✅سه رویکرد درباره نسبت عاشورا با ایران در گفتگوی امتداد با حسین نورانینژاد✍🏻امتداد-گروه سیاسی: حسی…
انتشار: 2026/06/27 14:42 UTC
✅سه رویکرد درباره نسبت عاشورا با ایران در گفتگوی امتداد با حسین نورانینژاد✍🏻امتداد-گروه سیاسی: حسین نورانینژاد، قائممقام حزب اتحاد ملت، معتقد است جامعه ایرانی در طول تاریخ توانسته است میان هویت ملی و باورهای دینی پیوندی درونزا و تعاملی برقرار کند و نقطه اوج این فرآیند در عاشوراست؛ جایی که این آیین، در کنار نوروز، به یکی از اجماعیترین مؤلفههای فرهنگ ایرانی تبدیل شده است. به باور او، جامعه ایران نه تنها عناصر فرهنگی و دینی را پذیرفته، بلکه آنها را در فرآیندی تاریخی «ایرانی» کرده و در قالب هویت ملی خود بازآفرینی کرده است.🔹نورانینژاد در عین حال هشدار میدهد که نگاههای افراطی، چه از سوی ملیگرایی رادیکال و چه از سوی امتگرایی افراطی، این ظرفیت تاریخی را تضعیف میکنند.🔹او در پاسخ به پرسش امتداد درباره نسبت وطندوستی و فرهنگ عاشورایی میگوید: درباره رابطه عاشورا و وطندوستی، دستکم سه گرایش وجود دارد که هر یک از زاویهای متفاوت به این مسئله مینگرند. گرایش نخست، با رویکردی صرفا عقیدتی و ایدئولوژیک، ایران را تنها ظرفی برای ایدئولوژی خود میبیند و به همین دلیل به وطن نه نگاهی فرهنگی، بلکه نگاهی ابزاری دارد.🔹این جریان میکوشد نوعی ملیگرایی را ذیل روایتی حداکثری و عمدتا تندروانه از مذهب تعریف کند. به عنوان مثال، در بازخوانی برخی سرودها و اشعار، تنها نام ایران باقی میماند، اما سایر مؤلفههای هویت ملی جای خود را به مضامین صرفاً دینی میدهند؛ گویی ایران صرفا ظرفی برای بیان یک روایت عقیدتی است. در چنین شرایطی دوگانه «ملت» و «امت» شکل میگیرد، در حالی که اگر عاشورا را به عنوان بخشی از فرهنگ درونی شده ایران ببینیم، اساسا چنین دستکاریهایی نمیشود.🔹در مقابل، گرایش رادیکال دیگری نیز از موضع ملیگرایی میکوشد عاشورا را با وجود محتوای انسانی و جهانشمول آن و دلبستگی عمیق ایرانیان، پدیدهای تحمیلی و بیگانه معرفی کند. در برابر این دو نگاه، گروه سومی معتقد است وطندوستی و عاشورا، به دلیل پذیرش عمومی جامعه ایران، در هم تنیده و غیر قابل تفکیکاند.🔹او معتقد است: شیعهٔ آیینی و عاشورایی، در واقع نوعی قرائت ایرانی از اسلام است. بسیاری از آیینها و مناسک عزاداری که امروز میشناسیم، در بستر فرهنگ ایرانی تکامل یافته و صورتبندی کنونی خود را پیدا کردهاند وگرنه در سرزمین مبدا اساسا چنین آیینهایی سابقه نداشته است. این آیینها در تار و پود جامعه ایرانی ریشه دواندند و امروز بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی ایران به شمار میروند.