(چهار از چهار)هیچ یک از نقدهایی که در دهه‌های بعد، به ویژه در یکی دو دهۀ اخیر از سوی تاریخ‌نگاران و تحلیلگرانِ هوادار جبهۀ ملی علیه اصلاحات ارضی مطرح می‌شود، مطلقاً در آن بیانیۀ جبهۀ ملی وجود ندارد. حتی مشکل بیانیه این است که شاه فریبکار است و قصد ندارد نظام ارباب‌ـ‌رعیتی را کاملاً و تماماً از میان بردارد. در واقع، مشکل بیانیه با شاه این است که شاه نمی‌تواند نظام ارباب‌ـ‌رعیتی را بردارد و اصلاحات ارضی را به درستی انجام دهد. در بیانیه آمده است: «جبهۀ ملی ایران معتقد است که تأمین زندگی مرفه انسانی برای دهقانان هنگامی میسر است که نظام پوسیدۀ ارباب‌ــ‌رعیتی عملاً و واقعاً منسوخ شود و زمین و آب در اختیار روستاییان قرار گیرد و دهقانان ایران دور از هر نوع صحنه‌سازی و فریب، زمام سرنوشت خویش را در دست گیرند.»در ادامه گفته است: «جبهۀ ملی ایران معتقد است که صرف نظر از دسایس و خیمه‌شب‌بازی‌های دستگاه حاکمۀ فاسد [ یعنی شاه]... اصلاح نظام فلاحتی باید به نحوی صورت گیرد که کشاورزان واقعاً از قید اسارت و بندگی آزاد شوند و از دسترنج خود بهره‌مند گردند...» اما در ادامه می‌گوید برای از بین رفتن نظام ارباب و رعیتی باید سازمان امنیت و ژاندارمری منحل شود. برای اینکه با لحن این بیانیه آشناتر شوید، خواندن این چند سطر کافی است: «دستگاهی که مدت ده سال است با ارتکاب همه نوع جنایت حقوق و منبع مردم مملکت را اعم از شهری و دهاتی در برابر مطامع اربابان استعماری خود پایمال ساخته، این بار با اسلحۀ جدیدی به میدان آمده است. دستگاهی که عامل اصلی دوام رژیم ارباب و رعیتیِ دهات را در شهرها ایجاد کرده است. دستگاهی که منافع ملت را در برابر منافع استعمارگران قربانی کرده است، دستگاهی که همۀ حقوق و آزادی‌های فردی و اجتماعی ملت ما را به یکباره از میان برده است؛ اکنون در محیط وحشت و ترور، زیر سرنیزۀ ژاندارم و سایۀ وحشت مأموران امنیت می‌خواهد با توسل به رفراندوم پایه‌های حکومت متزلزل و غیرقانونی خود را مستحکم سازد. او می‌خواهد به عنوان اصلاحات ارضی و در زیر عنوانی که مورد قبول عموم است، به هزار عمل خلاف دست بزند.»لازم به یادآوری نیست که در این متن منظور از «دستگاه»، شخص شاه بوده است. در پایان بیانیه هم صورت‌بندی جدیدی برای «آری» و «نه» در رفراندوم ارائه شده است:با: الغای رژیم ارباب و رعیتی ــ زمین و آب برای دهقانان ــ دسترنج کارگر برای کارگر ــ حاکمیت ملت و آزادی برای همۀ مردم ــ از میان برداشتن استعمار و استثمار (آری ــ موافقم)با: حکومت خودکامه و دخالت پادشاه در امور حکومت و رژیم وحشت و ترور سازمان امنیت، تسلط سیاست استعماری بر کشور، تعدی پلیس و ژاندارم و مأمور متعدی دولت در شهرها و روستاها (نه ــ مخالفم)بنابراین، جدای از مواضع سیاسی این بیانیه، جبهۀ ملی کاملاً با نفس اصلاحات ارضی و الغای رژیم ارباب و رعیتی موافق بوده است و مشکلش فقط این بوده که می‌گفته شاه صلاحیت و ارادۀ واقعی برای انجام این کار را ندارد. به درستی و نادرستیِ فرضیه‌ها و ایرادت فراوانی که در سال‌های اخیر همین جناحِ جبهۀ ملی دربارۀ اصلاحات ارضی مطرح کرده‌اند، کاری نداریم. اما حداقل خوب است از مَرکب دانای کل پیاده شوند و اعتراف کنند بزرگانشان همان زمان چه مواضعی داشته‌اند. البته حتی یک درصد هم امیدی نداشته باشید که چنین متنی باعث پیدایش خودانتقادی در آنها شود، زیرا بی‌درنگ جواب‌هایی در آستین دارند تا بگویند: «نه! مشکل نحوۀ اجرا بود! اگر جبهۀ ملی این طرح را اجرا می‌کرد و دیکتاتوری نبود، این طرح آسیبی نداشت!» مشکل این است که چه آن جبهۀ ملی قدیم و چه این علاقه‌مندان امروزی‌اش تمام دانایی و حکمت و درایت را دربست نزد خویش می‌دانند. مخاطب من هم در این نوشته‌ها خوانندۀ بی‌طرف است که قوۀ تمیز را فدای انگاره‌های تثبیت‌شده نمی‌کند. و یک پی‌نوشت:کافی است نگاهی به همین چند سطری بیندازید که از بیانیۀ جبهۀ ملی آوردم و ببینید چقدر تعبیر «استعمار» را بی‌دلیل، نابجا و به عنوان برچسب به کار برده است. وقتی می‌گوییم جناح مصدق یکی از پایه‌گذاران سیاست رادیکال و زیانبار استعمارستیزی در ایران بوده است، همۀ مصدق‌دوستان ابرو در هم می‌کشند و انکار می‌کنند. اما این استعمارستیزی ایدئولوژیک، سیاست‌زده، واقعیت‌گریز و غیرواقع‌بیانه سهم بزرگی در سرنوشت امروزی ما داشته است... مهدی تدینی@tarikhandishi | تاریخ‌اندیشی