🚩🏴 دهگانهٔ محرم3⃣ فلسفهٔ قیام عاشورا📌 بازنشر از محرم ۱۴۰۱ خورشیدیاز نیمهٔ سدهٔ گذشتهٔ شمسی، در ایر…
انتشار: 2026/06/25 18:46 UTC
🚩🏴 دهگانهٔ محرم3⃣ فلسفهٔ قیام عاشورا📌 بازنشر از محرم ۱۴۰۱ خورشیدیاز نیمهٔ سدهٔ گذشتهٔ شمسی، در ایران ما تلاشهایی بسیار برای فهم چراییِ رخداد عاشورا صورت گرفت و اهل تاریخ و اندیشه به طرح نظریات خود پرداختند. اکنون پنج نظریه مشهور را بهاجمال معرفی میکنیم:۱. نظریه «شهادت آگاهانه»صاحبان این نظریه معتقدند امام بنا به خواست الهی؛ آگاهانه به کربلا رفت تا شهید شود و خداوند گناهان عزاداران او را ببخشاید. مانند آنچه در تاریخ برخی از فرق مسیحیت دربارهٔ مسیح(ع) گفته شده که خداوند خون او را فِدیه گناهان مردم قرار داد. این نظر گویا نخستین بار در سده ۹ هجری در کتاب «روضةالشهداء» ملاحسین کاشفی مطرح و سپس در آثاری دیگر نیز نوشته و ترویج شد. برخی از معاصران آگاهانه و عامدانه بودن شهادت امام حسین را پذیرفتهاند ولی موضوع فدیه گناهان امت شدن خون او را انکار کردهاند. از آن جمله میتوان به دکتر شریعتی اشاره کرد. ۲. نظریه «امر به معروف و نهی از منکر»استاد محمدتقی شریعتی با نقد نظریه شهادت آگاهانه، امر به معروف و نهی از منکر را فلسفهٔ قیام امام و بزرگترین منکر را انحراف ایجادشده در حکومت دانسته است. این نظر در سال ۱۳۴۱ در سخنرانی وی در دانشگاه فردوسی مطرح شد. سپس متن آن با اضافاتی در کتابی با عنوان «چرا حسین(ع) قیام کرد؟» منتشر شد. استاد مرتضی مطهری نیز در چند سخنرانی و نوشته - در دههٔ ۱۳۵۰ شمسی - که بعدها در کتابی به نام «حماسه حسینی» تدوین و منتشر شدند - دیدگاه خود را در این خصوص بهروشنی و تفصیل شرح داد. ایشان با تأکید بر جایگاه مهم این اصل در تعالیم اسلامی، قیام امام را منطبق با آن دانست. اساس سخن این دو اندیشمند یکی است، اما دامنهٔ مباحث، ارائه شواهد تاریخی، استدلالها و… در کار مطهری بسیار مفصلتر است. ۳. نظریه «حکومت اسلامی»آیتالله صالحی نجفآبادی در کتابی با عنوان «شهید جاوید» که در سال ۱۳۴۹ منتشر شد، فلسفهٔ قیام امام را سرنگونکردنِ یزید و تشکیل حکومت اسلامی دانست. ایشان با نقد بسیاری از روایتهای مشهور، نظریهای تازه عرضه کرد که با موافقتها و مخالفتهایی گسترده روبهرو شد. آیتالله صافی کتاب «شهید آگاه» را در ردّ این کتاب نوشت و منتشر کرد. ۴. نظریه «شهادت»دکتر علی شریعتی در سالهای ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ شمسی در چند سخنرانی و کتاب و مقاله نظریه خود در بارهٔ فلسفهٔ قیام امام حسین(ع) را مطرح کرد. شریعتی معتقد بود امام حسین(ع) قیام کرد و آگاهانه و عامدانه شهادت را برگزید، اما نه برای اینکه دیگران بر او بگریند و گناهانشان آمرزیده شود، بلکه به این دلیل که با شهادت خود، دولت اموی و شخص یزید را رسوا و مشروعیت او را سلب کند. او شهادت را برگزید، چون نه میتوانست بر یزید پیروز شود و نه میتوانست در برابر او ساکت بنشیند.۵. نظریه «تقابل شام و عراق»بهعنوان آخرین نظریه باید به تحلیل دکتر سیدجعفر شهیدی اشاره کرد. شهیدی در اوایل دههٔ ۱۳۶۰ شمسی در کتابی با عنوان «پس از پنجاه سال»، قیام امام حسین(ع) را تحلیل کرد. او منازعات سیاسی دیرینه میان عربهای عراق و شام را محرکی قوی برای دعوت کوفیان از امام برای راه انداختنِ حرکتی علیه یزید و انتقال دوبارهٔ مرکز حکومت از شام به عراق دانست. این نظریه شهیدی، بیشتر برای فهم انگیزه و عمل کوفیان به کار میآید ولی ناظر به تصمیمات و کنشهای امام حسین(ع) نیست. چند نکتهنخست. این نظرات کاملاً ضدونقیضِ یکدیگر نیستند و در میان آنها عناصر مشترک نیز کم نیست. دوم. در تمامی نظراتی که در دهههای ۴۰، ۵۰ و ۶۰ شمسی مطرح شد، نظریه کشتهشدنِ امام برای بخشودهشدنِ گریهکنندگان بر او، بهتصریح یا اشاره نقد و رد شده است. این کار در آستانهٔ انقلاب اسلامی و فضای پیش و پس از آن کاملاً قابلدرک است. سوم. بر سر بعضی از این دیدگاهها بهویژه نظریه «حکومت اسلامی»، منازعات کلامی و قلمی تندی درگرفت و برخی از نویسندگان و گویندگان از ادبیات غیرقابلقبولی بهره بردند که هیچ نسبتی با علم و دیانت و اخلاق نداشت.🔸پرسشی تأملبرانگیزمایکل استنفورد، فیلسوف معاصر تاریخ، معتقد است: «تاریخ عبارت است از یک گفتگوی بیپایان»؛ گفتگویی همیشگی میان مورخان و شواهد و دادههای تاریخی. بر این اساس باید همچنان منتظر ارائهٔ نظریاتی تازه دربارهٔ فلسفهٔ قیام عاشورا بود. اما در این میان پرسشی مهم و تأملبرانگیز هم مطرح است و آن اینکه چرا از آغاز دهه ۱۳۶۰ خورشیدی تاکنون، در حدود ۴۵ سال، دیدگاه و نظریهای تازه در تحلیل تاریخ عاشورا - در اندازه نظریههایی که معرفی کردیم - در جامعه علمی و فرهنگی ما مطرح نشده است؟ عبدالرحیم قنواتدانشگاه فردوسی مشهد۲۸ خرداد ۱۴۰۵ / ۳ محرم ۱۴۴۸🔹 اگر این نوشته را پسندیدید، آن را برای دیگر علاقهمندان تاریخ و فرهنگ نیز بفرستید.
