سگ «آزاد/پرسهزن» با سگ «بیصاحب» و سگ «ولگرد» یکی نیست!مهدی کلاهی بخش 1 از 3:https://t.me/MahdiKol…
انتشار: 2026/08/24 10:04 UTCدریافت: 2026/08/25 08:35 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/25 08:35 UTC
سگ «آزاد/پرسهزن» با سگ «بیصاحب» و سگ «ولگرد» یکی نیست!مهدی کلاهی بخش 1 از 3:t.me/MahdiKolahi/2472 بخش 2 از 3: چرا این تفاوت برای محیطزیست مهم است؟مشکل از جایی جدیتر میشود که یک سگ آزادگرد وارد اکوسیستمهای طبیعی، مناطق حفاظتشده یا زیستگاههای حیاتوحش شود. مرور علمی Hughes و Macdonald بر ۶۹ مطالعه درباره تعامل سگهای آزادگرد و حیاتوحش نشان داد که شکارگری مهمترین تعامل منفی گزارششده بوده و پس از آن انتقال بیماری، ایجاد مزاحمت، رقابت و هیبریداسیون قرار داشتهاند. بنابراین سگ آزادگرد را نمیتوان صرفاً یک «حیوان شهری مزاحم» تلقی کرد.در برخی شرایط، سگ میتواند به یک شکارگر مؤثر در چشمانداز انسانی–طبیعی تبدیل شود. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که سگها گروه تشکیل دهند، مسافتهای طولانی طی کنند، وارد زیستگاههای طبیعی شوند و بخشی از رژیم غذایی خود را از حیاتوحش تأمین کنند. مطالعات انجامشده در نقاط مختلف جهان نشان دادهاند که سگهای آزادگرد میتوانند به حیاتوحش آسیب وارد کنند و حتی با گوشتخواران بومی وارد رقابت شوند. برای مثال، یک مطالعه گسترده در لهستان نشان داد که سگهای آزادگرد روستایی شمار قابل توجهی از جانوران وحشی را میکشند و الگوی طعمه آنها با گرگها همپوشانی دارد، پژوهشگران این وضعیت را نشانهای از امکان رقابت بینگونهای و درونصنفِ گوشتخواران (intraguild competition) دانستند. مطالعات مربوط به سگهای آزادگرد در آفریقا نیز نشان دادهاند که آنها میتوانند در محدوده زیستگاه گوشتخواران بزرگ حرکت کنند و بهعنوان شکارگر، رقیب یا حتی طعمه وارد شبکه تعاملات گوشتخواران شوند. و اینجا یک نکته بسیار جالب وجود داردما معمولاً در ذهن خود یک مرز روشن میان «سگ» و «حیات وحش» ترسیم میکنیم:سگ = حیوان اهلیگرگ = حیوان وحشیاما در طبیعت همیشه این مرز به این سادگی نیست. پژوهشهای مربوط به رابطه سگ و گرگ نشان دادهاند که این دو گونه میتوانند در یک چشمانداز مشترک با یکدیگر رقابت، درگیری، انتقال بیماری و حتی تعاملات اجتماعی پیچیده داشته باشند. بنابراین، رابطه سگ و گرگ را نمیتوان صرفاً با دوگانه «اهلی–وحشی» توضیح داد.از سوی دیگر، مطالعات رفتاری نشان دادهاند که سگهای آزادگرد میتوانند گروههای اجتماعی تشکیل دهند و این گروهها از نظر اندازه، ترکیب و پایداری بسیار متغیرند. این گروهها الزاماً ساختار کلاسیک گله گرگ را ندارند، اما میتوانند از نظر اکولوژیک اهمیت زیادی پیدا کنند. بنابراین مشاهده تشکیل گروه در سگهای آزادگرد موضوعی کاملاً جدی است، البته بهتر است به جای استفاده شتابزده از عبارت «گله گرگمانند»، از اصطلاح گروهبندی اجتماعی/ تشکیل دسته در سگهای آزاد یا وحشی استفاده کنیم. پس مسئله اصلی چیست؟