دعاها و زیاراتِ جعلی و تداومِ حیاتِ آنهاآنچه از میراث مکتوب به مسلمانان رسیده است، قدمتی بیش از ۱۰۰۰ سال را شامل می‌شود. طبیعی است که‌ در چنین قدمتی، تطوّرات اندیشِگانی نیز رخ دهد. غالیان یا همان گزافه‌گویان نیز در همین جامعه زیسته و میراثی مکتوب از خود برجای گذاشته‌اند. برخلاف باور عام، همه‌ی میراث مکتوب آنها از میان نرفته است. خطبة البیان، یکی از همانها بنظر می‌رسد. خطبه‌ای که به امام نخست شیعیان منسوب بوده و در برخی از نسخه‌های آن، گزاره‌هایی همچون "أنا خالق السموات و الأرض و أنا الرّازق" و یا "أنا أحیي و أمیت و أنا أخلق و أرزق" دیده می‌شود. گزاره‌هایی که در مواجهه‌ی مستقیم با متن قرآن، بعنوان مکتوب بنیادین مسلمان و شیعیان قرار می‌گیرد. میرزای قمی، به این نکته پی برده و در رساله‌ای، تعارفات را کنار گذاشته و این خطبه را جعلی شمرده است.او نه‌تنها این خطبه، که خطبه‌ی طتنجیه را هم در شمار میراث جعلی مسلمانان معرفی کرده است. او دلیل درخور توجهی ارائه می‌کند. به روایت او، این خطبه در مکتوبات متقدّمان شیعه مانند محمّد بن‌یعقوب کلینی، ابن‌بابویه قمی، شیخ مفید، سیدمرتضی، شیخ طوسی،و حتی متأخرینی چون ملامحمّدباقر مجلسی و بحارالأنوارِ او نیامده است. او ریشه‌ی تداوم حیات این میراث غالیانه را در جای دیگری می‌بیند. به روایت او، "این خطبه و نظیر آن از کلمات[ی] که مشابه به آن است، در کلمات بعضی از متسمّین مسلک تصوّف هستو با پیگیری مشابهت عبارات خطبةالبیان و نیز خطبه‌ی طتنجیه با مکتوبات دیگر، آنها را در "کتاب مناقب حافظ رجب برسی" می‌یابد. برای نمونه، عباراتی مانند "أنا مقدّر الأقوات" و یا "أنا مفسّر الأموات" که مشابهت گفتمانیِ درخوری با متن خطبة البیان دارند.این، نشانگر یک نکته‌ی درخور توجه است: میراث گفتمانی غالیان، در صورت دیگری و در یک جریان فکری اسلامی دیگر، همچنان به حیات خود ادامه داده است. چرا که فرقه‌ها، همگی، امکان تداوم حیات پیدا نمی‌کنند. به روایت ابوحاتم رازی، در قرن چهارم هجری که زمان حیات او بوده است نیز "بسیاری از فرقه‌های [اسلامی]... از میان رفته‌اند و... فرقه‌های نوظهور بسیاری هم پدید آمده‌اند که چندان نام و شهرتی ندارند". این، به معنای امکانپذیری انتقال میراث مکتوب یک جریان فکریِ ازمیان‌رفته به جریانی نوپدید است. اما مساله، به همین‌جا ختم نمی‌شود و اثرات چنین فرآیندی، تا دوره‌ی معاصر نیز تداوم یافته است. شیخ عبّاس قمی، از ظهور "مجموعه‌های احمقانه"ای سخن می‌گوید که در زمان او شایع شده‌اند؛ مجموعه‌هایی که به کار جعلِ زیارات و دعاها می‌پردازند و به دیدگاه او، دعای حُبّی، محصول همین جعل‌هاست.دعایی که به گفته‌ی او، جاعلان، آنرا از "کنگرهٔ عرش"، نازل کرده‌اند و باز هم به روایت او، "چندان فضیلت برای او [این دعا] وضع نمایند که انسانرا متحیّر و سراسیمه نماید..." جالب توجه است که جعلِ آثار، به منتهی الامالِ او هم رسیده است و کاتبان، در آن، نامِ "عَبدربّه" را به عبدالله، و حمید بن‌قحطبه را بخاطر دشمنی با او، به "حمید بن‌قحبه" برگردانده‌اند. جالب‌تر اما این نکته است که به روایت او و در این مورد بخصوص، "احتیاط کرده قحطبه را نسخه‌بَدَلِ او نوشته"اند و این، به معنای آن است که جاعلان، متنِ صریحِ مولف را نسخه‌بَدَل شمرده‌اند. غالیان، بنظر، امروز وجود خارجی ندارند. اما مکتوباتِشان، همچنان باقی مانده و آنگونه که میرزای قمی نشان داده، مورد استناد نیز قرار گرفته است. به این مورد، مساله‌ی جاعلان را هم باید اضافه کرد که تا دوره‌ی معاصر تداوم پیدا کرده‌اند. گویا با این نکته نتوان مخالفت کرد که همه‌ی میراث فکری یک جریان، نمی‌میرد و در مسیر زیستی و تکوینی خود، در زیرِ پوست جریانی دیگر، حیاتَش را پی می‌گیرد.منبع:۱- میرزا ابوالقاسم قمی، رساله‌ای در بررسی اصالت "خطبة البیان،" شماره ۱۶، ص۱۴۳-۱۳۹.@tanz_talkh_tarikh طنز تلخ تاریخ