقل از کل ۱۲۰۰ سال تاریخ پا

تاریخ اسلامی یکی از بزرگترین تاریخچه ی تنوع و کثرت کتابخانه ها رو دارد حداقل از کل ۱۲۰۰ سال تاریخ پادشاهی ایران و یونان و رومم بیشتره از لحاظ تنوع جغرافیایی و تنوع نوع کتابخانه و کثرت و حجم نسخه های خطی و کتب از ماوراءالنهر، خراسان و ایران تا عراق و شاممصر و حجازیمنمغرب و افریقیهاندلساونم تنوع دولتی و خصوصی کتابخانه‌های خلفا و سلاطینکتابخانه‌های مدارسکتابخانه‌های مساجدکتابخانه‌های بیمارستان‌ها و مراکز علمیکتابخانه‌های خصوصی علما و خاندان‌هااونم توی شهرهای مختلف اعم از بغداد، بصره، کوفه، نیشابور، مرو، بلخ، بخارا، ری، اصفهان، شیراز، قاهره، دمشق، حلب، قیروان، فاس، قرطبه، طلیطله و ده‌ها مرکز دیگر در بعضی مراکز، رقم مجموعه‌ها به ده‌ها هزار و حتی صدها هزار جلد در گزارش‌های تاریخی رسیده است. نکتهٔ مهم این است که جهان اسلامی یک کتابخانه واحد نبود؛ یک اکوسیستم عظیم کتاب بود. کتاب از بغداد به نیشابور، از بخارا به مرو، از قاهره به دمشق و از مغرب به اندلس حرکت می‌کرد و در شبکه‌ای از کاتبان، ورّاقان، علما، مدارس، مساجد و کتابخانه‌های خصوصی تکثیر می‌شد.﻿در جهان پیشامدرن، کمتر تمدنی را می‌توان یافت که از نظر گسترهٔ جغرافیایی، تعداد مراکز کتابخانه‌ای، حجم تولید و گردش نسخه‌های مکتوب و تنوع نهادهای نگهداری کتاب، با جهان اسلامِ سده‌های میانه قابل مقایسه باشدتمدن اسلامی طی قرون میانه شبکه‌ای استثنایی از کتابخانه‌های سلطنتی، خصوصی، مدرسه‌ای، مسجدی، بیمارستانی و وقفی در سراسر یک حوزه جغرافیایی عظیم ایجاد کرد؛ و در چندین مرکز، مجموعه‌هایی با ده‌ها، صدها هزار و در گزارش‌های متأخر حتی میلیون‌ها مجلد ثبت شده است.﻿اگر «کتابخانه» را به معنای مجموعه‌ای سازمان‌یافته از متون و نه صرفاً آرشیو اسناد اداری تعریف کنیم، جهان اسلامِ قرون میانه از نظر تعدد و تنوع نهادهای کتابخانه‌ای، پراکندگی جغرافیایی، پیوند کتابخانه با مدارس، مساجد، وقف، دربار و مجموعه‌های خصوصی، و نیز حجم مجموعه‌های گزارش‌شده، در میان بزرگ‌ترین و احتمالاً گسترده‌ترین سنت‌های کتابخانه‌ای جهان پیشامدرن قرار می‌گیرد. این وضعیت با ساختار نوشتاری ایران هخامنشی، که شواهد موجود آن عمدتاً به آرشیوهای اداری تعلق دارد، قابل قیاس مستقیم نیست؛ و حتی در مقایسه با روم، که شبکه قابل توجهی از کتابخانه‌های عمومی داشت، جهان اسلام از حیث تنوع نهادی و تداوم شبکه فرامنطقه‌ای ویژگی متمایزی نشان می‌دهد.در واقع، تفاوت اصلی در اینجاست:اسکندریه یک کتابخانه بزرگ بود؛تخت‌جمشید یک مجموعه عظیم آرشیوی داشت؛روم شبکه‌ای از کتابخانه‌ها داشت؛اما جهان اسلام طی قرن‌ها یک «شبکه تمدنی کتاب» ایجاد کرد.@tamadone_islami