به نظر من، یکی از خطاهای مهم در مدیریت سگها این است که با همه آنها به یک شکل برخورد کنیم. سگ صاحبدارِ آزادگرد، سگ گمشده، سگ جامعهای، سگ بیصاحب و سگ ولگرد (وحشیشده، feral) یک مسئله یکسان نیستند. هر کدام منشأ متفاوتی دارند، رابطه متفاوتی با انسان دارند، الگوی حرکتی متفاوتی دارند، رفتار اجتماعی متفاوتی دارند، منابع غذایی متفاوتی استفاده میکنند، احتمال ورود متفاوتی به زیستگاههای طبیعی دارند، و در نتیجه، مداخله مدیریتی متفاوتی میطلبند. راهنمای ICAM نیز دقیقاً بر همین رویکرد سیستمی تأکید میکند که مدیریت سگها نباید فقط به «سگهایی که امروز در خیابان هستند» محدود شود، بلکه باید منابع ایجاد سگهای آزادگرد در جمعیت سگها و رفتار انسانها را نیز مورد توجه قرار دهد. پیشنهاد من برای ایرانبه جای استفاده عمومی و مبهم از عبارت «سگ ولگرد»، بهتر است ابتدا پروفایل اکولوژیک و اجتماعی سگ مشخص شود: یعنی صاحبدار (Owned)، آزاد (Roaming)، گمشده (Lost)، متعلق به جامعه (Community)، بیصاحب (Unowned) و وحشیشده (Feral). البته اینها الزاماً مراحل قطعی و خطی زندگی هر سگ نیستند، بلکه میتوانند وضعیتهای مختلفی در یک پیوستار باشند.اما در انتهای این پیوستار، یعنی جایی که وابستگی به انسان کاهش یافته، رفتارهای اجتنابی از انسان افزایش یافته، تغذیه مستقلتر شده، تولیدمثل بدون دخالت انسان رخ میدهد و حیوان بهطور منظم از زیستگاههای طبیعی استفاده میکند، دیگر نمیتوان با همان منطق «سگ بیصاحب شهری» با حیوان برخورد کرد. در آن نقطه، ما با یک مسئله اجتماعی–بهداشتی–رفاهی–اکولوژیک مواجهیم. اگر این سگ وارد زیستگاه حیاتوحش شود، مسئله حتی فراتر میرود و سگ میتواند به یک عامل اکولوژیک تبدیل شود. ادامه بخش 3 از 3:t.me/MahdiKolahi/2474@MahdiKolahi
پستهای تلگرام — شهروند متفکر متعهد
🔵 پذیرش پژوهشگر پسادکتری در ۱۲ دانشگاه تقاضامحور 🔹فراخوان پذیرش پژوهشگر پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه از جمله پژوهشگاه هستهای، موسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، سازمان پژوهشهای علمی صنعتی، دانشگاه فردوسی و علوم پزشکی مشهد، علوم پزشکی و صنعتی شیراز، حکیم سبزواری و دانشگاه تهران، الزهرا و اصفهان منتشر شد.🔹از تمام دانشآموختگان دورههای دکتری تخصصی که واجد شرایط هستند دعوت میشود با مراجعه به صفحه تسهیلات دوره پسادکتری سامانه بنیاد ملی نخبگان، با اطلاع از شرایط قید شده، نسبت به ثبت نام و ارسال مدارک از طریق سامانه بنیاد به نشانی jazb-elmi.bmn.ir ، تا ۳۱ شهریور ماه ۱۴۰۵ اقدام کنند.@MahdiKolahi
