🔘 هویدا و خودکار بیکش!✍️مجید شیعه علییکی از روایت‌های رایج جریان سلطنت‌طلب برای کسب حمایت اجتماعی، تأکید بر «کارآمدی» حکومت پهلوی دوم است. در این روایت گفته می‌شود که در دوران محمدرضا پهلوی، اقتصاد ایران سامان‌یافته‌تر و باثبات‌تر بوده است. در همین چارچوب، معمولاً به دفاعیات امیرعباس هویدا اشاره می‌شود و از روایت مشهور «ثابت ماندن قیمت خودکار بیک» به‌عنوان نمادی از این ثبات یاد می‌کنند.اما واقعیت چیست؟▪️اگر امروز چهره‌هایی مانند آموزگار، هویدا، عالی‌خانی، ابتهاج، همایون، نهاوندی، پاکروان، یگانه و دیگر مدیران آن دوره زنده بودند و وعدهٔ حضور می‌دادند، می‌شد پذیرفت که بازگشت سلطنت، به معنای بازگشت اقتدارگرایی است که شاید در کوتاه‌مدت بتواند رشد اقتصادی محدودی ایجاد کند.اما با چهره‌های سیاسیِ امروزِ جریان سلطنت‌طلب، چنین فرضی حتی به‌صورت نظری نیز قابل طرح نیست.▪️هویدا، با وجود تمام نقدهای جدی وارد بر عملکردش، از این جهت که فردی کتاب‌خوان و باهوش بود، نه در جنایات مستقیم نقش داشت و نه شخصاً به فساد مالی شهره بود—هرچند در بازتولید ساختار فاسد نقش ایفا می‌کرد—همواره برای من چهره‌ای قابل تأمل بوده است.با این حال، نباید فراموش کرد که او دقیقاً به‌دلیل بروز بحران اقتصادی از نخست‌وزیری عزل شد و حتی مدتی بعد، به دستور همان نظام زندانی شد؛ پیش از آن‌که در جریان انقلاب به دست نیروهای انقلابی بیفتد.▪️محمدرضا پهلوی در واکنش به بحران اقتصادی دههٔ ۵۰ شمسی، هویدا را کنار گذاشت و جمشید آموزگارِ اقتصادخوانده را جایگزین کرد؛ تغییری که در عمل، تأثیر معناداری در مهار بحران نداشت. رکود تورمی دههٔ ۵۰، به‌یک معنا سریع‌ترین کوچک‌شدن سفرهٔ مردم در تاریخ معاصر ایران بود؛ به‌گونه‌ای که سرانهٔ تولید ناخالص داخلی حتی با سرعتی بیش از سال‌های پس از ۱۳۹۱ (اثر تحریم ها)کاهش یافت.▪️هرچند آمارهای دقیق جهانی برای دههٔ ۳۰ شمسی در دسترس نیست، اما روشن است که امضای کنسرسیوم نفت پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و رونق بازار جهانی نفت پس از جنگ جهانی دوم، درآمدهای قابل توجهی را وارد کشور کرد. با این حال، سیاست‌گذاری‌ها به‌گونه‌ای بود که در پایان دههٔ ۳۰، در اردیبهشت ۱۳۴۰، معلمانِ تحت فشار معیشتی در مقابل مجلس تجمع کردند و با گلولهٔ جنگی هدف قرار گرفتند؛ واقعه‌ای که به کشته‌شدن ابوالحسن خانعلی انجامید.▪️دههٔ ۱۹۶۰ میلادی در سطح جهان به «دههٔ توسعه» شناخته می‌شود؛ دوره‌ای که به‌دلیل عواملی چون ثبات نسبی، رشد فناوری و گسترش تجارت، بسیاری از کشورهای در حال توسعه رشد اقتصادی بالایی را تجربه کردند. رشد اقتصادی ایران در این دوره نیز بیش از آن‌که محصول ساختار سیاسی باشد، ناشی از سه عامل بود: شرایط مساعد جهانی، افزایش نقش نفت، و حضور تکنوکرات‌هایی مانند عالی‌خانی که در دههٔ بعد، به‌دلیل عدم تبعیت از ارادهٔ شاه کنار گذاشته شدند و همین امر، زمینه‌ساز بحران اقتصادی دههٔ ۵۰ شد.▪️بر اساس نظریات اقتصاددانان نهادگرا مانند داگلاس نورث، عجم‌اوغلو و رابینسون، دستیابی به رشد اقتصادی پایدار در چارچوب حکومت‌های اقتدارگرا ناممکن است. تجربهٔ حکومت مطلقهٔ محمدرضا پهلوی از اوایل دههٔ ۳۰ تا اواخر دههٔ ۴۰ نیز مؤید همین گزاره است؛ نتیجه‌ای که دربارهٔ هر شکل دیگری از حکومت غیردموکراتیک نیز صادق خواهد بود. توسعهٔ اقتصادی، بدون دموکراسی، دوام نخواهد داشت.▪️در نهایت باید گفت بازگشت اقتدارگرایی پهلوی، نه‌تنها نامطلوب، بلکه اساساً ناممکن است. تمام آنچه گفته شد، صرفاً بر مبنای یک فرض محال بود: اینکه امکان و فرصتی برای بازسازی چنین نظمی وجود داشته باشد. دربارهٔ چرایی ناممکن بودن این بازگشت، می‌توان جداگانه و مفصل‌تر نوشت.ـــــــــــــــــــــــ#سیاست#صدای_نوین_خراسان🆔@VoNoKh