بیست و ششمین کتاب از انتشارات موقوفۀ دکتر محمود افشار مجموعهای است از اسناد محرمانۀ وزارت امور…
انتشار: 2026/06/23 04:52 UTC
بیست و ششمین کتاب از انتشارات موقوفۀ دکتر محمود افشار مجموعهای است از اسناد محرمانۀ وزارت امور خارجۀ انگلیس دربارۀ قرارداد ۱۹۱۹. این اسناد در موقع مبادله محرمانه بود و چند سال پیش از این از سوی وزارت امور خارجۀ انگلیس استفادۀ تاریخی از آنها آزاد اعلام شد و آقای دکتر جواد شیخالاسلامی که به موضوع علاقهمند بود از آنها عکسی تهیه کرد و به ترجمۀ آنها پرداخت.واقف یکی از نخستین کسانی است که دربارۀ قرارداد ۱۹۱۹ و عواقب و مضرات آن مقالات سیاسی به زبانهای فرانسه و انگلیسی منتشر کرد. ترجمۀ متن این مقالات و اصل آنها را به صورت پیوست ترجمۀ فارسی سیاست اروپا در ایران چندی پیش منتشر کرد. در دورههای پیشین مجلّۀ آینده هم مقالات و اشارات متعدد دربارۀ آن قرارداد به چاپ رسانیده است.دکتر محمود افشار موقع عقد قرارداد ۱۹۱۹ در سوئیس (لوزان) بود. مرحوم دکتر مصدق هم که مهاجرتوار از ایران خارج شده بود در همان شهر زندگی میکرد. علیاکبر داور در ژنو در مبارزه با قرارداد بیانیه منتشر میکرد.جمعی از ایرانیان مقیم سوئیس مجمعی به وجود آوردند و سخنرانیهایی دربارۀ مضرّات قرارداد ایراد میکردند. مرحوم مهندس احمد مصدق که آن وقت به همرا پدرش در لوزان بود میگفت به یاد دارم اغلب غروبها پدرت با چند تن دیگر به هتل انگلستان که پدرم آنجا منزل کرده بود میآمدند و موضوع سخنشان انتقاد از قرارداد بود و یکی از شبها از شدّت احساسات ملّی جملگی گریه میکردند.کتاب حاضر جلد دوم مجموعهای است که آقای دکتر شیخالاسلامی از اسناد محرمانه ترجمه کردهاند. تبحّر و ممارست مترجم در ترجمۀ این گونه اسناد و مدارک مسلّم است و هرچه از دیدۀ باریکبین ایشان میگذرد و از زیر دستشان به چاپ داده میشود پیراسته و ویراسته است.انتشار اسناد تاریخ آن هم در زمینهای که مورد علاقۀ خاص واقف بود از کارهای اصلی و اساسی این موقوفه است تا بتوان تاریخ درست و مطابق مصلحت ایران را آرامآرام بر اساس مدارک متقن و اسناد معتبر و بیخدشه نوشت و صدماتی را که دول پرقدرت زمانه به ایران وارد کردهاند نشان داد و این کتاب از زمرۀ منابعی است که برآورندۀ چنان مقاصدی است.ایرج افشاردهم مهرماه ۱۳۶۸[اسناد محرمانۀ وزارت خارجۀ بریتانیا دربارۀ قرارداد ۱۹۱۹ ایران و انگلیس، ترجمۀ دکتر جواد شیخالاسلامی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم ۱۴۰۴، ج ۲، ص ۱۵-۱۶]بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی و تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی@AfsharFoundation