اصلاحطلبی بعد از شکست اصلاحات؛ آیا هنوز معنایی دارد؟سعید شریعتی در این گفتوگو تلاش میکند به مهم…
انتشار: 2026/07/11 05:06 UTC
اصلاحطلبی بعد از شکست اصلاحات؛ آیا هنوز معنایی دارد؟سعید شریعتی در این گفتوگو تلاش میکند به مهمترین پرسش نسل جدید پاسخ دهد: وقتی تجربه دوم خرداد، دولت خاتمی و مشارکت انتخاباتی دیگر تکرارشدنی نیست، اساساً «اصلاحطلبی» چه معنایی دارد؟به باور او، اصلاحطلبی در دهه هفتاد پروژهای برای بازگشت به آرمانهای جمهوریت، قانونگرایی و حاکمیت مردم بود، اما از سال ۱۳۸۸ به بعد با حذف سازمانیافته اصلاحطلبان، از «مشارکت سیاسی» به «مبارزه مدنی» تغییر شکل داد. او معتقد است پس از بیانیه گام دوم انقلاب در سال ۱۳۹۷، اساساً چارچوب پیشین اصلاحات پایان یافت و ساختار حکمرانی از منطق «قرارداد اجتماعی» به سمت «فرمان» حرکت کرد.شریعتی در عین حال از براندازی نیز دفاع نمیکند. استدلال او این است که تغییرات انقلابی، کودتا یا مداخله خارجی هزینههای بسیار سنگینی دارند و معلوم نیست چه نظمی را جایگزین نظم موجود کنند. از نگاه او، مسیر کمهزینهتر، سازماندهی مطالبات اجتماعی، نافرمانی مدنی، فشار اجتماعی و وادار کردن حکومت به «استهاله» و تغییر تدریجی است.او همچنین میگوید تجربه جنبش «زن، زندگی، آزادی» نشان داد که نافرمانی مدنی میتواند بدون تغییر قانون، رفتار حکومت را در برخی حوزهها تغییر دهد و همین منطق میتواند در موضوعاتی مانند فیلترینگ، آزادیهای اجتماعی و فرهنگی نیز ادامه پیدا کند.یکی از مهمترین بخشهای گفتوگو، نقد اصلاحطلبی کلاسیک است. شریعتی معتقد است اصلاحات به سبک دوم خرداد دیگر قابل احیا نیست و اگر قرار باشد پروژهای تازه شکل بگیرد، باید «تجددگرا» باشد، نه «تجدیدگرا». به بیان دیگر، مفاهیمی مانند آزادی، استقلال، توسعه و دموکراسی باید بر اساس فهم نسل جدید بازتعریف شوند، نه با ادبیات سال ۱۳۵۷ یا ۱۳۷۶؛ زیرا نسل Z دیگر با آن زبان ارتباط برقرار نمیکند.او در پایان بر یک نکته کلیدی تأکید میکند: بدون بازسازی طبقه متوسط، دموکراسی نیز شانس موفقیت ندارد. از نظر او توسعه باید در اولویت قرار گیرد، زیرا جامعه توسعهیافته حامل دموکراسی است و در شرایط فقر گسترده و رقابت شدید بر سر منابع، نهادهای دموکراتیک نیز دوام نخواهند آورد.✅@mellimazzhabi


