✏️ شاعری که به فیزیک اعلانِ جنگ داد و شکست خورد، به گونهای که حتی فکرش را هم نمیکرد (پردهی دوم ا…
انتشار: 2026/07/09 09:57 UTCویرایش: 2026/08/01 00:08 UTCدریافت: 2026/08/15 03:07 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 03:07 UTC
✏️ شاعری که به فیزیک اعلانِ جنگ داد و شکست خورد، به گونهای که حتی فکرش را هم نمیکرد (پردهی دوم از سهگانهی «شعر و فیزیک») بعضی شعرها با علم دوستاند. بعضیها با آن میجنگند. و گاهی یک شاعر چنان با تمامِ وجود به علم میتازد که سه قرن بعد، درست همان علم،…⚛️ تخیل یا اثبات؟ رازی که هر دو شاعر به فیزیک سپردند(پردهی سوم و پایانیِ سهگانهی «شعر و فیزیک»)در دو پردهی گذشته، دو شعر را دیدیم با دو سرنوشتِ وارونه. «بهشتِ گمشده»ی میلتون را دانشمندان از آنِ خود دانستند، شعری که تلسکوپِ گالیله را در خود جای داد. «امثالِ دوزخِ» بلیک را علم اول مسخره کرد و بعد، به شکلِ برنز، بر سردرِ کتابخانهی بریتانیا نشاند.یکی عاشقِ علم، یکی دشمنش. ولی زیرِ این تضاد، هر دو دقیقاً سرِ یک چیز حرف میزدند و آن چیز، همان چیزیست که فیزیک تا امروز درونش زندگی میکند: حقیقت از راهِ محاسبه به دست میآید، یا از راهِ تخیل؟ اثبات مقدم است، یا تصور؟🧭دو جواب، از دو شاعربلیک جوابش صریح بود. در «امثالِ دوزخ» نوشت: «آنچه امروز اثبات شده، روزی فقط تصور بود.» برای او تخیل، مقدمهی هر چیزِ واقعی است؛ اول باید چیزی را در ذهن دید تا بعد بشود اثباتش کرد.میلتون از راهِ دیگری به همانجا رسید. یادتان هست فرشتهاش حاضر نشد بگوید خورشید دورِ زمین میگردد یا زمین دورِ خورشید؟ آن سکوت، ترس نبود؛ اعترافی بود به اینکه ذهنِ انسان میتواند جهانها را «تصور» کند، مدتها پیش از آنکه بتواند یکیشان را «اثبات» کند. هر دو شاعر، از دو جهت، به یک حقیقت اشاره میکردند: تخیل، جلوتر از اثبات راه میرود.🔬 و این، دقیقاً روشِ کارِ فیزیک استحالا برسیم به نکتهای که این سهگانه برایش نوشته شد. آن جملهی بلیک، یک شعارِ قشنگ نیست؛ عیناً شرحِ شغلِ یک فیزیکدان است.به مسیرِ هر کشفِ بزرگ نگاه کنید. اول یک «تصور» بود، بعد یک «اثبات»:🍎 نیوتن «تصور» کرد که همان نیرویی که سیب را میاندازد، ماه را هم نگه میدارد، قرنها پیش از آنکه ابزارِ اثباتش کامل شود.🌌 اینشتین «تصور» کرد که سوارِ یک پرتویِ نور شده؛ از دلِ همین «آزمایشِ فکری» بود که نسبیت بیرون آمد.🐈 شرودینگر گربهاش را فقط در ذهن «تصور» کرد؛ تصوری که هنوز داریم دربارهاش بحث میکنیم.هیچکدامِ اینها اول در آزمایشگاه متولد نشدند. اول در تاریکیِ ذهنِ کسی «فقط تصور» بودند. آزمایش و ریاضیات بعداً آمدند تا آن تصور را یا تأیید کنند یا دور بیندازند. این همان چیزیست که چند هفته پیش دربارهاش گفتیم: امضای فیزیک، «آزمایشِ فکری» است.🎻 چرا اینشتین طرفِ شاعران را گرفتبرای همین است که اینشتین که خودش موسیقی مینواخت و با شاعران دمخور بود تا تخیلش را تیز کند؛ تقریباً همان حرفِ بلیک را زد: «تصور، از دانش مهمتر است.» او میدانست دانش، آن چیزیست که «الان» اثبات شده؛ ولی تخیل، دریست به آنچه «هنوز» اثبات نشده است. یک ریاضیدان به نامِ برونوفسکی، که در پردهی دوم دیدیم، هم عمرش را صرفِ همین کرد: اثباتِ اینکه سرچشمهی خلاقیت در علم و هنر، یکیست.