سگ «آزاد/پرسهزن» با سگ «بیصاحب» و سگ «ولگرد» یکی نیست!مهدی کلاهیبخش 1 از 3:t.me/MahdiKolahi/2472 بخش 2 از 3:t.me/MahdiKolahi/2473%D8%A8%D8%AE%D8%B4 3 از 3:یک پرسش مهم برای پژوهش در ایرانشاید وقت آن رسیده باشد که به جای پرسیدن صرفِ این سؤال که «چند سگ ولگرد در یک منطقه وجود دارد؟» بپرسیم «چه نوع سگهایی در منطقه وجود دارند، چه میزان وابستگی به انسان دارند، از چه منابعی تغذیه میکنند، چگونه حرکت میکنند، چه ساختار اجتماعی دارند و چه میزان با حیاتوحش تعامل دارند؟» این تغییر کوچک در سؤال، میتواند کل رویکرد مدیریت را تغییر دهد.زیرا همه سگهای آزادگرد، یک مسئله نیستند، و هر سگ بیصاحب، یک سگ وحشیشده نیست. اما اگر بخشی از جمعیت سگها واقعاً وارد مسیر وحشیشدن (feralization) شده باشد، نادیده گرفتن این تفاوت میتواند هم برای رفاه حیوانات و هم برای سلامت اکوسیستمها پرهزینه باشد. منابع منتخبICAM Coalition. Humane Dog Population Management – 2019 Update.ICAM Coalition. Position on WSAVA Guidelines for the Control of Reproduction in Dogs and Cats (2024).Hughes, J. & Macdonald, D.W. (2013). A review of the interactions between free-roaming domestic dogs and wildlife. Biological Conservation, 157, 341–351.Vanak, A.T. & Gompper, M.E. (2009). Dogs Canis familiaris as carnivores: their role and function in intraguild competition. Mammal Review.Green, J.S. & Gipson, P.S. Feral Dogs. Prevention and Control of Wildlife Damage Handbook.Natoli et al. (2021). Genetic inference of the mating system of free-ranging domestic dogs. Behavioral Ecology.Boitani & Ciucci. Comparative social ecology of feral dogs and wolves. @MahdiKolahi
سگ «آزاد/پرسهزن» با سگ «بیصاحب» و سگ «ولگرد» یکی نیست!مهدی کلاهی بخش 1 از 3:در بحث مدیریت سگهای آزاد در شهرها، روستاها و حاشیه مناطق طبیعی، یک اشتباه مفهومی بسیار رایج وجود دارد: همه سگهایی که در خیابان یا طبیعت دیده میشوند، یک گروه واحد در نظر گرفته میشوند. اما واقعیت اینطور نیست.یک سگ ممکن است صاحبدار باشد ولی آزادانه رفتوآمد کند، ممکن است صاحب داشته باشد اما گم شده باشد، ممکن است بیصاحب باشد ولی از سوی چند نفر از مردم یک محله، تغذیه و مراقبت شود، یا ممکن است واقعاً از وابستگی مستقیم به انسان فاصله گرفته و به یک حیوان آزادزی با رفتارهای بسیار متفاوت تبدیل شده باشد. ادبیات علمی بین این وضعیتها تفاوت قائل میشود.ائتلاف بینالمللی مدیریت حیوانات همراه، ICAM، در راهنمای « مدیریت جمعیت سگها به شیوه انسانی» (Humane Dog Population Management) تأکید میکند که اصطلاح roaming dog یا «سگ آزادگرد/پرسهزن» یک گروه واحد نیست. این گروه میتواند شامل سگهای صاحبدارِ آزادگرد، سگهای گمشده، سگهای جامعهای و سگهای بیصاحب باشد. بنابراین، «آزاد بودن» بههیچوجه به معنی «بیصاحب بودن» نیست.