این شواهد، تصویر روشنی از مهاجرت و هم‌زیستی لک‌ها و زندها با ایل قشقایی در منطقهٔ فارس ترسیم می‌کند…

این شواهد، تصویر روشنی از مهاجرت و هم‌زیستی لک‌ها و زندها با ایل قشقایی در منطقهٔ فارس ترسیم می‌کند. از آنجا که ایل قشقایی ترک‌تبار است (و به ترکی قشقایی سخن می‌گویند)، این هم‌زیستی می‌توانسته زمینه‌ساز انتقال عناصر فرهنگی از جمله مقام‌های موسیقی لکی به فرهنگ موسیقایی قشقایی شده باشد. به بیان دیگر، «بیات زند» (مقام لکی-زندی) از طریق این کانال‌های قومی، به موسیقی قشقایی راه یافته و در  بستر دشمنی قاجار با زند، با برچسب «ترک» (منسوب به ترکان قشقایی) شناخته شده است. این، توضیح می‌دهد که چرا نام «ترک» برای جایگزینی «زند» انتخاب شده است: این نام، نه صرفاً یک «تحمیل سیاسی»، بلکه بازتاب یک «واقعیت قومی-فرهنگی» نیز بوده است.۴. شواهد زبانی: «بئت/بیت» به معنای ترانه در زبان لکیچهارمین دسته از شواهد، ریشه‌شناختی (Etymological) است. در زبان لکی، واژهٔ «بئت /بیت» (Beat) دقیقاً به معنای «ترانه» یا «آواز» به کار می‌رود. هنگامی که یک لک‌زبان می‌گوید: «بیتی بِخون» (Beati bekhon)، منظور او «ترانه‌ای بخوان» یا «آوازی سر بده» است. این کاربرد، با ریشهٔ واژهٔ «بَیات» (Bayāt) در موسیقی ایرانی (که خود از «بیت» به معنای شعر و آواز می‌آید) هم‌ریشه است.اهمیت این یافته در آن است که «بیات» را از یک «اصطلاح فنیِ وارداتی» در موسیقی لکی، به یک «واژهٔ بنیادین و بومی» در این فرهنگ تبدیل می‌کند. اگر «بیت/بیات» در زبان لکی به معنای «ترانه/آواز» باشد، آنگاه «بیات زند» را می‌توان چنین تفسیر کرد: «مقام آوازیِ منسوب به قوم زند (لک)». این تفسیر، با ماهیت لکیِ دودمان زند، با معنای واژهٔ «بیت/بیات» در زبان لکی، و با وجود طایفهٔ «بیات» (آوازخوانان؟) در خاستگاه زندها، کاملاً هماهنگ است. همچنین، این نکته که گوشهٔ «قطار» (که هم در موسیقی لکی و هم در بیات ترک وجود دارد و با دوبیتی‌های باباطاهر اجرا می‌شود) با «بیت» (شعر/ترانه) پیوند دارد، این فرضیه را تقویت می‌کند. و البته زبان لکی نزدیکترین زبان به دوبیتی های باباطاهر است و این اشعار کمترین ارتباط را با ترک دارد.۵. شواهد موسیقایی: حال‌وهوای «حزین-حماسی» و گوشهٔ مشترک «قطار»فراتر از نام، خودِ «مقام» نیز شواهدی برای پیوند با فرهنگ لکی ارائه می‌دهد:· حال‌وهوای دوگانه: بیات زند/ترک، دارای «حال» (Mode) ی است که هم «حزین» است و هم «حماسی». این دوگانگیِ «سوز» و «شکوه»، دقیقاً همان کیفیتی است که در مقام‌های سوگواری لکی (مانند «مقام یاری»، «مقام هنای محمدبگ»، و «مقام باوه باو») مشاهده می‌شود. این هم‌سانی در «حال» (Mood) و «کارکرد عاطفی»، قرینه‌ای قوی برای «هم‌تباری» یا دست‌کم «تأثیرپذیری» است.· گوشهٔ مشترک «قطار»: مهم‌ترین گوشهٔ بیات ترک، گوشهٔ «قطار» است که گوشه‌ای اصیل دانسته می‌شود و دوبیتی‌های باباطاهر را با آن اجرا می‌کنند. جالب آنکه در موسیقی لکی نیز «مقام قطار» وجود دارد که از مقام‌های آوازی مشترک با تنبور است و در ابتدای موسیقی بزمی نواخته می‌شود. وجود یک گوشه با نام و کارکرد مشابه در هر دو سنت موسیقایی، تصادفی به نظر نمی‌رسد.· کاربرد در موسیقی فولکلور: منابع موسیقی‌شناسی تأیید می‌کنند که بیات ترک/زند در موسیقی فولکلور ایران کاربرد گسترده‌ای دارد و  این امر نیز می‌تواند نشانه‌ای از ریشهٔ غربی-زاگرسی این مقام باشد.لازم به ذکر است استاد داریوش طلایی درکتاب تحلیل ردیف گوشه نهاوند(زنگوله) را زیر مجموعه بیات ترک معرفی کرده است و این نکته از انجا حائز اهمیت است که نهاوند با بیات زند قرابت بیشتری دارد . زیرا  زند و نهاوند مربوط به یک منطقه جغرافیایی هستند.۶. شواهد جغرافیایی-طایفه‌ای: طایفهٔ «بیات» با نام فامیلی «بیاتی» در خاستگاه زندهاآخرین و شاید ملموس‌ترین شاهد، یک یافتهٔ قوم‌شناختی است. در منطقهٔ «پری زنگنه» از توابع ملایر، یعنی درست در همان منطقه‌ای که خاستگاه کهن تیرهٔ «زند» (دودمان زندیه) است، طایفه‌ای به نام «بیات» سکونت دارد که نام خانوادگی (شهرت) رایج در میان آنان، «بیاتی» است. وجود این طایفه در این مکان مشخص، چندین نکته را به طور هم‌زمان روشن می‌کند:· «بیات» یک نام قومی/طایفه‌ای در میان لک‌هاست، نه صرفاً یک اصطلاح موسیقایی تحمیل‌شده از بیرون. این طایفه، احتمالاً نام خود را از «بیات» (به معنای «آوازخوانان» یا «منسوبان به مقام بیات») گرفته‌اند، یا برعکس، مقام «بیات» نام خود را از این طایفه گرفته است. در هر دو صورت، پیوند «بیات» با فرهنگ لکی، پیوندی «خونی» و «جغرافیایی» است.· این طایفه، درست در همان منطقه‌ای سکونت دارد که خاستگاه دودمان زند (تیرهٔ زند) است. این هم‌مکانی (Co-location) دو طایفهٔ «بیات» و «زند» در یک منطقهٔ لک‌نشین، احتمال اینکه «بیات زند» ترکیبی از نام این دو طایفه، یا نام یک «مقام طایفه‌ای» مشترک میان آنان باشد را به شدت افزایش می‌دهد.