🔘 در باب سیم‌کارت پرو؛ رانت روزمره و خشم موسمی✍️ مصطفی حیدرزادگاناجازه بدهید صریح و بدون تعارف شروع کنم: «سیم‌کارت پرو» یک مصداق روشن تبعیض است.این‌که در یک کشور، دسترسی آزاد به اینترنت -که امروز دیگر نه یک کالای لوکس، بلکه یک حق پایه برای زیست اجتماعی، اقتصادی و حتی اندیشگانی است- به‌صورت گزینشی در اختیار گروهی قرار بگیرد و از دیگران دریغ شود، چیزی جز بی‌عدالتی عریان نیست. این وضعیت باید بی‌پرده نقد شود، باید بلند و واضح علیه آن حرف زد، فارغ از این‌که چه کسی آن را دریافت کرده یا خیر، یا با چه توجیه و دلیلی. اما اگر همین‌جا متوقف شویم، دچار یک ساده‌سازی خطرناک شده‌ایم.مسئله فقط این نیست که «یک تبعیض بد» رخ داده‌است و باید محکوم شود، مسئله همچنین این است که چه کسانی و از چه جایگاهی دارند آن را محکوم می‌کنند؟ وقتی بخشی از جامعه، به‌طور مشخص برخی گروه‌های حرفه‌ای مانند پزشکان، داروسازان، دندان‌پزشکان و دیگر مشاغل دارای «منزلت» و امتیاز، ناگهان در قامت مدافعان برابری ظاهر می‌شوند و می‌گویند «ما سیم‌کارت پرو نمی‌گیریم چون کنار مردم هستیم»، این ادعا اگر بدون تأمل در موقعیت خودشان باشد، به‌راحتی می‌تواند به یک ژست اخلاقی تقلیل پیدا کند.چرا؟ چون همین گروه‌ها سال‌هاست که نه به نحوی استثنایی و موردی، بلکه به‌صورت ساختاری، از اشکال مختلف رانت و تبعیض بهره‌مند بوده‌اند؛ چه در قالب دسترسی‌های صنفی (مثل مجوزها، وام‌ها، امتیازات، لوازم دفاع شخصی (اسپری فلفل و شوکر!))، چه در قالب سرمایه‌ی نمادین (احترام ویژه، امتیاز در تعاملات روزمره)، و چه در قالب سرمایه‌ی اقتصادی که امکان خرید «دسترسی‌های خاص» را فراهم می‌کند.وقتی اینترنت محدود شد، خیلی‌ها توان پرداخت هزینه‌های گزاف (کانفیگ‌های گیگی ۱ میلیون تومان!) برای دسترسی آزادتر را نداشتند، اما عده‌ای داشتند و استفاده کردند. آن‌جا کمتر کسی این را «تبعیض» نامید. جواب غالب به پرسش از این رویکرد، این بود: «پولش را داده‌ام، پس حقم است».اینجا دقیقاً نقطه‌ی کور ماست! ما تبعیض را اغلب فقط وقتی می‌بینیم که عریان، مستقیم و حکومتی باشد؛ مثلاً وقتی یک امتیاز به‌صورت رسمی و علنی به گروهی داده می‌شود. اما وقتی همان امتیاز از مسیرهای غیرمستقیم، از دل تفاوت‌های طبقاتی، درآمدی یا موقعیت‌های اجتماعی بازتولید و دریافت می‌شود، ناگهان به «حق طبیعی» یا «نتیجه‌ی تلاش فردی» تبدیل می‌شود. این طرز فکر دوگانه، مسئله‌دار است!بله، تلاش فردی اهمیت دارد. اما این روایت که «هرکس هرجا هست صرفاً محصول تلاش خودش است» یک افسانه‌ی ساده‌لوحانه و کوته‌بینانه است. واقعیت این است که هیچ‌کس در خلأ به این موقعیت‌ها نمی‌رسد. هوش، استعداد، امکان درس خواندن، کیفیت آموزش، خانواده، طبقه‌ی اجتماعی، شهری که در آن متولد شده‌ای، شبکه‌ی ارتباطی که در اختیار داشته‌ای و ...؛ همه‌ی این‌ها در چیزی شبیه یک بخت‌آزمایی بزرگ توزیع شده‌اند. ما واضحا در یک زمین بازی یکسان و از خط آغازی برابر شروع نمی‌کنیم، اما گویا خیلی زود فراموش می‌کنیم که این نابرابری اولیه وجود داشته است. وقتی این فراموشی رخ می‌دهد، امتیاز تبدیل به حق می‌شود.همین‌جاست که نقد تبعیض گزینشی (مثل سیم‌کارت پرو) اگر با نقد امتیازهای ساختاری همراه نشود، ناقص و ابتر می‌ماند. و حتی بدتر؛ ممکن است به ابزاری برای تطهیر همان امتیازها تبدیل شود. یعنی فردی که سال‌ها از دسترسی‌های خاص بهره برده، حالا با رد کردن یک امتیاز جدید، برای خود سرمایه‌ی اخلاقی تولید می‌کند، بدون این‌که نسبتش با کل ساختار نابرابر را به پرسش بکشد.پس چه باید کرد؟ ابتدا، همان موضع روشن اول متن: سیم‌کارت پرو تبعیض و بی‌عدالتی واضح و آشکار است و باید مقابل آن ایستاد و اما دوم و به همان اندازه مهم: باید دایره‌ی فهم‌مان از تبعیض را گسترش دهیم. تبعیض فقط آن چیزهایی نیست که حکومت به‌طور مستقیم توزیع می‌کند؛ تبعیض در دل بازار، در دل ساختارهای حرفه‌ای، در دل نظام آموزشی و در دل توزیع شانس‌های زندگی هم جریان دارد. اگر یکی را می‌بینیم و دیگری را نه، دیگر مسئله فقط «بی‌عدالتی» نیست، بلکه «نحوه‌ی دیدن ما» هم مسئله‌ای است که باید بدان پرداخت.ادامه متنـــــــــــــــــــــــ#سیاست#صدای_نوین_خراسان 🆔@VoNoKh