پس آن شاعرِ ضدِعلم (بلیک) و آن شاعرِ عاشقِ علم (میلتون)، هر دو در نهایت داشتند یک رازِ واحد را به فیزیک تحویل میدادند: مرزِ میانِ «تخیلِ یک شاعر» و «فرضیهی یک فیزیکدان»، بسیار باریکتر از آن است که فکر میکنیم. هر دو، جهانی را میبینند که هنوز نیست و بعد سعی میکنند ثابتش کنند.🎯 پردهی آخرسه پرده، دو شاعر، و یک نتیجه: شعر و فیزیک هیچوقت در دو ساختمانِ جدا نبودند. هر دو از یک کار زندگی میکنند: دیدنِ چیزی که هنوز وجود ندارد.تفاوتشان فقط در قدمِ دوم است: شاعر تصویرش را رها میکند تا در ذهنِ ما زنده بماند؛ فیزیکدان تصویرش را میبرد پای میزِ آزمایش تا در برابرِ واقعیت محکش بزند. ولی قدمِ اول، برای هر دو، یکیست.و این، شاید کلِ حرفِ این کانال باشد؛ چیزی که پرده به پرده گفتهایم: هر چیزی که امروز در کتابِ فیزیک «اثباتشده» است، روزی فقط تصورِ کسی بود که جرئت کرد آن را ببیند.پس تصور کردن را جدی بگیرید. اثباتش با آینده. خلاصه فارسی دو کتاب میلتون و بلیک داخل کانال کتاب انجمن قرار میگیرهاحمق همان درختی را نمی بیند که حکیم می بیند.اگر نادان بر نادانی اش بایستد، دانا برخیزد.آنچه امروز اثبات است، دیروز فقط خیال بود.هرچه باورکردنی است، نقشی از حقیقت است.یک اندیشه، بی کرانگی را پُر می کند.حقیقت را نتوان چنان گفت که فهمیده شود و باور نشود.تفسیر: ِ حکمت انباشت دانسته ها نیست—دگرگونیِِ سرانجام از آن سر برآورد. تخیل پیش قدم اثبات است؛ باور واقعیت می آفریند. امثال دوزخ، بلیک چنان که مولانا سهراب سپهری گفت:«چشم ها را بشوی، دیگرسان ببین.»✈️ @Anjoman_Elmi_Phys_sut
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 1 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — انجمن علمی فیزیک شریف
📢 فراخوان همکاری در مدرسه تابستانی دانشکده فیزیک شریف◀️ ما در انجمن علمی دانشکده فیزیک دانشگاه صنعتی شریف قصد داریم مدرسهی تابستانی امسال را با محوریت مهارتهای محاسباتی، برنامهنویسی و نرمافزارهای دیجیتال برگزار کنیم. به همین منظور از دانشجویان، فارغالتحصیلان و متخصصانی که در حوزههای ذکر شده داخل فرم تسلط کافی دارند، دعوت میکنیم تا به عنوان مدرس با ما همکاری کنند.◀️ اگر تمایل به همکاری دارید، لطفاً فرم مشخصات و اولویتهای تدریس خود را از طریق لینک زیر تکمیل کنید.◀️ فرم همکاری مدرسه تابستانه ➡️ ⏳ نهایتاً تا ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ فرم را تکمیل کنید.✅ پس از بررسی فرمهای دریافتی، با منتخبان جهت هماهنگی بیشتر تماس گرفته خواهد شد.✅ @Anjoman_Elmi_Phys_sut
🛸 سلسله جلسات «مباحثی در اخترفیزیک»👥 گروه حلقه ⭕️ عنوان جلسه: قضیهی ویریال در اخترفیزیک🐍 توضیحات:بسیاری از ما در درس مکانیک تحلیلی بهصورت گذرا با قضیهٔ ویریال آشنا شدهایم، اما این قضیه در اخترفیزیک جایگاهی بسیار مهمتر و کاربردیتر پیدا میکند. در این ارائه میخواهیم با چهرهٔ اخترفیزیکی قضیهٔ ویریال روبهرو شویم. این قضیه ابزاری کلیدی برای فهم تعادل و تحول سامانههای گرانشی است و در مسائلی مانند تشکیل ستارگان، پایداری ابرهای گازی، تخمین جرم خوشههای ستارهای و کهکشانی، و بررسی نقش مادهٔ تاریک کاربرد دارد.