برتری مزیت پایدار بر مزیت نسبیدهه ها پس از جنگ جهانی دوم ، گمانه رایج و تقریباً خدشهناپذیر این بود…
انتشار: 2026/08/20 08:50 UTCدریافت: 2026/08/21 03:05 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/21 03:05 UTC
برتری مزیت پایدار بر مزیت نسبیدهه ها پس از جنگ جهانی دوم ، گمانه رایج و تقریباً خدشهناپذیر این بود که کشورها باید منطق تقسیم کار بینالمللی بر اساس مزیت نسبی هر یک را بپذیرند؛ گمانه ای که بهتدریج به منطق زیربنایی سازمان تجارت جهانی تبدیل شد و بهعنوان الگویی برای مدیریت توسعه اقتصاد جهان، پذیرش عام یافت.اما بهتدریج مقتضیات جدیدی در برابر این گمانه پدیدار شد :1⃣از یک سو، وابستگی متقابل کشورها، که زمانی موتور همکاری و رفاه تلقی میشد، به یک عامل و تهدید امنیتی تبدیل شد تا جاییکه در سطح نخست قدرتهای اقتصادی جهان ، ظهور قدرت صنعتی و اقتصادی چین این تهدید را برای آمریکا عینی و ملموس کرد و نشان داد که وابستگی اقتصادی میتواند به اهرمی برای قدرت سیاسی و ژئوپلیتیک تبدیل شود.2⃣از سوی دیگر، توسعه شتابان و خیرهکننده فناوری، ارزش اقتصادی بسیاری از کالاها و صنایعی را که مبنای مزیت نسبی کشورها بودند، در معرض دگرگونی سریع و بنیادی قرار داد. در چنین شرایطی، اتکای یک کشور به یک یا چند مزیت نسبی میتواند بهجای فرصت، به خطری حیاتی تبدیل شود؛ از باب نمونه ملموس همین اقتصاد نفتی برخی کشورها در برابر ظهور روزافزون انرژی های غیر فسیلی با خطری حیاتی مواجه اند ... پس آنچه امروز مزیت است، ممکن است فردا بهواسطه فناوری، تغییر تقاضا یا جایگزینی محصول، بخش مهمی از ارزش خود را از دست بدهد.اکنون حتی آمریکا، که خود از مهمترین واضعان، ناشران و مدافعان این منطق بود، به سوی ترجیح امنیت، تابآوری و مزیت پایدار بر صرفِ کارایی و مزیت نسبی حرکت می کند و امروز آشکارا از آسیبهای وارده به خود ناشی از واگذاری بخش بزرگی از ظرفیت تولید جهان به چین و تضعیف ظرفیت تولیدی خود سخن میگوید.از این منظر، شاید بتوان گفت الگوی اقتصاد جهانی در حال تغییر است: مزیت نسبی همچنان و تا حدودی یک پایه مهم اما دیگر قاطع و کافی تلقی نمی شود؛ آنچه اهمیت فزاینده یافته، مزیتی است که در برابر تحولات فناوری، شوکهای ژئوپلیتیک و تغییرات ساختاری اقتصاد جهانی دوام بیاورد.به بیان دیگر، پرسش دیگر فقط این نیست که «چه چیزی را امروز ارزانتر و کارآمدتر تولید میکنیم؟»؛ پرسش مهمتر این است که «چه ظرفیتی را باید حفظ کنیم تا فردا همچنان قدرت تولید، انتخاب و استقلال داشته باشیم؟