حتی ممکن است یک سگ در طول زندگی خود از یک وضعیت به وضعیت دیگر منتقل شود: ابتدا صاحبدار باشد، سپس گم یا رها شود، بعد به سگ جامعهای تبدیل شود و در نهایت دوباره به یک خانواده واگذار شود.اما یک مفهوم دیگر در ادبیات علمی وجود دارد که برای بحث ما بسیار مهم است: Feral dog، سگ «وحشیشده» یا مستقلشده.ICAM در موضع رسمی خود درباره مدیریت تولیدمثل سگها و گربهها، feral animal را حیوانی میداند که در وضعیت وحشی و بدون حمایت انسان زندگی میکند و تأکید میکند که این گروه تنها بخش کوچکی از جمعیت سگهای آزادگرد را تشکیل میدهد. در منابع علمی دیگر نیز معیار اصلی برای تشخیص feral dog، میزان وابستگی حیوان به انسان است. سگهای feral میتوانند بدون مداخله یا کمک مستقیم انسان زنده بمانند و تولیدمثل کنند، از انسان فاصله بگیرند، شبفعالتر شوند و از شکار و لاشهخواری برای تأمین غذا استفاده کنند. برخی منابع همچنین تشکیل گروه و استفاده از محلهای تجمع را برای آنها گزارش کردهاند.اینجاست که به نظر من باید در زبان فارسی، میان «سگ آزاد»، «سگ بیصاحب» و «سگ ولگرد» تمایز جدی قائل شویم.یک پیشنهاد برای تفکیک مفهومی۱. سگ آزادگرد/پرسهزن (Free-roaming dog)سگی است که در فضای عمومی یا خارج از محدوده کنترلشده صاحب خود رفتوآمد میکند. این سگ میتواند صاحبدار، گمشده، جامعهای یا بیصاحب باشد. ۲. سگ بیصاحب (Unowned dog)سگی است که صاحب مشخصی ندارد. اما بیصاحب بودن الزاماً به معنی مستقل بودن از انسان نیست. ممکن است حیوان توسط مردم تغذیه شود، محل خواب مشخص داشته باشد یا حتی ارتباط نزدیکی با انسانها برقرار کند. ۳. سگ جامعهای (Community dog)سگی است که مالک رسمی مشخصی ندارد، اما اعضای جامعه از آن مراقبت میکنند، به آن غذا میدهند و گاهی برای آن نام و سابقه مشخص دارند. این سگ از نظر مدیریتی با یک سگ کاملاً مستقل تفاوت اساسی دارد. ۴. سگ ولگرد/feral dogسگی که وابستگی رفتاری و اکولوژیک آن به انسان بسیار کاهش یافته و توانایی بقا و تولیدمثل مستقل از مراقبت مستقیم انسان را پیدا کرده است. بنابراین هر سگ ولگرد الزاماً بیصاحب است، اما هر سگ بیصاحب، ولگرد نیست. همچنین هر سگ ولگرد ممکن است آزادگرد باشد، اما هر سگ آزادگرد، ولگرد نیست. این تفاوت فقط یک بازی با کلمات نیست، پیامد مدیریتی بسیار مهمی دارد. بخش 2 از 3 در: t.me/MahdiKolahi/2473@MahdiKolahi
فراخوان پذیرش پژوهشگر پسادکتریاز برنامه جهش دانشگاه با حمایت بنیاد ملی علم ایران@MahdiKolahi
🎓 انتخاب رشته، فقط انتخاب یک رشته نیست؛ انتخاب بخشی از آینده شماست.اگر شما یا فرزندتان در آستانه انتخاب رشته هستید، قبل از تصمیم نهایی، دانشگاه را ببینید، رشتهها را بشناسید، با استادان و دانشجویان گفتوگو کنید و مسیرهای شغلی را بهتر بشناسید.🌱 رویداد آیندهنگرآشنایی جامع با دانشگاه فردوسی مشهد، رشتهها و مسیرهای شغلی برای انتخاب آگاهانه رشته🔹 معرفی دانشکدهها و رشتههای دانشگاه🔹 پنل تخصصی «چگونه رشته مناسب خود را انتخاب کنیم؟»