شهرنوش پارسی‌پور (۱۳۲۴–۱۴۰۵) از تأثیرگذارترین نویسندگان معاصر ایران بود؛ نویسنده‌ای که ادبیات را نه فقط برای روایت داستان، بلکه برای طرح پرسش‌های بنیادین درباره آزادی، قدرت، زن، سانسور و حقیقت به کار گرفت. او در ۱۲ تیر ۱۴۰۵ (۳ ژوئیه ۲۰۲۶) در ۸۰ سالگی، در بیمارستانی در حومه سان‌فرانسیسکو، جایی که سال‌ها در تبعید زندگی می‌کرد، درگذشت. پارسی‌پور با آثاری چون «سگ و زمستان بلند»، «طوبا و معنای شب» و «زنان بدون مردان» جایگاهی ماندگار در ادبیات فارسی پیدا کرد. او از نخستین #نویسندگانی بود که #تجربه_زیسته #زنان را با زبانی بی‌پرده، درهم‌آمیخته با رئالیسم جادویی و نگاهی انتقادی به ساختارهای اجتماعی روایت کرد. «زنان بدون مردان» سال‌ها در ایران ممنوع بود و بعدها با ترجمه انگلیسی، در فهرست بلند جایزه بین‌المللی بوکر ۲۰۲۶ نیز قرار گرفت. زندگی شخصی او نیز از آثارش جدا نبود. پارسی‌پور زندان را هم در حکومت پهلوی و هم در جمهوری اسلامی تجربه کرد. نخستین بار در سال ۱۳۵۳، پس از استعفا از رادیو و تلویزیون ملی در اعتراض به اعدام‌های سیاسی، بازداشت شد. بار دیگر در سال ۱۳۶۰ بدون محاکمه رسمی دستگیر شد و بیش از چهار سال را در زندان گذراند. او همواره تأکید می‌کرد که فعال حزبی یا سیاسی نیست؛ اعتراضش به سرکوب، خشونت و حذف انسان‌ها بود، نه از موضع وابستگی به یک جریان سیاسی. ثمره آن سال‌ها، کتاب «خاطرات زندان» است؛ کتابی که بیش از آنکه صرفا روایت زندان باشد، تلاشی برای فهم تاریخ معاصر ایران است. او درباره فضای سال‌های پیش از انقلاب می‌نویسد:«از فاصله سال ۱۳۵۰–۱۳۵۱ نظام سانسور شدیدی بر همه امور حاکم شد… دستگیری روشنفکران آغاز شد و جو بسیار خفقان‌آور و غیرقابل تحمل شده بود.»و درباره فضای انقلابی که بسیاری را با خود برد، با نگاهی انتقادی می‌نویسد:«همه یک‌شبه مذهبی شده بودند، همه یک‌شبه عارف شده بودند… نیروی جمعیت، ثقل جمعیت، ابهت جمعیت، ناگهان جای هر منطق و استدلالی را گرفته بود.»در بخشی دیگر، موضع مستقل خود را چنین توضیح می‌دهد:«کمونیست نیستم… اما به اعدام بی‌رویه و دستگیری‌های مشکوک اعتراض دارم.»و شاید دقیق‌ترین جمع‌بندی او از چرخه خشونت در سیاست ایران این جمله باشد:«یکی از مشکلات اصلی جامعه ایران علاقه تمام گروه‌ها به حذف مطلق بقیه بود و در این لحظه در زندان می‌کوشیدم خلاف این جریان حرکت کنم.»اما ماندگارترین جمله او، درباره مسئولیت نویسنده است؛ جمله‌ای که امروز بیش از همیشه به یاد آورده می‌شود:«یک نویسنده ممکن است به بدترین گناهانی که مرتکب شده اعتراف کند، ممکن است ترسو باشد یا خودخواه؛ اما اگر درگیر دروغگویی بشود، نور قلمش برای همیشه خواهد چکید و ذهنش تاریک خواهد شد.»شهرنوش پارسی‌پور تنها نویسنده چند رمان مهم نبود؛ او نسلی از خوانندگان را با ادبیاتی آشنا کرد که از طرح پرسش‌های دشوار نمی‌ترسید. میراث او نه فقط در کتاب‌هایش، بلکه در پافشاری بر آزادی اندیشه، صداقت در نوشتن و مقاومت در برابر سانسور باقی خواهد ماند. @womenwatcher