🔹او با اشاره به پیامدهای نگاههای افراطی ادامه میدهد: زمانی که برخی میکوشند همه مفاهیم ملی، حتی خود ایران، را ذیل یک روایت بسته عقیدتی تعریف کنند، بخشی از ظرفیتهای تاریخی و تمدنی ما نادیده گرفته میشود. این نگاه تنها به وجه اسلامی هویت ایران توجه میکند و دیگر لایههای تمدنی و تاریخی آن را به حاشیه میراند.🔹نورانینژاد با اشاره به جایگاه تاریخی ایران در منطقه میگوید: ایران در نقطه تلاقی چند تمدن بزرگ قرار گرفته است، نهفقط با تمدن عربی و اسلامی، که با تمدن آسیای میانه در شمال، تمدن هند در شرق و ... در عین حال خود نیز صاحب تمدنی دیرپا و مستقل است. همین ویژگی موجب شده فرهنگ ایرانی همواره از تعامل با دیگر تمدنها غنا پیدا کند. کسانی که میخواهند دولت ـ ملت ایران را در مفهوم امتگرایی حل کنند، معمولا تنها بر یک بعد از این میراث تاریخی تأکید دارند و از سایر ظرفیتهای تمدنی غفلت میکنند.🔹او با اشاره به روابط ایران با کشورهای فارسیزبان و همسایه اظهار میکند: نگاه تکبعدی و ایدئولوژیک بخش قابل توجهی از ظرفیتهای تمدنی ایران را نادیده میگیرد و دچار خطاهای استراتژیک میشود. مثلا وقتی پس از فروپاشی شوروی، فرصت مهمی برای گسترش پیوندهای فرهنگی با کشورهای حوزه تمدنی ایران و فارسیزبان مثل تاجیکستان فراهم شد، تندروهای ایدئولوژیک با نوع مداخلات غلط خود آنها را ترساندند و یک ظرفیت بزرگ را سوزاندند. از این مثالها زیاد است.🔹او تأکید میکند: تجربه تاریخی ایران نشان میدهد ایرانیان توانستهاند ضمن حفظ هویت ملی خود، مفاهیم دینی و حتی عناصر فرهنگی دیگر تمدنها را جذب، بازآفرینی و ایرانی کنند. آیینهایی مانند محرم، عاشورا، شبهای قدر و اربعین نمونههای روشنی از این فرآیند هستند که امروز رنگ و بوی ایرانی یافتهاند و بخشی از هویت ملی جامعه محسوب میشوند. به همین دلیل نمیتوان میان ایران، عاشورا، امام حسین(ع) و امام علی(ع) مرز کشید. اساسا وطن را نمیتوان تنها در مفهوم جغرافیایی آن محصور کرد.🔹او در عین حال میگوید هرگاه جریانهای ایدئولوژیک، اعم از ارتجاع باستانی یا ارتجاع عقیدتی، در برابر سیر طبیعی تحولات فرهنگی و انتخابهای جامعه ایستادهاند، هزینههای فراوانی ایجاد کردهاند، هرچند نهایتا نتوانستهاند مسیر تحولات اجتماعی را تغییر دهند.🔹نورانینژاد در پایان تأکید میکند: همانگونه که امتگرایی افراطی با مصرف بیش از حد ظرفیتهای دینی نتیجه معکوس میدهد، ملیگرایی رادیکال نیز با نادیده گرفتن مؤلفههایی مانند تشیع و عاشورا، بخشی از قدرت فرهنگی ایران را انکار میکند. تجربه تاریخی جامعه ایران نشان داده است که اکثریت مردم نه با امتگرایی افراطی همراه هستند و نه با ملیگرایی رادیکال. قدرت ایران دقیقاً در ویژگیهای تاریخی اعتدال، انعطاف، گزینشگری و عمدتا فرهنگی نهفته است؛ اینکه توانسته عناصر گوناگون هویتی را، به جای حذف یا انحلال یکی در دیگری، در یک منظومه فرهنگی مشترک گرد آورد. عاشورا و ایران امروز نه دو رقیب یا دو بیگانه، که مفاهیمی در هم تنیدهاند.#امتداد@emtedadnet