«وفاق ملی»؛ پروژهٔ تخدیر یا فرایند درمان؟🎙علی‌اشرف فتحیهمایش چیستی و موانع وفاق ملی، اول آذر 1403در

«وفاق ملی»؛ پروژهٔ تخدیر یا فرایند درمان؟🎙علی‌اشرف فتحیهمایش چیستی و موانع وفاق ملی، اول آذر 1403درباره معنای «وفاق ملی» هیچ وفاقی وجود ندارد. من چند مورد اخیر را که مربوط به ایران و جوامع نزدیک ماست، با مباحثی که در دولت فعلی مطرح شده مقایسه می‌کنم.1- نمونه فلسطینی‌ها که از آن با عنوان «National Accord» یاد می‌کنند. در سال 2007 نبرد خونینی در غزه بین دو گروه فلسطینی حماس و فتح رخ داد و با کشته شدن صدها نفر، فتح مجبور شد غزه را به حماس واگذار کند. در سال 2014 طرح دولت وفاق ملی بین آنها شکل گرفت، اما نقش تزریق سلاح و پول خارجی که همواره عامل نزاع بین فلسطینی‌ها بوده، این دولت را به شکست کشاند و کار به عملیات 7 اکتبر کشید. کشورهایی که سلاح و پول به گروه‌های فلسطینی ارسال می‌کردند منافع متضادی داشتند و این تضاد منافع منجر به شکست وفاق ملی در فلسطین شد.2- دولت وفاق ملی در لیبی پساقذافی نیز به دلیل دخالت کشورهای خارجی و پمپاژ سلاح و پول از سال 2015 تاکنون ناکام مانده است.3-تجربه سوم در دولت رئیسی رخ داد و اساسا دولت پزشکیان نمی‌تواند خود را نخستین مطرح‌کننده ایده دولت وفاق ملی بنامد. 12 مرداد 1400 در مراسم تنفیذ رئیسی گفته شد که امر ملی در زمان پهلوی مورد توجه نبوده و باید در دولت آقای رئیسی جدی گرفته شود. 14 مرداد نیز آقای رئیسی در مراسم تحلیف خود گفت که دولتش دولت وفاق ملی است. بعد از آن نیز رسانه‌های حامی او مقالات و مطالب زیادی درباره دولت وفاق ملی منتشر کردند.این سه تجربه ناموفق مربوط به همین دهه اخیر است. ما الان بدون تعارف درگیر جنگ هستیم. حالا شما می‌توانید اسم آن را جنگ نیابتی بگذارید، ولی ما از جنگ نیابتی هم عبور کرده‌ایم و چند ماه است که شب‌ها با استرس جنگ و موشک می‌خوابیم. به هر حال این وضعیت شبیه وضعیت و تجربه فلسطینی‌ها و لیبیایی‌هاست.مفهوم «دولت وفاق ملی» شبیه مفهوم «دولت فراجناحی» است که زمان هاشمی مطرح شد. آن تجربه نیز منحصر به اقدامات نمایشی نظیر حضور چند چهره متمایز از اصولگرایان در صدا و سیما شد. مساله دولت هاشمی فعال کردن جامعه بود. مساله دولت رئیسی هم مقابله با تحریم بی‌سابقه بود. البته ما مشارکت 50 درصدی را مثلا در سال 68 هم داشته‌ایم، ولی آن موقع رقابت و داغی انتخابات، دغدغه حاکمیت نبود. ولی به تدریج رقابت و میزان مشارکت اهمیت پیدا کرد و در سال 1400 شاهد یک افت بی‌سابقه در انتخابات ریاست جمهوری بودیم. تا آن زمان، جمهوری اسلامی مشروعیت مردمی خود را از دو راهکار صندوق و خیابان پیگیری می‌کرد. خیابان بعد از وقایع 88 دچار مخاطره شد و صندوق نیز به تدریج کمرنگ شد. اینجا بود که دغدغه وفاق ملی شکل گرفت. ناکامی دولت قبلی، وقایع پس از هفت اکتبر و مشارکت پایین انتخابات امسال، نظام را به سوی شکل‌دهی مدل دیگری از وفاق ملی سوق داد.پس وفاق ملی مساله کسانی است که صندوق را در مخاطره دیده‌اند. آنها به دنبال آشتی دادن مردم با صندوق هستند تا پس از آن، دوباره در بر همان پاشنه سابق بچرخد و همان چالش‌های قبلی تکرار شود.نکته دیگر این است که وفاق ملی چرا باید به دولت واگذار شود؟ مگر طبق قانون اساسی فعلی، دولت چقدر قدرت و امکانات دارد؟ امکانات قوه مجریه در کشور ما بسیار محدود است و اساسا قادر به تحقق وفاق ملی نیست. این چالش در زمان آقای خاتمی بسیار جدی شد و ایشان صریحا در اواخر سال 82 گفت که رئيس‌جمهور در حد تدارك‏چی دستگاه‏‌های ديگر است. اما بعدها چون بنا شد دوباره در انتخابات نقش‌آفرینی کند، گفت که چنین حرفی نزده است. پس با این تجربه‌ها، مدافعان وفاق ملی باید روشن کنند که دولت چه قدرت و امکاناتی برای تحقق وفاق ملی دارد. همچنین به این پاسخ دهند که با تحقق وفاق ملی قرار است چه نتایجی به نفع مردم به دست بیاید. آیا صرفا به دنبال افزایش مشارکت در انتخابات بعدی نیستند؟ همچنین وفاق ملی مبتنی بر یک میثاق ملی شکل می‌گیرد. یک مشکل گروه‌های فلسطینی و لیبیایی همین بود که نمی‌توانستند بر سر یک میثاق ملی توافق کنند. میثاق ملی بر اساس گفتمانی شکل می‌گیرد که معطوف به قدرت و واقعیت باشد. بر اساس واقعیت‌های موجود، دولت قدرت و اختیارات کافی برای تغییر سیاست خارجی بر اساس خواسته‌های اکثریت مردم ندارد. از سویی، باید در ایده دولت وفاق ملی بر تقدم منافع «ایران» و «ایرانی» تاکید شود. واقعیت این است که هر دو جناح در این زمینه با ابهام رفتار کرده‌اند.در منطق می‌گوییم که نتیجه باید تابع اخسّ مقدمتین باشد. یعنی باید به نتیجه حداقلی اکتفا کنیم. میثاق ملی ما باید حداقلی باشد تا همه بر سر آن وفاق کنند. قانون اساسی فعلی بعد از 36 سال نیاز به بازنگری دارد و باید مطالبات حداکثری آن به سود ملت اصلاح شود تا مورد توافق همه ملت باشد. تا این کار انجام نشود، دولت وفاق ملی نیز شکل نخواهد گرفت.📂پرونده کامل این نشست در کانال باشگاه اندیشه@taqriraat