"کربلایی" (نامِ دیگرِ "محرّمات")#دکتراحمدرضابهرامپورعمران استاد ایرجِ افشار در یادداشتی با عنوانِ "…
انتشار: 2026/06/24 12:21 UTC
"کربلایی" (نامِ دیگرِ "محرّمات")#دکتراحمدرضابهرامپورعمران استاد ایرجِ افشار در یادداشتی با عنوانِ "چند لغت و ترکیب و تعبیر و اصطلاحِ کمیاب در تذکرهی نصرآبادی" ذیلِ مدخلِ "کربلایی" نوشتهاند: "نسبت به کربلا"؛ و این بیتِ واعظِ قزوینی شاعرِ نامدارِ عصر صفوی را شاهدآوردهاند:گشت یکشبدرمیان وصلِ بتِ رعنای منکربلایی شد لباسِ تیرهبختیهای من تذکرهی نصرآبادی، محمدطاهر نصرآبادی، تصحیح محسن ناجی نصرآبادی، انتشارات اساطیر، ۱۳۷۸، ج ۲، ص ۸۹۵).روشن است که توضیحِ استاد افشار از مضمون و وجهِ زیباشناسانهی بیت گرهیبازنمیکند. با اندکدقتی در بیت و نیز باتوجه به آنچه دربارهی "محرّمات" گفتهشد، میتوان حدسزد که اینجا نیز مراد از "کربلایی" همان "محرّمات" است. با این یادآوری که قزوین همچون سبزوار و ری و کاشان، از شهرهای شیعهپرورِ ایران، بهویژه در عهدِ صفوی بوده و حتماً شاعر با این پوششِ شیعیانِ سوگوار، آشناییداشتهاست. خوشبختانه در "بهارِ عجم" این وجهِ معناییِ "کربلایی" ضبطشده و ازجمله همین بیت نیز شاهدآمده:"کربلایی:نامِ نوعی از قماش به طرحِ محرّمات که دو خطّ عریض داشتهباشد سیاه و سفید یا مانند آن:گشت یکشبدرمیان وصلِ سهیبالای منکربلایی شد لباسِ تیرهبختیهای من (واعظ قزوینی)ازو بالِ بلبل حنایی شدهپَرش نائبِ کربلایی شده (ملا طغرا_ در توحید)و له:تا زایرِ کربلای عشقِ تو شدماز داغ همیشه کربلایی پوشم"(بهار عجم، لالهتیکچند بهار، تصحیح دکتر کاظم دزفولیان، انتشارات طلایه، ۱۳۸۰، ج ۳، ص ۱۶۸۲).گماننمیکنم با این اشارات، بیتِ واعظ قزوینی چندان ابهامی داشتهباشد:یکشبدرمیان به وصالِ محبوب زیبارویام میرسم؛ ازهمینرو مانندِ عزادارانِ "کربلایی"پوش (یا همان "محرّمات"پوش) سوگوار ام.شاید هم شاعر میخواستهبگوید: ازهمین رو یکروز خوشبخت (سفیدبخت) و روزِ دیگر بدبخت (سیاهبخت) هستم. گمانمیکنم این شاعرِ نازکخیال و ایهامپرداز به این نکته نیز توجهداشته که "رعنا" نامِ گلی "دو رنگ" است؛ همان گلی که شاعران گاه آن را "دورو" و منافق نیز خواندهاند.سلیم تهرانی نیز دوبار در دیوانش "کربلایی" را در همین معنی بهکاربرده. یکبار آنجا که در "مذمّتِ جمعی فُساد" ضمن اشارهای به ماجرای کوفیان و ماجرای کربلا،چنین سروده:گروهی مرا ازحسد دل خراش اندکه چون روی خویش اند از تیرهراییهمه بلخی و جُبهشان سبزواریهمه کوفی و خرقهشان کربلایی(دیوان، به تصحیح استاد محمد قهرمان، انتشارات نگاه، ص ۴۹۲).و جایی دیگر ضمنِ مدح و توصیفی دلانگیز از سفرهی اسلامخوان، در وصفِ خطوطِ پوستِ خربزه، گوید:خربزه چون بتانِ شکّرریزکرده دندان برو جهانی تیز [...]گاه چون عارفِ نمدبردوشگاه چون رندِ کربلاییپوش(همان، ص ۴۵۷) 🌸🌸C᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─
