اندر کودنیِ عامه در علت‌تراشی برای سقوط پادشاهعلی اشکان نژادحکیم‌باشی خواهد گفت: به بهداشت عمومی مرد

اندر کودنیِ عامه در علت‌تراشی برای سقوط پادشاهعلی اشکان نژادحکیم‌باشی خواهد گفت: به بهداشت عمومی مردم توجه نکرد؛ مفتش‌باشی خواهد گفت: دستگاهش گرفتار فساد و سوءتدبیر شد؛ شاطر‌باشی خواهد گفت: نان مردم را به‌موقع نرساند؛ معمارباشی از ترک‌های دیوار حکومت سخن خواهد گفت و خیاط‌باشی، از جامه‌ای که دیگر بر قامت زمانه راست نمی‌آمد. نخیر! سقوط پادشاه/حاکم/دیکتاتور، پس از بیش از ده سال جلوس بر مسند قدرت، به این توضیحات عوامانه فروکاسته نمی‌شود. اینها صرفاً صورت‌های زمینیِ توضیح چیزی هستند که منشأ آن زمینی نیست. پادشاه/حاکم/دیکتاتور، مادامی که در مقام سلطنت و حاکمیت است، موضوعِ سنجشِ فهم عامه نیست؛ سایه‌ای است که بر سرزمین افتاده و خود، در مرتبه‌ای دیگر، در معرض سنجشی است که چشم عوام به قلمرو آن راه ندارد. ذهن عامه معمولاً از علت‌های بزرگ، روایت‌های کوچک می‌سازد و از نشانه‌ها، علت جعل می‌کند؛ حال آن‌که سقوط چنین قدرتی، نه با شمارش خطاهای روزمره، که با دگرگونی نسبت‌هایی صورت می‌گیرد که اساساً در افق ادراک عمومی دیده نمی‌شوند.قلمروی پادشاه/حاکم/دیکتاتور، به‌ویژه پس از استقرار طولانی، فراتر از افق ذهن مردم و حتی فراتر از مجموع فهم و اراده وزرای اوست. او در عرصه‌ای ایستاده است که در آن، «مشروعیت سیاسی» و «توازن قوا» دیگر صرفاً مفاهیمی در کتاب‌های سیاست نیستند، بلکه چونان قوانینِ ثقلِ عالم قدرت عمل می‌کنند. آن‌چه در این مرتبه سنجیده می‌شود، نسبت میان دولت و جامعه، نهاد و شخص، اقتدار و زمان، و سرانجام نسبت خودِ حاکم با آن نظم تاریخی است که او مدتی سایه‌وار بر فراز آن ایستاده است. از این‌رو ممکن است همه‌چیز در سطح زمین همچنان پابرجا به نظر رسد، اما در مرتبه‌ای که پادشاه در آن سنجیده می‌شود، دیگر آن نسبت پیشین برقرار نباشد. سقوط او، آنگاه که فرامی‌رسد، الزاماً شکستِ یک انسان نیست؛ انقضای یک نسبت است. و عامه، چون تنها زمین را می‌بینند، گمان می‌کنند صاحبِ سایه بر زمین افتاده است؛ حال آن‌که ممکن است آن‌چه فرو ریخته، نخست خودِ نسبتِ آسمانیِ قدرت با زمانه بوده باشد.@towardinside