موسیقی را همچون حجم درک می‌کندگفت‌وگو با حسین عصاران درباره دریافت و اجرای موسیقایی اسفندیار منفردزا

موسیقی را همچون حجم درک می‌کندگفت‌وگو با حسین عصاران درباره دریافت و اجرای موسیقایی اسفندیار منفردزاده/ بخش دوم و پایانی🖌فرزاد نعمتی | خبرنگار گروه فرهنگ🔹اصطلاحاتی مثل «هنر برای مردم» یا «هنر برای هنر» داریم، اما مسئله آن است که مبتدای این دو گزاره هم مهم است یعنی اول اثری باید «هنر» باشد و نخست باید «هنر» وجود داشته باشد تا بعد بتوان از ادامه‌‏اش سخن گفت. کار هنری طرد نمی‌‏شود. بسیاری از آثاری که طرد شده‌‏اند، اصلاً کار هنری نبودند. 🔹عدالت اجتماعی درون‏مایه‏ قوی بسیاری از کارهای اوست. کارهایی که پیش از انقلاب انجام داده، بیشتر جنبه‏ اعتراض به نبود عدالت اجتماعی است درحالی‏که آثار بعد از انقلاب بیشتر به سمت امید به تحقق عدالت اجتماعی گرایش دارند؛ برای نمونه، ترانه‌‏هایی چون «پریا»، «بهار» یا «برخیز و چاره کن».🔹«پریا» داستان جالبی دارد. این ترانه در سال ۱۳۵۹ ساخته شد. قرار بود با صدای ابی اجرا شود. تمرین هم کرده بودند، اما پدر همسر ابی به او گفت: این کار برای کمونیست‌‏هاست و پروژه متوقف شد. این اتفاق در ذهن منفردزاده ماند. الان اما دارد کارهایی می‌‏کند که با صدای دیگری منتشر شود. من این ترانه را با صدایی شنیدم که حتی بهتر از صدای ابی بود.🔹دو جنبه مهم در تجربه کانون برای هنرمندانی همچون منفردزاده، کیارستمی، احمدرضا احمدی و ... وجود داشت؛ اول، هم‏نشینی هنرمندانی که به فردیت هنری رسیده بودند. این‏گونه نبود که مثلاً کسی در مرحله آموزش یا آزمون‌‏وخطا باشد. این تلاقی اندیشه‌‏ها و فردیت‌‏ها بزرگ‏ترین کارگاهی است که می‌‏تواند برای هنرمندان فراهم شود. نکته دوم، آزادی بی‌‏نظیری بود که در کانون برای آفرینش هنری وجود داشت. جالب است که درصد آثار مخالف‌‏خوان تولیدشده در کانون، بسیار بیشتر از آثاری است که شاید بشود بدان‌‏ها گفت پروپاگاندا.🔹99 درصد آهنگ‏سازان دوست داشتند آثارشان از رادیو پخش شود تا صفحه‌‏هایشان فروش برود. منفردزاده اما ترانه‏ غیردولتی را، چه در مرحله‏ آفرینش و چه در عرصه‏ پخش، معرفی می‌‏کند که فروش بالایی نیز دارد. این نکته‏ بسیار مهمی است. ترانه‏ «جمعه» در کنار ترانه‌‏هایی مانند «آمنه» و «قصه‏ دو ماهی»، از پرفروش‏ترین آثار سال ۱۳۵۰ است. ترانه‏ «نماز» با اجرای فریدون فروغی نیز تا سال ۱۳۵۶از جایی پخش نمی‌‏شود، اما به یکی از پرفروش‌‏ترین ترانه‌‏ها تبدیل می‌‏شود؛ درست پس از «جاده» گوگوش. «جاده» در برنامه‌‏های متعددی مثل «شوی چشمک» و رادیو پخش می‌‏شد، اما «نماز» هیچ‏گاه از رسانه‌‏ای رسمی منتشر نشد. او حتی یک گام فراتر می‌‏رود. در بهار ۱۳۵۲ روی صفحه‏ گرام ترانه‏ «شبانه» می‌‏نویسد: «پخش از رادیو و تلویزیون ممنوع». 🔹موسیقی را باید به‌‏عنوان یک حجم دید. در ترانه، یک حجم موسیقایی وجود دارد که سه بُعد دارد: خط ملودی، صداهای همراه (هارمونی‌‏ها) و سازآرایی. حال اگر فارغ از این مسائل که واروژان تنظیم کرده و شماعی‌‏زاده نوشته است، ارزش‌‏های هرکدام از این سه بعد را جداگانه پیدا بکنیم و اسم‌‏ها را هم تا اطلاع ثانوی کنار بگذاریم و بگوییم برای مثال در بعد ملودی ارزش‌‏هایی نظیر تلفیق، گوش‌نوازی و جای صدای خواننده چنین وضعیتی دارد و در بعد هارمونی‌‏ها و سازآرایی هم به همین نحو، آن‏گاه دیگر وارد این بازی نمی‌‏شویم که چه کسی کار مهمتری انجام داده است.🔹بیشتر آهنگسازانی که در فضای موسیقی کلاسیک ایرانی کار می‌‏کنند، درکی از حجم ندارند چون موسیقی ایرانی عمدتاً ملودیک است و در آن ملودی محوریت دارد و اگر هم ارکستراسیون می‏شود، از نوع یک‌‏صدایی است؛ یعنی برای نمونه 10 ویلون یک نت را اجرا می‌‏کنند و شما همان خط ملودی را می‌‏شنوید اما با حجم بیشتر. بعضی افراد البته توانایی ذهنی شنیدن موسیقی حجم را دارند اما توانایی بُعدهای دوم و سوم را ندارند.▫️ادامه مطلب در سایت هم‌میهن آنلاین📌هم‌میهن را در فضای مجازی دنبال کنید:🔗سایت | 🔗اینستاگرام | 🔗تلگرام | 🔗 بله