این ارائه در دو بخش مقدماتی و پیشرفته تنظیم شده است. در بخش مقدماتی، ابتدا قضیهٔ ویریال را با فرضهایی ساده استخراج میکنیم و سپس کاربرد آن را در تشکیل ستارگان بررسی خواهیم کرد. در ادامه، صورت گسستهٔ این قضیه را نیز بهدست میآوریم و کاربرد آن را در خوشههای ستارهای و دیگر سامانههای گسسته توضیح میدهیم.در بخش پیشرفته، قضیهٔ ویریال را در چارچوب دینامیک سیالات و با در نظر گرفتن میدان مغناطیسی، به شکلی دقیقتر بررسی میکنیم و در پایان، نگاهی کوتاه به آن از دیدگاه مکانیک آماری خواهیم داشت.◀️ پیشنیازها: 🔴 فیزیک عمومی (بخش مقدماتی)🔴 مکانیک آماری، مکانیک سیالات و کمی الکترومغناطیس (بخش پیشرفته)👤 ارائهدهنده: علیسینا فهیم👤 دانشجوی کارشناسی فیزیک شریف😀 جلسه به صورت آنلاین برگزار میگردد.😀 زمان: پنجشنبه ۱۵ مرداد ساعت ۱۵:۰۰🔗 لینک برگزاری در اتاق کوانتاحلقههای مطالعاتی کوانتا🔤🔤🔤🔤🔤🔤✈️ @QuantaSC🔷✈️ @anjoman_elmi_phys_sut
⁉️کشف ستارهای که نسبیت اینشتین را به چالش میکشد🌠ستارهشناسان با شناسایی ستارهٔ S301 در مرکز کهکشان، به یک آزمایشگاه طبیعی برای سنجش مرزهای گرانش دست یافتهاند. این ستاره با مداری بیضوی و فوق العاده کشیده، هر ۸.۷ سال یک بار تا فاصلهٔ تنها ۱۴۰ شعاع افق رویداد سیاه چالهٔ کلانجرم *Sag A نزدیک میشود و سرعتی بیش از ۸ درصد نور پیدا میکند.چنین شرایط افراطی، اثرات نسبیتی آشکاری به جا میگذارد: پیشروی حضیض مدار این ستاره در هر دور ۲ درجه است، در حالی که همین اثر برای عطارد تنها کسری از درجه در هر قرن محاسبه میشود. اما فراتر از تأیید نسبیت عام، همین شدت میدان گرانشی و سرعت بالا، بستری برای به چالش کشیدن خود نسبیت فراهم آورده است؛ زیرا در این مرتبه از دقت، اثرات ثانویهای مانند انتقالبهسرخ گرانشی و برهمکنش چرخش سیاهچاله با ستاره نمود پیدا میکنند که میتوانند انحرافات ظریف مدلهای جایگزین گرانش (نظریههای کوانتومی-گرانشی) را آشکار کنند.🌌با وجود اینکه رصد طیفی این ستاره به دلیل غبار مرکزی کهکشان و فروسرخ بودن نور آن همچنان دشوار است، تلسکوپهای آینده مانند GMT قدرت تفکیک لازم برای اندازهگیری اثرات مرتبهٔ دوم و سوم را خواهند داشت. پژوهشگران معتقدند که S301 نه فقط نسبیت عام را میسنجد، بلکه ممکن است اولین سرنخها از شکافهای آن را نیز در اختیار ما بگذارد.اگر چنین شکافهایی وجود داشته باشند. تنها زمان، پاسخگوی این پرسش بنیادین خواهد بود.✍🏻محنا زین افزار #خبر_جدید #نجوم #شباهنگ #کیهان_شناسی لینک خبر :universetoday.com/articles/a-star-orbitin… @shabahang_sut🆔 instagram.com/shabahangsut/%F0%9F%86%94 linkedin.com/build-relation/newsletter-fo…
🌌 رصد مستقیم ستارهی همدم ابطالجوزا⭐️ از حدود یک قرن پیش، نوسانات دورهای در روشنایی و سرعت شعاعی ابطالجوزا نشان میداد که جرمی نادیده در حال چرخش به دور آن است. با این حال، درخشش بیاندازه و ابعاد عظیم این ابرغول سرخ، مانند یک نورافکنِ کورکننده عمل میکرد و مانع از دیده شدن ستارهی همدمِ بسیار ضعیفتر در مجاورت آن میشد.سرانجام تیمی از ناسا به رهبری «استیو هاول» با استفاده از تلسکوپ Gemini North در هاوایی و ابزار تصویربرداری پیشرفتهی Alopeke موفق به ثبت این جرم شدند. این ابزار با استفاده از تکنیک Speckle Imaging (تصویربرداری لکهای)، هزاران فریم با سرعت بالا ثبت کرد تا اثر آشفتگیهای جو زمین را خنثی کرده و همدمِ محوشده در لبهی قرص ستاره را آشکار کند.