پستهای تلگرام — مردمنامه (تاریخ مردم)
عصر دوشنبههای بخاراچهل و پنجمین نشست از سلسله نشستهای عصر دوشنبهها مجلهٔ بخارا به نقد و بررسی کتاب «ملالگریز» (ناصرالدینشاهِ معمار و عمارتهایش)، نوشتهٔ حمیدرضا پیشوایی که از سوی نشر اطراف منتشر شده، اختصاص یافته است. این نشست در ساعت پنج بعدازظهر دوشنبه بیست و ششم مرداد ١۴٠۵ با سخنرانی مهرداد قیومی بیدهندی، داریوش رحمانیان، امیر مازیار، حمیدرضا پیشوایی و علی دهباشی در باغموزهٔ نگارستان برگزار میشود.«ملالگریز» پرترهای است از ناصرالدینشاه؛ شاهی که از تبعیدگاهش در کتابهای خشک و رسمیِ تاریخی بیرون جَسته، دوروبَرمان میپلکد، در چشمهایمان زل میزند، و از ما میخواهد تا دوباره نگاهش کنیم. خوب که در چهرۀ خستهاش مینگریم، شاید کسی را به یاد بیاوریم که همین امروز، دیروز یا گذشتهها ملاقات کردهایم. آدمی عادی با خردهذوقی هنری، شیفتۀ طبیعت، گاه کودکخو و سرخوش، و گاه افسرده و ملول؛ کسی که در همۀ عمر از دست ملال میگریزد و باز به دامش میافتد. ملالگریز، با کنار هم گذاشتنِ شواهد مستند، جزئیات معمارانه و تصویرهایی از زندگی روزمره، میکوشد تاریخ را به سطح تجربۀ انسانی برگرداند؛ نه قصد نقد کارنامۀ سیاسی ناصرالدینشاه را دارد و نه تلطیف مناسبات قدرت. روایتی است متفاوت از آدمی با دلبستگیهای معمولی که مواجهۀ بازیگوشانه و سرخوشانهاش با جهان، به سبب جایگاهش در سلسلهمراتبِ قدرت، به معماری و شهر، به ساختار سیاسی، و به حافظۀ جمعی ایرانیان گره خورده است.حمیدرضا پیشوایی متولد سال ۱۳۶۳ و دانشآموختۀ معماری و مطالعات معماری ایران از دانشگاه شهید بهشتی است و اکنون نیز به عنوان عضو هیئت علمی در همین دانشگاه فعالیت میکند. حوزۀ پژوهشی و مطالعاتی او تاریخ و تئوری معماری است و بهویژه بر معماری و فرهنگ دورۀ قاجار و معماری دوران معاصر ایران متمرکز است. کتاب «ملالگریز» برگرفته از یکی از فصلهای رسالۀ دکتری اوست.میدان بهارستان، خیابان دانشسرا، خیابان شریعتمدار رفیع، باغموزۀ نگارستان، تالار دکتر روحالامینی
✅ از علم مردم تا بایستههای پژوهشی تاریخ علمگفتوگو با یونس کرامتی📌مردم نامه را در یوتیوب و آپارات دنبال کنید و با بازنشر و پسند ویدئوها از ما حمایت کنید.🔗youtu.be/wVG7Igry1ws?si=lRDTxfU9zEPelopG%…
♦️فیلم کامل سخنرانی داریوش رحمانیان در نشست «نهضت مشروطه؛ قانون و آزادی»🔸این نشست را خانهٔ توسعهٔ آذربایجان بهمناسبت یکصدوبیستمین سالگرد نهضت مشروطه در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۴۰۵ در تالار پتروشیمی تبریز برگزار کرد.🔸لازم به ذکر است که نهاد برگزارکننده پوشهٔ دیداری این سخنرانی را با سانسور و حذف برخی بخشها منتشر کرده است. ازاینرو، برآن شدیم که فیلم کامل این سخنرانی را منتشر کنیم.✍پرستو رحیمی، مدیر داخلی مردمنامه، ۲۳ مرداد ۱۴۰۵.t.me/mardomnameh
✅ معضل، فقدان فهم تاریخی است؛ نه لزوماً فن و نظریه📌 برشی از نشست آسیبشناسی رشتۀ تاریخ از دیدگاه دانشجویان تاریخ#مردم_نامه #تاریخ #تاریخ_ایران #فریما_دستیار #رشته_تاریخhttps://youtube.com/shorts/ljDOJys0oNY?si=3oWszID0E7rAhWYo