مغز ما «طراحی‌شده» برای باور به خدایان است؟آیا به این موضوع فکر کرده‌‌اید که دین نه یک اختراع فرهنگی تصادفی، بلکه محصول جانبی نحوه‌ کارکرد طبیعی مغز انسان است؟ این ادعای مرکزی رشته‌ای است که کمتر کسی نامش را شنیده: علوم شناختی دین (Cognitive Science of Religion).🔹 این رشته چیست؟ علوم شناختی دین رویکردی میان‌رشته‌ای است که می‌پرسد: چرا و چگونه ذهن انسان باورهای دینی تولید می‌کند، و چه سازوکارهای شناختی مشترکی پشت تنوع خیره‌کننده‌ ادیان جهان قرار دارد؟ این رشته دین را نه به‌عنوان امری فراطبیعی، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای طبیعی و قابل‌مطالعه با روش‌های علوم‌شناختی بررسی می‌کند.🔹 نقطه‌ آغاز رسمی شکل‌گیری این رشته را معمولا به دهه‌ ۱۹۹۰ نسبت می‌دهند، وقتی پژوهشگرانی مثل پاسکال بویر، استوارت گاتری و دن اسپربر شروع به ترکیب روان‌شناسی شناختی، انسان‌شناسی و زیست‌شناسی تکاملی کردند.🔹 سنگ‌بنای اصلی کتاب «Religion Explained» اثر پاسکال بویر یکی از نقاط عطف این رشته بود؛ او استدلال کرد باورهای دینی از سازوکارهای شناختی عادی‌ای که برای بقا تکامل یافته‌اند (مثل تشخیص عامل‌ها و نیت‌ها) سرچشمه می‌گیرند، نه از نیاز به توضیح جهان.🔹 پیش از آن چه بود؟ پیش‌تر، مطالعه‌ دین عمدتا در انحصار جامعه‌شناسی دین (دورکیم، وبر) و پدیدارشناسی دین (الیاده) بود. CSR برای نخستین‌بار سوال را از «دین چه نقش اجتماعی دارد؟» به «مغز چگونه دین تولید می‌کند؟» تغییر داد.🔹 نهادینه‌شدن از اواخر دهه‌ی ۲۰۰۰، مجلاتی مانند Journal of Cognitive Historiography و انجمن‌هایی مثل IACSR (انجمن بین‌المللی علوم شناختی دین، تأسیس ۲۰۰۶) این حوزه را به رشته‌ای دانشگاهی مستقل تبدیل کردند.📌 نکته‌ پایانی: این رشته نه دین را رد می‌کند و نه اثبات، بلکه می‌پرسد چرا باور به امر فراطبیعی این‌قدر برای ذهن انسان «طبیعی» به نظر می‌رسد.#علوم_شناختی #علوم_شناختی_دین #نقد_دین #باور #گفتگو_توانا@Dialogue1402