دانشمندان نام پیشنهادی “Siwarha” (سیوارها به معنای دستبندِ او) را برای این همدم برگزیدهاند که اشارهای به موقعیت مداری نزدیک آن به دور ابطالجوزا دارد. کشف این همراهِ فرضی، پاسخ به یکی از قدیمیترین ابهامات رصدی در فیزیکِ ستارههای پرجرم است و نشان میدهد که بسیاری از ابرغولها در سیستمهای دوتایی متولد میشوند و تکامل مییابند.کشف سیوارها به ما در درک بهتر فرآیند انتقال جرم بین این دو ستاره و همچنین پیشبینی دقیقتر زمان انفجار ابرنواختری ابطالجوزا کمک میکند. هدف بعدی اخترشناسان، رصدِ برنامهریزیشده در نوامبر ۲۰۲۷ است؛ زمانی که این همدم به بیشترین جدایی مداری خود از ابطالجوزا میرسد و بهترین فرصت را برای سنجش دقیقترِ جرم و ویژگیهای فیزیکیاش فراهم میکند.✍🏻نرگس صادقی#اخبار_نجومی #نجوم #شباهنگ #کیهان_شناسی #ناسامنبع خبر:nasa.gov/science-research/astrophysics/na… @shabahang_sut🆔 instagram.com/shabahangsut/%F0%9F%86%94 linkedin.com/build-relation/newsletter-fo…
گاهی جدی گرفتن تعریفهای قدیمی پیامدهایی دارند که برایمان خوشایند نیست. مانند اینکه وجود دارد دمای بیشتری از دمای بینهایت.در مکانیک آماری، گویا بینهایت آخر خط نیست. [بخوانید: داغتر از بینهایت]
🎇نخستین کشف جو در یک سیارهٔ سنگیِ قابل سکونت؛ راز «هلیومِ گریزان» و تناقض ✨ستارهشناسان برای نخستین بار موفق به رصد مستقیم جو یک سیارهٔ سنگیِ فراخورشیدی در منطقهٔ قابل سکونت شدهاند. این سیاره که LHS1140b نام دارد و در فاصلهٔ ۴۹ سال نوری زمین قرار گرفته، به دور یک ستارهٔ کوتولهٔ قرمز میچرخد و هر ۲۵ روز یکبار به دور آن مدار میزند.تیمی به رهبری «کالین چروبیم» از دانشگاه هاروارد، با تلسکوپ ماژلان در شیلی، خط جذب هلیومِ برانگیخته را در لایههای بالای جو این سیاره شناسایی کردند. آنها تخمین میزنند که حدود ۲۲۰ تن هلیوم در ثانیه (تقریبآ اندازه وزن یک نهنگ آبی!) بر اثر تابش شدید ستاره از جو آن فرار میکند. اما جالبتر اینکه یک سال بعد، هیچ اثری از این هلیوم دیده نشد. دانشمندان توضیح میدهند که این تغییر به ناپدیدشدن جو نیست، بلکه به نوسانات بادها و تابش ستارهای برمیگردد که مانع از برانگیخته شدن اتمها و جذب نور میشود.هرچند مشاهدات پیشین تلسکوپ جیمز وب، جو پفکرده را رد کرده و به وجود گازهای سنگینتری مانند دیاکسیدکربن، نیتروژن و آب اشاره داشت، این تناقض با لایهلایه بودن جو حل میشود. به نظر میرسد لایهٔ بالایی سرشار از هلیومِ سبک است، درحالیکه گازهای سنگینتر در لایههای زیرین به دام افتادهاند.این سیاره که ۷۰٪ بزرگتر از زمین است، در حال از دست دادن آخرین بازماندههای پوشش اولیهٔ هیدروژن-هلیوم خود بوده و به «جهان هلیومی» معروف شده است. وجود چنین جوی، میتواند از سطح در برابر تشعشع محافظت کند و شرایط را برای حضور آب مایع فراهم آورد. رابین وردزورث، یکی از محققان ارشد، میگوید: «تنوع شگفتانگیز سیارههای فراخورشیدی هرگز از شگفتزدن ما باز نمیایستد.» این یافته نهتنها پنجرهای به سوی حیاتپذیری، بلکه دریچهای به گذشتهٔ دور زمینِ خودمان گشوده است.💫✍🏻محنا زین افزار #خبر_جدید #نجوم #شباهنگ #کیهان_شناسی لینک خبر:skyandtelescope.org/astronomy-news/first-… @shabahang_sut🆔 instagram.com/shabahangsut/%F0%9F%86%94 linkedin.com/build-relation/newsletter-fo…