سکوت عاقلانهخداوند متعال در بخشی از داستان عبرت آموز حضرت یوسف می فرماید :قَالُوا إِن يَسْرِقْ فَقَ…
انتشار: 2026/07/09 10:00 UTCدریافت: 2026/08/08 00:16 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/08 00:16 UTC
سکوت عاقلانهخداوند متعال در بخشی از داستان عبرت آموز حضرت یوسف می فرماید :قَالُوا إِن يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَّهُ مِن قَبْلُ ۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ ۚ«برادران گفتند: اگر او (بنیامین) دزدی کند، (عجیب نیست، چرا که) برادرش (یوسف) نیز پیش از این دزدی کرده بود. یوسف این سخن را در دل پنهان داشت و بر آنان آشکار نکرد.پیامبر صدیق ،در برابر تهمت نارواي برادران كه در ميان جمع، آبرويش را نشانه گرفتند، لب فروبست و راز آن را در نهان جان نگاه داشت. سکوت نه از ضعف، كه از حکمت روحي برخاست كه ميدانست گاه حق را با خاموشي بايد ادا كرد تا آتش فتنه شعله ور نشود. بزرگان ميدانند كه هر سخن به هنگام، گوهري است، اما هر خاموشي به موقع، دريايي از حكمت در سينه نهفته دارد. حفظ آبروي ديگران در برابر لغزششان، جلوگيري از دامن زدن به آشوب، و پرهيز از پشيماني پس از سخن نسنجيده، همه از ثمرات همين خاموشی عاقلانه است كه زبان را به بند ميكشد تا جان، فرصت تدبير بيابد.سکوت در بسياري از مواضع، زرهي است كه از هدررفت حرمت انساني جلوگيري ميكند؛ همچون پرده اي كه بر خطاها كشيده ميشود تا شرمساري كسي در معرض ديد عموم قرار نگيرد. چه بسا سخن گفتن در بحرانها، خود فتنه اي تازه مي آفريند، در حالي كه خاموشي، آرامش را به مجلس بازمي گرداند و دلهاي خشمگين را به تأمل واميدارد. اين سکوت حكيمانه، نشانه خويشتنداري و بلوغ اخلاقي و فکری است و پاسخی است غيرمستقيم به مخاطب بی ظرفیت؛ چراكه گاه ارزش سخن راندن نيست و سکوت بر حشمت و شوکت انسان ميافزايد، همچنان كه يوسف با همين خاموشی، عزت خويش را در برابر ياوهگويي برادران پاس داشت.اما اين خاموشي، زماني ارزش دوچندان مي يابد كه ميدانيم سخن راندن در برابر فرد نادان، او را به جايگاهي موهوم ميرساند و جدال با او، ناخواسته بر اعتبارش ميافزايد. در چنين مقامي، سکوت چون سدي است كه جلوي رشد باطل را ميگيرد و بزرگواري تو را در برابر پستي او، چون كوهي استوار مي نماياند. فرصت تفكر و تدبير پيش از واكنش، صيانت از وقت و انرژي براي كارهاي ارزشمندتر، و تمرين رهايي از وابستگي به تأييد ديگران، همه از حكمتهايي است كه اين خاموشي سنجيده به ارمغان مي آورد؛ چه بسيار سخنان كه اگر گفته شوند، نه تنها حقي را احيا نميكنند، بلكه شوكت گوينده را نیز مخدوش میکند، در حالي كه يك سکوت آگاهانه، جایگاه انسان را دوچندان ميكند.مخلص سخن ،بايد دانست كه سکوت پسنديده، نه از سر تسليم، كه از سر انتخاب عاقلانه است؛ انتخابي كه در آن، حفظ انسجام، مصونيت از فتنه، و پاسداشت حرمت ديگران بر خودنمايي كاذب يا جدلهاي بي حاصل برتري دارد. يوسف مظلوم با همين خاموشي پررمز و راز، هم عزت خود را نگه داشت و هم راه رهايي را در نهان تقدير جست؛ چرا كه گاه بزرگترين پيروزي، و ارزشمندترين دفاع، در سکوتي است كه چون آينه اي، تمام حقيقت را به تصویر میکشد و نشان ميدهد كه بزرگي، گاه در نطق فصيح نيست، لكه در خاموشي به جاست.سعدی بزرگ میگوید: جز راست، نباید گفتهر راست، نشاید گفت.شفیع صادقی۴۰۵٫۴٫۱۸
