.🌦 @Barankavir🔴 «حیف از طلای هرمز که خرج مطلا شود»✍️ علیرضا قندریز|پژوهشگر روابط بینالملل💠 اگر تنگ…
انتشار: 2026/07/10 22:56 UTC
.🌦 @Barankavir🔴 «حیف از طلای هرمز که خرج مطلا شود»✍️ علیرضا قندریز|پژوهشگر روابط بینالملل💠 اگر تنگه هرمز از ابزار سیگنالدهی محدود، کنترلشده و برگشتپذیر به اخلال پایدار در تجارت جهانی تبدیل شود، کشور عملاً یکی از مهمترین اهرمهای ژئوپلیتیک خود را به بهانهای مشروع و مقبول-در سطح منطقهای و بین المللی- برای دریافت ضربات گستردهتر بدل میکند. در منطق حقوق بینالملل دریاها، تنگههای مورد استفاده برای کشتیرانی بینالمللی اساساً موضوع اعمال اراده یکجانبه دولت ساحلی نیستند، بلکه تحت رژیم «عبور ترانزیتی» قرار میگیرند؛ رژیمی که بر استمرار و عدم اخلال در عبور کشتیها و هواپیماها استوار است و امکان تعلیق آن را برای دولت ساحلی به رسمیت نمیشناسد(UNCLOS, 1982, arts. 38, 44; Churchill, Lowe, and Sander, 2022).🔸هرمز صندوق درآمد ملی هم نیست و نمیتواند باشد. ارزش این مزیت در «اخذ عوارض» یا اخلال مقطعی در مسیر تجارت آزاد بینالمللی نیست؛ مزیت این موهبت جغرافیایی در آن است که ایران را در قلب مواصلات دریایی، امنیت انرژی و ژئواکونومی جهانی نگه میدارد.🔸یکی از پایههای توسعه دریامحور ایران حفظ و افزایش اهمیت هرمز است، نه تبدیل آن به نقطهای پرریسک، پرهزینه و غیرقابل پیشبینی برای تجارت آزاد. اهمیت هرمز از کثرت عبور، اعتماد بازارها و وابستگی ساختاری اقتصاد جهانی به آن میآید؛ نه از ناامنسازی آن. یعنی هرمز زمانی مزیت است که جهان همچنان به عبور از آن نیازمند بماند. 🔸تنگه هرمز حتی ابزار پایداری برای بازدارندگی دائمی هم نیست. بیتردید این نقطه یک مزیت ژئوپلیتیک برای ایران است، اما ارزش آن تابع سیاستهای ژئواکونومیک منطقهای و بینالمللی است. اگر استفاده از این مزیت از منطق سیگنالدهی محدود به منطق اخلال پایدار بلغزد، خودِ مزیت بهتدریج فرسوده میشود. 🔸وقتی عبور آزاد تجاری برای مدت طولانی پرریسک شود، مسیرها و ظرفیتهایی که در شرایط عادی کمصرفه یا کندبازدهاند، عقلانی و مقرون به صرفه میشوند: از خط لوله شرقـغرب عربستان به دریای سرخ و مسیر ینبع، تا خط لوله ابوظبیـفجیره که هرمز را دور میزند، و حتی طرحهای ریلی جدید مانند اتصال عربستان به ترکیه از مسیر اردن و سوریه با خط ریلی عربستانـترکیه از مسیر مدینه، تبوک، امان، دمشق، حلب و آناتولی و… نشان میدهد که ژئوپلیتیک منطقه در حال تولید مسیرهای بدیل است؛ مسیرهایی که اگر تا دیروز بیشتر «امکانسنجی» بودند، با تداوم ناامنی هرمز به سرمایهگذاری راهبردی تبدیل میشوند. 🔸به بیان دیگر، ناامنسازی پایدار هرمز، دیگران را مجبور نمیکند برای همیشه به ایران امتیاز بدهند؛ بلکه آنان را وادار میکند هزینه ساختن جهان کمتر وابسته به هرمز را بپذیرند. از الان استراتژیستهای منطقه استدلال میکنند که عربستان، برای کاستن از وابستگی به هرمز و مسیرهای دریایی آسیبپذیر، به یک مسیر زمینی انرژی به سوی بازارهای مدیترانه و اروپا نیاز دارد (Ibrahim and Arayssi, 2026)🔸بدتر از استفاده بازدارنده موقت، تلاش برای تبدیل هرمز از عامل توسعه ملی به منبع درآمدی محدود، به این میماند که طاقهای پرنیان یا ابریشم زرباف را برای گرم کردن آب قوری چایمان بسوزانیم!🔸به همین معنا، تعبیر اخیر دکتر قالیباف در مصاحبه تلویزیونیاش قابل تأمل بود: «تنگه را نباید به ضد خود تبدیل کرد». «هرمز زمانی برای ایران ارزشمندتر است که روزبهروز کشتیهای بیشتری از آن عبور کنند، نه کمتر». اگر این آبراه بهطور پایدار ناامن شود، ایران نهتنها اهرم خود را تقویت نمیکند، بلکه به دیگران انگیزه میدهد تا اهمیت همان اهرم را در میانمدت کاهش دهند.🌦 بارانکویر 🇮🇷 @Barankavir




