🔵میرزاقاسمی؛ از بشقاب تا پیشدستیفردین علیخواه؛ ( استاد جامعه شناسی دانشگاه گیلان)#اختصاصی_گیل_خبر🔹…
انتشار: 2026/08/20 13:33 UTCدریافت: 2026/08/20 21:05 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/20 21:05 UTC
🔵میرزاقاسمی؛ از بشقاب تا پیشدستیفردین علیخواه؛ ( استاد جامعه شناسی دانشگاه گیلان)#اختصاصی_گیل_خبر🔹خانه مادربزرگم در روستای فشخام صومعهسرا بود؛ خانهای با حیاطی پر از درخت آلوچه و مرغ و اردک و غازهایی که آزاد توی حیاط میچرخیدند. آنجا میرزا قاسمی یک آیین ثابت داشت: بادمجانها را روی زغال کباب میکردند، بوی دودشان توی کل حیاط میپیچید، و بعد مادربزرگم کنار اجاق مینشست و با حوصله لهشان میکرد. این غذا وسط سفره مینشست، نه کنارش؛ برنج فقط همراهش بود، برای اینکه میرزا قاسمی را بشود خورد.🔹مادر من هم گیلک بود، و همان رسم در خانهمان هم بود. توی خانهمان هم میرزا قاسمی همان جایگاه را داشت: کسی نمیگفت «امشب برنج داریم»، میگفتند «امشب میرزا قاسمی داریم». این غذا برای ما یک وعده کامل بود، نه یک همراه یا یک مزهی جانبی.🔹وقتی گذرم به شهرهایی مانند تهران افتاد، همان میرزا قاسمی را روی میز رستورانها دیدم، اما اینبار زیر عنوانی دیگر: «پیشغذا». کنار سالاد شیرازی، ماست، و نوشابه، در یک بشقاب کوچک، که پیش از غذای اصلی سرو میشد. کسی دیگر نمیگفت «امشب میرزا قاسمی داریم»؛ میگفتند «جوجه کباب یا کباب کوبیده یا خورشت قیمه بادمجان سفارش بده، میرزا قاسمی هم بهعنوان پیشغذا بگیر». همان خوراکی که زمانی مرکز سفره بود، حالا باید جایش را با نان و چند لقمه دیگر، قبل از غذای «واقعی»، تقسیم میکرد.🔹عجیبتر اینجاست که کمکم همین قاعده به خودِ گیلان هم برگشت. رستورانهای گیلان هم، انگار زیر تأثیر همان الگویی که در تهران و شهرهای دیگر جا افتاده بود، میرزا قاسمی را دیگر غذای اصلی نمیدانند و آن را هم بهعنوان پیشغذا سرو میکنند. حالا وقتی توی همان گیلان برنج و میرزا قاسمی سفارش میدهی، یک جور نگاهت میکنند؛ انگار چیزی نامتعارف خواستهای یا آدم فقیری هستی. غذایی که روزی هویت یک سفره بود، حالا حتی در خانهی خودش هم غریبه شده است.🔹وقتی غذای یک فرهنگ، سراسری میشود، آدم خوشحال میشود؛ من هم به عنوان یک گیلانی خوشحالم که میرزا قاسمی از گیلان بیرون آمده و حالا در سراسر ایران شناخته میشود. اما وقتی میبینم همین غذا به «پیشغذا» تبدیل شده، لزوماً همان حس را ندارم. این تغییر جایگاه، فقط یک تغییر در منو نیست. غذایی که زمانی اکثریت سفره بود، حالا به اقلیتی در گوشهی سفره تبدیل شده؛ همان اتفاقی که برای هر عنصر اصلی یک فرهنگ میافتد وقتی به حاشیه رانده میشود: یعنی نه حذف میشود، نه از بین میرود، فقط جایش را از مرکز به کناره تغییر میدهد.🔻لینک خبرgilkhabar.ir/516605🔻تلگرامt.me/gilkhabar🔻ایتاeitaa.com/gilkhabar🔻بلهble.ir/gil_khabar




