فراگشت | سرپناهی برای استثمار؛ چطور مسکن از حق انسانی به ابزار سوداگری بدل شددر کلان‌شهرهای جهان، چ…

فراگشت | سرپناهی برای استثمار؛ چطور مسکن از حق انسانی به ابزار سوداگری بدل شددر کلان‌شهرهای جهان، چراغ هزاران آپارتمان و خانه شب‌ها خاموش می‌ماند؛ نه به این خاطر که خالی‌اند، بلکه به این دلیل که صندوق‌های سرمایه‌گذاری کلان، بانک‌ها و دلالان بزرگ، مسکن را به عنوان «دارایی امن مرده» خریده و قفل کرده‌اند تا با بالا رفتن قیمت‌ها، سود انباشته تولید کنند.در این میان، نسلی که صبح تا شب در چرخ‌دنده‌های اقتصاد کار می‌کند، در چرخه‌ی بی‌پایان خانه‌های اجاره‌ای کوچک و نجومی سرگردان است و رویای داشتن یک چهاردیواری امن برایش تبدیل به یک سراب دور از دسترس شده است.در اقتصاد سیاسی کلان‌شهرها، وقتی سرمایه در بخش تولید واقعی به بن‌بست می‌خورد و با بحران مواجه می‌شود، به سمت «زمین، مسکن و فضای شهری» سرازیر می‌شود. در این نقطه، مسکن دیگر یک «سرپناه» یا یک حق بدیهیِ انسانی نیست؛ بلکه تبدیل به یک «کاغذ پولی» و کالایی لوکس در بورس سوداگری ملکی می‌شود.این تغییر ماهیت، ضربه‌ی نهایی را به طبقه‌ی کارگر وارد می‌کند؛ وقتی نیمی یا بیشتر از درآمد ماهانه‌ی یک کارگر فقط صرف پرداخت اجاره شود، او تمام‌قد در خدمت انباشت ثروت سرمایه‌دار بزرگ قرار می‌گیرد و به یک بردگی مدرن و خاموش تن می‌دهد.اما تاریخ مبارزات شهری نشان می‌دهد که این وضعیت فاجعه‌بار تقدیر محتوم نیست و راه‌های عملی برای شکستن این انحصار وجود دارد.نمونه‌ی درخشان این مقاومت را می‌توان در سیاست‌های مسکن عمومی در شهر وین (پایتخت اتریش) دید؛ جایی که دولت با دخالت رادیکال و ساخت ده‌ها هزار واحد مسکونی اجتماعی و تحت مالکیت عمومی، توانسته دست بازار آزاد و دلالان را از تعیین قیمت مسکن کوتاه کند و بیش از نیمی از جمعیتِ شهر را در خانه‌های باکیفیت و با اجاره‌ی کنترل‌شده اسکان دهد. وین ثابت کرد که مسکن می‌تواند از چرخه‌ی سوداگری خارج شود و به جای کالا، به عنوان یک زیرساخت حمایتی اداره شود.علاوه بر مدل وین، در سال‌های اخیر موجی از مطالبات رادیکال در شهرهایی مثل برلین به راه افتاد که در آن جنبش‌های اجتماعی و کارگری با فشار مستقیم و برگزاری همه‌پرسی، خواستار خلع ید از شرکت‌های بزرگ انبوه‌ساز و بازپس‌گیری هزاران واحد مسکونی احتکارشده شدند.تجربه نشان می‌دهد هر جا که جامعه به جای تسلیم شدن در برابر «دست نامرئی بازار»، با برنامه‌ریزی متمرکز و کنترل عمومی به میدان آمده، توانسته سقف را از چنگال سرمایه‌ی انگلی بیرون بکشد و به عنوان یک حق انسانی بازپس گیرد.آنچه خواندید خلاصه‌ای بود بر اساس تحلیل‌ها و مفاهیمِ مطرح‌شده در کتاب «شهرهای شورشی: از حق به شهر تا شهریگری انتقادی» (Rebel Cities: From the Right to the City to the Urban Revolution) به قلم دیوید هاروی (David Harvey). /فراز@farazdaily