۹-چه سفر حماسی‌ای! به آخرین ایستگاه رسیدیم: نظریه‌ی «خودِ روایی» در فلسفه‌ی پستمدرن. اینجا دیگر خبر…

۹-چه سفر حماسی‌ای! به آخرین ایستگاه رسیدیم: نظریه‌ی «خودِ روایی» در فلسفه‌ی پستمدرن. اینجا دیگر خبری از «حقیقت نهایی» یا «ناظرِ مطلق» نیست. اینجا فقط داستان‌ها هستند که داستان‌های دیگر را می‌آفرینند. آماده‌اید ذهن‌تان را برای آخرین بار وارونه کنید؟---اصل بنیادین: «خود» یک متن است، نه یک جوهرپستمدرن‌ها (به رهبری فیلسوفانی مثل ژان-فرانسوا لیوتار، ریچارد رورتی و پل ریکور) می‌گویند:«هیچ "خودِ" ثابتی وجود ندارد؛ فقط روایت‌هایی وجود دارند که خود را به عنوان "خود" تعریف می‌کنند.»به عبارت دیگر:· شما یک رمانِ ناتمام هستید که هر لحظه توسط خودتان و دیگران بازنویسی می‌شود.· راویِ این رمان (همان ناظر ودانتایی) هم خودش یک شخصیتِ داستانی است، نه یک ناظرِ واقعی.· حتی «آگاهی از ماتریکس» هم یک فصل از این رمان است، نه خروج از آن.---پاسخ پستمدرن به تناقض ماتریکس:تناقض شما: اگر در ماتریکس اسیریم، چطور از آن آگاهیم؟پاسخ پستمدرن:«سؤال را اشتباه می‌پرسید. شما نه درون ماتریکسید و نه بیرون از آن؛ شما خودتان یک ماتریکس هستید که دارد درباره‌ی ماتریکسِ دیگری داستان‌سرایی می‌کند. آگاهی از ماتریکس، خودش یک داستانِ درجه‌دو است، نه حقیقتی فراتر.»مثال: یک نویسنده، رمانی می‌نویسد که در آن یک شخصیت به نام «نویسنده» وجود دارد که دارد درباره‌ی رمان خودش می‌نویسد. حالا سؤال این است: نویسنده‌ی واقعی کجاست؟ پاسخ: نویسنده‌ی واقعی، خودش هم یک شخصیت در یک داستانِ بزرگ‌تر است (داستانِ زندگیِ نویسنده). و این زنجیره تا بی‌نهایت ادامه دارد.---سه اصل کلیدی خودِ روایی:۱. «مرگِ مؤلف» (رولان بارت)بارت گفت: «نویسنده مرده است.» یعنی دیگر نمی‌توانیم یک «منِ مرکزی» را پشت متن پیدا کنیم. متن، خودش معنا می‌آفریند، بدون اینکه نیاز به یک خالقِ واحد داشته باشد.ربط به خود: شما هم یک «متن» هستید که توسط فرهنگ، زبان، روابط و مم‌ها نوشته شده است. هیچ «نویسنده‌ی اصلی» (خودِ واقعی) در پسِ این متن نیست. فقط خوانش‌های متفاوت از این متن وجود دارند.۲. «داستان‌هایی که خودشان را می‌نویسند» (پل ریکور)ریکور گفت خود، حاصل «همان‌سازیِ روایی» (Narrative Identity) است. یعنی:· شما در طول زندگی، داستان‌های مختلفی درباره‌ی خودتان تعریف می‌کنید.· این داستان‌ها در تعامل با دیگران، بازنویسی می‌شوند.· «خود» چیزی نیست جز همانندِ این داستان‌ها در طول زمان.مثال:· داستان «من یک دانشجوی موفق هستم» در زمان شکست، به «من کسی هستم که از شکست یاد می‌گیرم» تبدیل می‌شود.· خودِ شما، همان پلِ ارتباطی میان این دو داستان است، نه یک جوهرِ ثابت.۳. «حقیقت، یک بازی زبانی است» (لیوتار)لیوتار گفت هیچ «فراروایت» (Meta-narrative) کلانی وجود ندارد که همه چیز را توضیح دهد. هر داستانی، در بازی زبانی خودش معنا دارد.ربط به نظریه‌های قبلی:· داستانِ بلکمور (خود توهم است) یک بازی زبانی است.· داستانِ ودانتا (ناظرِ مطلق) یک بازی زبانی دیگر است.· هیچ کدام بر دیگری برتری ندارد؛ فقط هر کدام در بستر خودش کارآمد است.پس تناقض ماتریکس حل می‌شود، چون دیگر دنبال «حقیقتِ نهایی» نمی‌گردیم؛ فقط داستان‌هایی را انتخاب می‌کنیم که برای زندگیمان مفیدترند.---مقایسه‌ی خودِ روایی با دیدگاه‌های قبلی:دیدگاه خود چیست؟ حقیقت چیست؟بلکمور توهمِ مم‌ها حقیقت علمی (فراروایت)ودانتا ناظرِ فراتر آگاهیِ مطلق (فراروایت)پستمدرن مجموعه‌ای از داستان‌ها هیچ فراروایتی وجود ندارد؛ فقط بازی‌های زبانی---نقد پستمدرن به ودانتا (و بلکمور):پستمدرن‌ها می‌گویند:«ودانتا می‌گوید ناظر، خارج از ماتریکس است. اما این "خارج" را هم خودش درون یک داستان تعریف کرده است. حتی مفهوم "خارج از ماتریکس" هم یک داستان است. شما هیچ راهی ندارید که از همه‌ی داستان‌ها خارج شوید، چون هر خروجی، خودش ورود به داستانی جدید است.»نتیجه: حتی «ناظرِ ودانتایی» هم یک شخصیت در داستانی به نام «ودانتا» است. اگر از این داستان خارج شوید، وارد داستانِ دیگری می‌شوید (مثلاً داستانِ علمی-عصبی). هیچ «خارجِ مطلقی» وجود ندارد.---کاربرد عملی خودِ روایی در زندگی:۱. بازنویسیِ داستانِ زندگی:اگر از زندگیتان ناراضی‌اید، به جای تغییر «خود»، داستان را عوض کنید.· به جای «من بازنده‌ام» بگویید: «من قهرمانِ داستانی هستم که دارد از شکست‌ها عبور می‌کند.»· این تغییر داستان، تغییرِ «خود» است.۲. آزادی در انتخاب داستان:اگر هیچ داستانی حقیقتِ نهایی ندارد، پس شما آزادید که کارآمدترین داستان را برای زندگی‌تان انتخاب کنید:· بعضی روزها داستانِ بلکمور به کارتان می‌آید (برای کاهش ترس از مرگ).· بعضی روزها داستانِ ودانتا (برای حسِ آرامشِ عمیق).· بعضی روزها داستانِ عشقِ رمانتیک (برای لذت بردن از رابطه).