🔹 گفتوگو با استادان و دانشجویان🔹 آشنایی با فرصتهای تحصیلی و شغلی🔹 امکان همراهی والدین🔹 گواهی رسمی حضور🔹 پذیرایی ناهار و عصر📅 چهارشنبه ۱9 شهریور ۱۴۰۵📍 دانشگاه فردوسی مشهد💡 یک روز شناختن، پرسیدن و آگاهانه انتخاب کردن.صفحه رسمی ثبتنام رویداد#رویداد_آینده_نگر#دانشگاه_فردوسی_مشهد#انتخاب_رشته#انتخاب_آگاهانه@MahdiKolahi
🎓 اگر قرار است انتخاب رشته، مسیر چند سال آینده زندگی شما را تعیین کند، چرا باید فقط بر اساس نام یک رشته یا چند عدد، انتخاب کنید؟خیلی از دانشآموزان و خانوادهها در روزهای انتخاب رشته با یک سؤال بزرگ روبهرو هستند:«کدام رشته را انتخاب کنم که بعداً از انتخابم پشیمان نشوم؟»پاسخ این سؤال فقط در دفترچه انتخاب رشته نیست.باید دانشگاه را بشناسید، رشتهها را از نزدیک ببینید، با استادان و دانشجویان گفتوگو کنید، مسیرهای شغلی را بشناسید و بدانید هر انتخاب، چه آیندهای پیش روی شما میگذارد.به همین دلیل، کالج دانشگاه فردوسی مشهد برگزار میکند:🌱🎓 رویداد آیندهنگرآشنایی جامع با دانشگاه فردوسی مشهد، رشتهها و مسیرهای شغلی برای انتخاب آگاهانه رشتهیک روز برای شناختن، پرسیدن و آگاهانه انتخاب کردن.در این رویداد یکروزه:🔹 با دانشگاه فردوسی مشهد و دانشکدههای مختلف آن آشنا میشوید؛🔹 در پنل تخصصی «چگونه رشته مناسب خود را انتخاب کنیم؟» با حضور مشاوران تحصیلی و اعضای هیئت علمی شرکت میکنید؛🔹 با رشتههای تحصیلی و مسیرهای شغلی آنها آشنا میشوید؛🔹 فرصت گفتوگوی مستقیم با استادان و دانشجویان و پرسیدن سؤالهای واقعی خود را خواهید داشت؛🔹 از نمایشگاه و غرفههای معرفی دانشکدهها بازدید میکنید؛🔹 و میتوانید فضای دانشگاه را نه از پشت صفحه نمایش، بلکه از نزدیک تجربه کنید.👨👩👧👦 برای والدین هم فرصتی برای همراهی فراهم شده است.چون انتخاب رشته فقط تصمیم یک دانشآموز نیست؛ تصمیمی است که بهتر است با شناخت، گفتوگو و همراهی خانواده گرفته شود.🌱 و یک نکته مهم برای ما:این رویداد با رویکرد «رویداد سبز» برگزار میشود و تلاش شده است با کاهش مصرف اقلام یکبارمصرف و مدیریت پسماند، یک برنامه مسئولانهتر و سازگارتر با محیطزیست داشته باشیم.📅 چهارشنبه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵⏰ از ساعت ۷:۳۰ صبح تا ۱۷:۰۰📍 دانشگاه فردوسی مشهد👥 ظرفیت: محدود🎓 همراه با گواهی رسمی حضور از کالج دانشگاه فردوسی مشهد🍽 پذیرایی ناهار و عصر💰 هزینه ثبتنام آزاد: ۳ میلیون توماناگر شما یا فرزندتان در آستانه انتخاب رشته هستید، شاید مهمترین کاری که میتوانید قبل از انتخاب انجام دهید این باشد:قبل از انتخاب، دانشگاه و آینده رشته را ببینید.🔗 ثبتنام و اطلاعات کامل رویداد:رویداد آیندهنگر – دانشگاه فردوسی مشهد#رویداد_آینده_نگر#دانشگاه_فردوسی_مشهد#انتخاب_رشته#انتخاب_آگاهانه#آینده_تحصیلی#مسیر_شغلی@MahdiKolahi