شهرنوش پارسیپور و تخیل آزادی(بخش دوم)دستاورد بزرگ پارسیپور دقیقاً در همین بازتوزیع امر محسوس نهفت…
انتشار: 2026/07/10 17:10 UTC
شهرنوش پارسیپور و تخیل آزادی(بخش دوم)دستاورد بزرگ پارسیپور دقیقاً در همین بازتوزیع امر محسوس نهفته است. او به زنانی که نهتنها از سوی قدرت سیاسی بلکه از دل سنت ادبی نیز خاموش شده بودند صدا میبخشد. آثار او آنچه را که میتوان دید، شنید و تصور کرد دگرگون میکنند. از این منظر ادبیات به کنشی سیاسی بدل میشود بیآنکه به تبلیغات سیاسی فروکاسته شود. برخلاف بسیاری از نویسندگان ادبیات مقاومت پارسیپور هرگز داستان را به ابزاری برای انتقال ایدئولوژی تبدیل نکرد. او به استقلال حقیقت ادبی باور داشت حقیقتی که نه در برنامههای سیاسی میگنجد و نه در موعظههای اخلاقی. رمانهای او پاسخ قطعی ارائه نمیکنند بلکه ابهام، چندصدایی و امکان تفسیرهای گوناگون را حفظ میکنند. در جهان پارسیپور آزادی صرفاً رهایی از سانسور یا استبداد نیست. آزادی توانایی تصور شیوههای دیگر زیستن است. شخصیتهای او نهتنها از حکومتهای سرکوبگر بلکه از هویتهای تحمیلشده، نقشهای تثبیتشده جنسیتی، جبر تاریخ و حتی از ساختارهای متعارف زمان و مکان نیز در پی رهاییاند. شاید به همین دلیل است که آثار او تنها برای خواننده ایرانی معنا ندارند بلکه برای هر انسانی که با محدودیتهای اجتماعی و فرهنگی روبهروست قابل فهم و الهامبخشاند. میراث ادبی پارسیپور از مرزهای ایران فراتر میرود. او در کنار نویسندگانی چون ویرجینیا وولف، کلاریس لیسپکتور، تونی موریسون و گابریل گارسیا مارکز قرار میگیرد. نویسندگانی که با دگرگون کردن فرم روایت تجربه انسانی را نیز گسترش دادند. همانند آنان پارسیپور نیز دریافته بود که نوآوری ادبی از تخیل اخلاقی جداشدنی نیست. امروز در سوگ شهرنوش پارسیپور تنها نباید رنجهایی را که بر او رفت به یاد آورد بلکه باید جهانهایی را نیز به خاطر سپرد که او آفرید. حکومتها میآیند و میروند، سانسور سرانجام به بخشی از تاریخ بدل میشود اما ادبیاتی که افق تخیل انسان را گسترش میدهد همچنان زنده میماند و نسلهای آینده را مخاطب قرار میدهد. پارسیپور تنها چند رمان از خود بهجا نگذاشت او شیوهای تازه برای دیدن جهان به ما بخشید. او به ما آموخت که تخیل گریز از واقعیت نیست بلکه عمیقترین دگرگونی آن است. در آثار او ادبیات به مکانی بدل میشود که در آن ناممکن امکان تصور مییابد و همین تصور ناممکن نخستین گام آزادی است. از همین رو شهرنوش پارسیپور را باید نه فقط نویسندهای شجاع از ایران بلکه یکی از معماران بزرگ ادبیات مدرن جهان دانست. نویسندهای که آثارش همچنان روشناییبخش آن نقطه تلاقی تاریخ، حافظه، اسطوره و امید خواهند بود و به ما یادآوری خواهند کرد که بزرگترین انقلابها پیش از هر چیز در قلمرو تخیل آغاز میشوند.مهرداد خامنهای#فرهیختگان راهی به رهایی