ادامه یادداشت ☝️🔸البته این به معنای آن نیست که اسناد خارجی را باید «حقیقت نهایی» تلقی کرد. سند اطلا

ادامه یادداشت ☝️🔸البته این به معنای آن نیست که اسناد خارجی را باید «حقیقت نهایی» تلقی کرد. سند اطلاعاتی یک دولت درگیر در بحران، همچنان سندی دارای زمینه، هدف و محدودیت است. اما مجموعه اسناد آمریکایی، بریتانیایی و ایرانی، همراه با پژوهش‌های دانشگاهی، شواهد نیرومندی برای وجود عملیات سازمان‌یافته خارجی فراهم می‌کنند. از این رو، اختلاف علمی امروز بیش از آنکه بر سر اصل وجود نقش خارجی باشد، بر سر میزان اثرگذاری عوامل خارجی و داخلی و سهم هر یک در پیروزی ۲۸ مرداد است.ششم: «کودتا» بودن ۲۸ مرداد به معنای بی‌گناه بودن مصدق نیستاین شاید مهم‌ترین نکته‌ای باشد که باید در بحث‌های عمومی درباره ۲۸ مرداد روشن شود. پذیرش کودتا بودن ۲۸ مرداد، به معنای تبدیل مصدق به «قهرمان بی‌خطا» نیست؛ همان‌طور که پذیرش خطاهای مصدق، به معنای نفی کودتا بودن ۲۸ مرداد نیست. می‌توان هم‌زمان پذیرفت که مصدق در عرصه سیاست خارجی اشتباهاتی داشت، در اداره بحران اقتصادی با دشواری‌های جدی مواجه شد، در استفاده از اختیارات فوق‌العاده راه‌هایی را پیمود که محل نقد جدی است و در روابط با مجلس و مخالفان سیاسی خود رفتارهایی داشت که نمی‌توان همه آنها را با معیارهای دموکراتیک امروز یا حتی سنت پارلمانی مشروطه توجیه کرد. و در عین حال می‌توان پذیرفت که دولت او در مرداد ۱۳۳۲ با یک عملیات سازمان‌یافته برای سرنگونی مواجه شد که در طراحی و اجرای آن، سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا و بریتانیا نقش داشتند. این جمع میان دو گزاره، نه تناقض، بلکه نشانه بلوغ تاریخ‌نگاری است.هفتم: اقتصاد مصدق را باید در متن بحران نفت تحلیل کرد، نه با یک حکم پسینیدر یادداشت آمده است که «تحریم، تورم سنگین، چاپ پول بدون پشتوانه و مهم‌تر از همه غرب‌ستیزی» میراث مصدق برای ایران بوده است. این بخش بیش از همه نیازمند بازنگری است. نخست آنکه بحران اقتصادی دولت مصدق واقعیت داشت. پس از ملی‌شدن نفت و قطع درآمدهای نفتی، دولت ایران با کاهش شدید درآمدهای ارزی و فشار بودجه‌ای مواجه شد. اسناد اقتصادی همان دوره نیز نشان می‌دهند که دولت برای تأمین کسری خود از منابع بانک ملی استفاده کرد و افزایش حجم پول و فشارهای تورمی از پیامدهای این وضعیت بود. پس اگر نویسنده بخواهد بگوید سیاست‌های اقتصادی مصدق محل نقد است، سند برای این نقد وجود دارد. اما از اینجا تا این گزاره که «تحریم و تورم امروز ایران میراث مستقیم مصدق است» فاصله‌ای بسیار بزرگ وجود دارد.تورم و تحریم‌های ایران در دهه‌های بعدی محصول مجموعه‌ای از متغیرهای داخلی و خارجی‌اند: انقلاب ۱۳۵۷، جنگ ایران و عراق، تحولات بازار جهانی نفت، سیاست‌های ارزی و مالی، ساختار بودجه، تحریم‌های پس از انقلاب، مناقشه هسته‌ای، روابط ایران و آمریکا و ده‌ها عامل دیگر. تاریخ اقتصادی با «انتقال علت» از سال ۱۳۳۲ به سال ۱۴۰۵ کار نمی‌کند. اگر قرار باشد هر پدیده اقتصادی امروز را به یک شخصیت هفتاد سال پیش نسبت دهیم، دیگر با تحلیل تاریخی روبه‌رو نیستیم؛ با تاریخ‌زدگی علّی روبه‌رو هستیم.هشتم: حتی اگر بخواهیم کارنامه اقتصادی پهلوی را برجسته کنیم، باز هم باید علمی سخن بگوییماین بخش از یادداشت را نیز نمی‌توان به سادگی رد کرد که پس از ۲۸ مرداد، ایران در دوره‌هایی رشد اقتصادی چشمگیری را تجربه کرد. واقعیت این است که اقتصاد ایران در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ رشد قابل ملاحظه‌ای داشت و منابع دانشگاهی نیز رشد سریع اقتصاد ایران در این دوره را ثبت کرده‌اند. بنابراین، انکار دستاوردهای اقتصادی دوره پهلوی نیز علمی نیست. اما همین واقعیت یک پرسش مهم‌تر ایجاد می‌کند: آیا رشد اقتصادی به معنای توسعه متوازن سیاسی و اجتماعی است؟ پاسخ لزوماً مثبت نیست. می‌توان رشد اقتصادی بالا داشت و هم‌زمان با تمرکز قدرت، ضعف نهادهای مشارکت سیاسی، نابرابری، وابستگی شدید به درآمد نفت، بحران نمایندگی سیاسی و شکاف دولت و جامعه مواجه بود. از این رو، نه روایت «۲۵ سال هیچ دستاوردی نداشت» علمی است و نه روایت «۲۵ سال همه چیز عالی بود». تاریخ توسعه ایران در فاصله ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ دقیقاً به این دلیل مهم است که همزمان حامل رشد و نوسازی، و حامل اقتدارگرایی و بحران نمایندگی سیاسی بود.نهم: «غرب‌ستیزی» را نمی‌توان به مصدق تقلیل داد🔸نویسنده، غرب‌ستیزی امروز را نیز از میراث مصدق می‌داند. این ادعا از نظر تاریخی بسیار نیازمند احتیاط است. مصدق را نمی‌توان به سادگی «غرب‌ستیز» نامید. سیاست او در اصل بر محور ملی‌کردن منابع نفت، استقلال سیاسی و اقتصادی و آنچه در ادبیات سیاسی آن دوره «موازنه منفی» خوانده می‌شد، استوار بود. اختلاف مصدق با بریتانیا و سپس آمریکا را باید در متن تاریخی آن زمان فهمید: مسئله نفت، حاکمیت ملی، مناسبات استعماری، جنگ سرد و تلاش قدرت‌های خارجی برای شکل دادن به نظم سیاسی ایران.https://t.me/mardomnamehادامه یادداشت 👇