📍از خودکشی پسر «اروین یالوم» تا کشف معنا برای زندگیفرازهایی از مصاحبه بیژن عبدالکریمی با رسانه ایرا…
انتشار: 2026/07/01 19:36 UTC
📍از خودکشی پسر «اروین یالوم» تا کشف معنا برای زندگیفرازهایی از مصاحبه بیژن عبدالکریمی با رسانه ایران۲۴ درباره خودکشی پسر اروین یالوم، رواندرمانگر مطرح اگزیستانسیال:📌 روانشناسی جدید، بهخصوص روانشناسی زرد در جوامع معاصر (از جمله جامعه ما)، ادعا دارد که خلأ معنوی را پر کند و تودهها را جذب کرده است. اما این رویکرد اغلب سرشار از شارلاتانیسم، فریب و منطق اقتصادی است. بعد از فروپاشی ایمان مسیحی در غرب، مدرنیته با تکیه بر علم، عقلانیت جدید و روانشناسی (بهعنوان یکی از نتایج نظام علمی نوین) نتوانست خلأ معنوی را پر کند. این بحران اکنون جهانی شده است.📌 روانشناسی جدید، چه پوزیتیویستی و چه اگزیستانسیال، نمیتواند بیمعنایی بشر جدید را حل کند. پس از دو جنگ جهانی، ایمان به علم و عقلانیت (که قرار بود سعادت بیاورد) نیز فرو ریخت. در ربع اول قرن ۲۱، با خشونت و بیمعنایی بیسابقه (مانند حوادث غزه، لبنان و حمله به ایران) مواجهیم که اوج نیهیلیسم است. نهادهای جهانی اعتبار خود را از دست دادهاند و عقلانیت علمی-تکنولوژیک نتوانسته در حوزه اخلاق، ارزشها و معنا اعتبار ایجاد کند. بنابراین، روانشناسان علیرغم ادعاها، دستانشان چندان پر نیست.📌 فیلسوف اگزیستانسیالیست به متفکری گفته میشود که مهمترین مسئله تفکر را «نحوه هستی خاص انسان» میداند و بشر را محور قرار میدهد. اما ذاتاً اگزیستانسیالیسم سکولار و انسانگرا (هیومنیستی) است. هایدگر ابتدا عنوان اگزیستانسیالیسم را نپذیرفت و بعداً ترجیح داد «اونتولوژیست» (هستیشناس) خوانده شود، زیرا برای او «وجود» یا «ساحت قدس» (امر متعالی) مهمترین موضوع است، نه انسان بهخودیخود. انسان تنها در نسبت با وجود یا ساحت قدس اندیشیده میشود. روانشناسی (حتی اگر با اگزیستانسیالیسم پیوند بخورد) نمیتواند بحران معنا را حل کند؛ این بحران ناشی از فروپاشی نظامهای الهیاتی و عقلانیت جدید است.📌 معنای جهان نمیتواند از خود جهان (مثل بهوجود آمدن کره زمین یا ظهور حیات) باشد، زیرا سؤال بهطور مداوم منتقل میشود. همینطور معنای زندگی نمیتواند غریزه جنسی، تولید مثل یا خود زندگی باشد. معنای تاریخ هم نمیتواند رویدادی درون تاریخی باشد. بنابراین، معنا باید فراتر از موجودات، زندگی و تاریخ ـیعنی امر متعالی (ترانسندنت)ـ باشد. مرگ امر فرامحسوس به معنای مرگ معنا است (به تعبیر نیچه). معنا حاصل «انکشاف» (کشف) است، نه خلق یا آفرینش انسانی. اگزیستانسیالیسم سکولار نمیتواند معنا را از خود جهان بسازد.📌 ما سنت عمیق دینی و معنوی داریم، اما دو قرن در برابر غرب قرار گرفتهایم. برخی جریانات روشنفکری به نیهیلیسم حاصل از عقلانیت جدید تن دادند. انقلاب اسلامی سودای مقاومت و عبور از نیهیلیسم داشت، اما بسیاری از جریانات (از جمله روشنفکری دینی) آن را عمیق درک نکردند و فکر کردند با فقه اصغر یا تغییرات ساده میتوان عبور کرد. امروز شاهد ترومای اجتماعی، بیماریهای اجتماعی و حتی ستایش جنایات هستیم. اگزیستانسیالیسم در رواندرمانی یا فرهنگ عامه گاهی به نیهیلیسم دامن میزند، اما تجربه ایرانی نشان میدهد ترکیب سنت و مدرنیته بسیار دشوار و نیازمند درک عمیق است.📌 الهیات را به دو معنا بگیریم. یکی نظامهای باورهای نهادینهشده تاریخی و متافیزیکی که پایان یافتهاند. دیگری الهیات به معنای لقاءالله و مواجهه وجودی انسان با ساحت قدس و امر متعالی. متفکرانی مانند کییرکگور، هایدگر، فردید و شریعتی به الهیاتهای نظری و سنتی حمله میکنند تا زمینه برای رابطه وجودی، درونی، غیرایدئولوژیک و غیرارثی با حقیقت هستی یا ساحت قدس فراهم شود. این حمله از منظر عقل مدرن سکولار نیست، بلکه برای احیای تجربه دینی اصیل است. بنابراین، پایان الهیات ایدئولوژیک میتواند به تفکر وجودی دینی کمک کند و مرزها را روشن سازد.🔗 متن کامل مصاحبه را در «ایران۲۴» بخوانید


