«جبهۀ ملی و اصلاحات ارضی»(در چهار پست: یک از چهار)رنگ اشیا در گذر زمان عوض می‌شود ــ برای انسان‌ها ه

«جبهۀ ملی و اصلاحات ارضی»(در چهار پست: یک از چهار)رنگ اشیا در گذر زمان عوض می‌شود ــ برای انسان‌ها هم رنگ عوض کردن در طول زمان آسان‌تر است. اشیای براق پس از چند دهه کدر می‌شود و رنگ اصلی تغییر می‌کند. کسانی هم در این اثنا می‌آیند و رنگ جدیدی به آن می‌زنند. اگر مستنداتی نمانده باشد، هر بیننده‌ای فکر می‌کند این شیئ یا آدم از اول همین‌رنگ بوده است.در طول سال‌ها و دهه‌های اخیر، بسیار تلاش شده که خود شخص شاه «عامل اصلی انقلاب» معرفی شود ــ البته این شیوۀ تحلیل را عموماً خود انقلابی‌ها با فاصله گرفتن از انقلاب باب کردند و در واقع این روشی بود برای اینکه عاملیت خود را در انقلاب انکار کنند. در چارچوب همین کلان‌روایت ــ یعنی در چارچوب این نظریه که عامل انقلاب خود شاه بوده ــ انگشت بر برخی سیاست‌های شاه می‌گذارند و آن را از دلایل مهم یا اصلی بروز انقلاب جلوه می‌دهند. نتیجه‌گیری مغالطه‌آمیز و ساده‌سازانۀ آن هم مشخص است: اگر آن سیاست موتور انقلاب را گرم کرده، پس انقلاب را کسی راه‌اندخته که آن سیاست را بر کشور تحمیل کرده است ــ یعنی شاه. در سال‌های اخیر یکی از محبوب‌ترین سیاست‌ها برای اینکه بتوان با توسل به آن انقلاب را در جیب خود شاه گذاشت، اصلاحات ارضی است. البته من پیش‌تر در دو گفتار (بنگرید به این پست)، ایرادات این فرضیه را توضیح داده‌ام. بحثم در این نوشته چیز دیگری است.بحث این است که از قضا کسانی به منتقدان سرسخت اصلاحات ارضی بدل شده‌اند و با آب‌وتاب انقلاب را به تحولات جامعه‌شناختیِ اصلاحات ارضی ربط می‌دهند که بیشترین نزدیکی و تعلق خاطر را به جناح جبهۀ ملی دارند ــ یعنی تشکلی که مصدق را «پیشوای ملت ایران» می‌دانست و می‌خواست تداوم‌دهندۀ راه و آرمان‌های او باشد. پیش از هر چیز بگویم که به نظرم اگر شخص مصدق در عرصۀ سیاسی فعال بود، به احتمال فراوان با آن طرح اصلاحات ارضی که شاه به رفراندوم گذاشت و اجرا کرد، مخالفت می‌کرد. دلیل آن هم روشن است: مصدق در دولت خود یک طرح اصلاحات ارضی را تصویب و پیاده کرد که ابعاد بسیار محدودتری داشت و به افزایش درصد رعیت بسنده می‌کرد. بنابراین، در اینجا حرفی از رویکرد خود مصدق نیست. اما مسئله «جبهۀ ملی» است. این تاریخ‌نگاران، نویسندگان، تحلیلگران، علاقه‌مندان به مباحث تاریخی و سیاستمداران که جبهۀ ملی را ستایش می‌کنند، ید طولایی هم در نقد سیاست اصلاحات ارضی دارند. اما خبر ندارند مرتکب چه تناقض وخیمی می‎شوند و پدران خود را رسوا می‌کنند. البته شاید هم خبر داشته باشند، و بعید نیست هدفشان صرفاً این باشد که همۀ سیاست‌های پیاده‌شده در دوران پهلوی را زیر سؤال برند ــ در این جریان از دیرباز پروپاگاندا دست‌برتر (یا حتی استیلای مطلق) داشته است.اما پیش از اینکه توضیح دهم تناقض اینها کجاست، باید نکتۀ دیگری بگویم: جبهۀ ملی پس از عزل مصدق و ناکام ماندن تلاش مصدق برای اینکه با زور در قدرت بماند، عرصۀ سیاسی را باخت. تاریخ دوران حکمرانی مصدق را می‌توان «تاریخ جنگ علیه پارلمان» توصیف کرد. هیچ دولتمردی به اندازۀ مصدق با مجلس سر جنگ نداشت، با این تفاوت که دولتمردان دیگر وقتی با مجلس درگیر می‌شدند، کناره‌گیری می‌کردند، اما مصدق مجالس را به شیوۀ غیرقانونی از کار انداخت و تعطیل کرد. چهار سال قبل از آمدن مصدق، احمد قوام هم که قطعاً از قدرتمندترین دولتمردان ایران بود، با مجلسی که خودش ساخته بود به مشکل خورد؛ اما بی‌درنگ کناره‌گیری کرد، با مجلس نجنگید. اما در دوران مصدق، اول مجلس سنا به زشت‌ترین شکل تعطیل شد (در آن را بستند!)، و در مورد مجلس شورای ملی نیز مصدق هم اختیار قانونگذاری را از مجلس گرفت (یعنی خود دولت قانونگذاری می‌کرد)، هم انتخابات مجلس را برای جلوگیری از ورود مخالفانش نیمه‌کاره گذاشت، بعد نمایندگان را دعوت به استعفا کرد و در نهایت به همین هم بسنده نکرد و برای دفع خطر احتمال استیضاح در مجلس، با برگزاری رفراندومی غیرقانونی ــ که حتی نزدیکانش نیز با آن مخالف بودند ــ مجلس را منحل کرد. فرق مصدق با قوام این بود که مصدق روی قدرتش در کف خیابان حساب می‌کرد و گمان می‌کرد شاه جرئت برکناری‌اش را ندارد. جز خود او و ته‌مانده‌ای از یارانش، کسی با آن رفراندوم موافق نبود. اما عجیب‌تر از همه اینکه رفراندوم به نادرست‌ترین شیوه برگزار شد: صندوق‌های «آری» و «نه» در جاهای جداگانه گذاشته شد! یعنی هر کس می‌رفت پای صندوق رأیش مشخص بود و این نقض آشکارِ اصل مخفی بودن انتخابات است که از اصول غیرقابل‌نقض هر انتخابات و رفراندومی است. یعنی کار غیرقانونی به شیوۀ غیرقانونی! و عجیب اینکه پس از هشتاد سال، هنوز در نظر برخی اشاره کردن به این واقعیات مثل کفر گفتن است!(ادامه در پست بعدی)@tarikhandishi | تاریخ‌اندیشی