(سه از چهار)اما جبهۀ ملی تا پایان بهار ۴۳ به کار خود ادامه داد و در کمال شگفتی این بار به مشکلات داخ

(سه از چهار)اما جبهۀ ملی تا پایان بهار ۴۳ به کار خود ادامه داد و در کمال شگفتی این بار به مشکلات داخلی خورد. همان اتفاقی که در طول سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ برای جبهۀ ملی اول رخ داده بود، دوباره تکرار شد: جبهه دچار فروپاشی داخلی شد. بین اعضای مسن‌تر و اعضای جوان جبهه اختلافاتی سر تشکیلات جبهۀ ملی وجود داشت (البته خودخواهی‌های شخصی این بار هم در این فروپاشی دخلیل بود) و در نهایت مداخلۀ مصدق کار را بدتر کرد. در پی نامه‌نگاری با مصدق، جبهۀ ملی دوم، بدون مداخلۀ بیرونی، خود را تعطیل کرد. این جریان سیاسی حتی نتوانست در داخل خود ائتلاف و یکدستی ایجاد کند ــ و چگونه ممکن بود بتواند با غیر از خود ائتلاف کند؟ و بدون تشکل نیرومند، چگونه می‌شود کار سیاسی کرد؟ از این پس تا برسیم به یکی دو سالِ منتهی به انقلاب ۵۷، ظهور و بروزی در جبهۀ ملی رخ نداد. می‌توان احتمال داد که هدف شاه از مذاکره با جبهۀ ملی این بود که جبهۀ ملی را از لاک دفاعی خود درآورد، مجبور به فعالیت اجرایی کند تا هم قدری از آن رادیکالیسم جبهۀ ملی کاسته شود، هم قدری تطمیع شود و هم به مرور در کشاکش درگیری‌های روزمرۀ سیاسی خنثی و بی‌اعتبار شود ــ و دیگر تهدیدی برای حکومت نباشد. اما به هر حال جبهۀ ملی به این مشارکت تن نداد. داوری دربارۀ این رویکرد جبهۀ ملی و پیامدهایش ــ پیامدهایی حتی برای خود جبهۀ ملی ــ آسان نیست، اما این‌ هم که هیچ‌گاه خود جبهۀ ملی نگاه انتقادی به خود ندارد، قطعاً به زیان خود جبهۀ ملی تمام شده است و جزم‌اندیشی به بخش لاینفک اندیشۀ آن بدل شد. به ویژه وقتی به فرجام فاجعه‎بار جبهۀ ملی پس از انقلاب ۵۷ نگاه می‌کنیم. به هر روی، این رویکرد جبهۀ ملی باعث شد بتواند امتیاز بزرگی داشته باشد: حالا می‌شد دامن خود را از همۀ تحولات بیرون کشید و همه‌چیز را نقد کرد، می‌شد از همه‌چیز ایراد گرفت، می‌شد همه‌چیز را زیرسؤال برد و دلیل مشکلات را هم این دانست که «نسخۀ درست و جادویی» آنها نادیده گرفته شده و سرکوب شده است. رویکرد جبهۀ ملی به اصلاحات ارضی هم دقیقاً تابع همین الگوی رفتاری بود. پس رسیدیم به حرف اصلی این نوشتار.از قضا ــ و درکمال خوشبختی ــ آغاز اصلاحات ارضی و برگزاری رفراندوم آن مصادف با اوج فعالیت‌های آزاد جبهۀ ملی بود: دی و بهمن ۴۱. جبهۀ ملی در آستانۀ برگزاری رفراندوم ششم بهمن بیانیه‌ای مفصل داد. در این بیانیه شدیداً و با لحنی تند و موهن به شاه تاخت، رفراندوم را زیر سؤال برد، با ادبیاتی دستوری گفت شاه حق ندارد حکومت کند یا در اموری دولتی دخالت کند، مردم را از شرکت در رفراندوم منع کرد و کوشید توضیح دهد کل این رفراندوم و سیاست‌های شاه فریبی بیش نیست و هدفی جز استبداد مطلق و انجام «هزار خلاف دیگر» ندارد ــ اما! بله، اما! اما با اصلاحات ارضی قویاً موافقت کرد. متن این بیانیه به تصویب کل شورای جبهۀ ملی رسیده بود، اما به احتمال زیاد پیش‌نویس آن را خُنجی نوشته بود؛ از معدود نظریه‌پردازان جبهۀ ملی که از قضا مارکسیست بود! به همین دلیل ابعاد سلب مالکیت و ملی‌سازی که در این بیانیه توصیه می‌شود بسیار گسترده است. بیانیه حتی واگذاری شرکت‌های دولتی به بخش خصوصی را به شدت محکوم می‌کند ــ دقت بفرمایید: یعنی بیانیه کاملاً لحنی سوسیالیستی دارد و با خصوصی‌سازی صنایع مخالف است و از آن سو از ملی‌کردن جنگل‌ها، مراتع، اراضی و رودخانه‌ها صحبت می‌کند.(ادامه در پست بعدی)@tarikhandishi | تاریخ‌اندیشی