🔴 ایران و آمریکا در بنبست؛ آیا هنوز شانسی برای توافق باقی مانده است؟🔹رحمان قهرمانپور معتقد است رو…
انتشار: 2026/07/17 19:02 UTC
🔴 ایران و آمریکا در بنبست؛ آیا هنوز شانسی برای توافق باقی مانده است؟🔹رحمان قهرمانپور معتقد است روابط ایران و آمریکا پس از جنگ چهلروزه وارد سه مرحله شده: آتشبس و توقف حمله مجدد آمریکا، شکلگیری مذاکرات و یادداشت تفاهم اسلامآباد و در نهایت، تضعیف این تفاهم و بازگشت تدریجی دو طرف به مسیر تقابل.🔹به گفته او، آمریکا در جنگ به موفقیتهای تاکتیکی دست یافت و ضربات زیادی وارد کرد، اما به هدف استراتژیک خود نرسید. مصرف گسترده موشکهای رهگیر تاد و پاتریوت، نگرانی از خالیشدن ذخایر تسلیحاتی آمریکا و نیاز به تمرکز بر رقابت با چین، از دلایل مهم توقف حمله مجدد بود.🔹از نگاه قهرمانپور، مسئله ایران برای هر دو حزب آمریکا یک «تهدید» تعریف میشود؛ اما درباره نحوه مواجهه با آن اختلاف وجود دارد. دموکراتها بیشتر به مهار ایران گرایش دارند، درحالیکه جریانهای راست و لابیهای نزدیک به اسرائیل، استفاده از نیروی نظامی را هم بخشی از راهحل میدانند. در سالهای اخیر نیز صدای جریانهای طرفدار دیپلماسی در آمریکا ضعیفتر شده است.🔹ترامپ همچنان از الگوی «دیپلماسی اجبار» استفاده میکند؛ یعنی نخست با فشار نظامی و اقتصادی طرف مقابل را پای میز مذاکره میآورد و بعد یک توافق معاملهمحور پیشنهاد میکند. به همین دلیل هم پس از جنگ، امتیازهای کمسابقهای مانند لغو بخشی از تحریمهای نفتی، پتروشیمی و آزادسازی داراییهای ایران مطرح شد.🔹قهرمانپور میگوید توافقهای ترامپ معمولاً کوتاه، مبهم و فاقد ضمانتهای حقوقی بلندمدتاند. این شیوه فقط مخصوص ایران نیست و ترامپ با متحدانی مانند کرهجنوبی، ژاپن، تایوان و کشورهای اروپایی نیز همینگونه رفتار میکند. بنابراین کوتاه و مبهم بودن یادداشت تفاهم اسلامآباد، لزوماً نشانه وجود یک نقشه پنهان ویژه برای ایران نیست.🔹به باور او، ترامپ فعلاً بهدنبال واگذاری قدرت به اپوزیسیون یا اجرای پروژه تغییر رژیم نیست؛ همانطور که در ونزوئلا نیز چنین نکرد. اولویت او رسیدن به توافق با حکومت موجود، حضور اقتصادی آمریکا در ایران، دسترسی به بازار و نفت ایران و جلوگیری از وابستگی کامل تهران به چین است. بااینحال، اگر توافق ممکن نشود، ممکن است دوباره به زور نظامی متوسل شود.🔹یادداشت تفاهم اسلامآباد اکنون هم در آمریکا و هم در ایران مخالفان قدرتمندی دارد. در آمریکا، دموکراتها، جمهوریخواهان تندرو، لابی اسرائیل و برخی متحدان منطقهای با امتیازهای دادهشده به ایران مخالفاند. در ایران نیز بخشی از مخالفتها از رقابتهای داخلی میآید؛ چون موفقیت توافق میتواند برای دولت پزشکیان و جریان نزدیک به قالیباف اعتبار سیاسی ایجاد کند.🔹درگیری ایران با کشورهای میانجی مانند قطر، امارات و عربستان نیز انگیزه آنها برای حفظ توافق را کاهش داده است. قهرمانپور معتقد است اختلاف بر سر اجرای تفاهم، از جمله کریدور دریایی عمان، میتوانست از طریق کمیسیون مشترک حل شود و توسل به شلیک، نتیجه تقدم منافع جناحی بر خیر جمعی بود.🔹او هشدار میدهد که نظریههای کلانی مانند «افول امپراتوری آمریکا»، «تسلط اجتنابناپذیر بر نفت» یا «محکومبودن خاورمیانه به جنگ» اگر به شکل جبری فهمیده شوند، عاملیت سیاسی را از بین میبرند. حتی اگر برخی روندهای بلندمدت درست باشند، سیاستگذاری روزمره باید بتواند فرصتهای کوچک دیپلماتیک را تشخیص دهد و از آنها استفاده کند.🔹از نگاه قهرمانپور، آمریکا تنها یک هدف در برابر ایران ندارد. تغییر رفتار منطقهای ایران، امنیت اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس، مهار روابط تهران با چین و روسیه و حفظ جریان آزاد انرژی، همزمان در محاسبات واشنگتن نقش دارند. به همین دلیل تقلیل همهچیز به اسرائیل، نفت یا تغییر رژیم، تصویری ناقص ارائه میدهد.🔹او احتمال بازگشت دو طرف به مذاکره با میانجیگری پاکستان، قطر و عربستان را هنوز منتفی نمیداند. ممکن است پس از چند هفته آزمودن اراده یکدیگر، تنش کاهش پیدا کند؛ اما حتی در صورت بازگشت به میز مذاکره، نباید انتظار یک توافق جامع و بلندمدت داشت.🔹خطرناکترین سناریو از نظر قهرمانپور، تکرار چرخه «حمله، مذاکره، توافق موقت و حمله دوباره» است. حتی اگر آمریکا از ابتدا برنامه مشخصی برای نابودی ایران نداشته باشد، ادامه این چرخه میتواند زیرساختها را فرسوده، نظام تصمیمگیری را فلج و ایران را به یک دولت ضعیف و در حال ورشکستگی تبدیل کند؛ مسیری شبیه آنچه از جنگ خلیج فارس تا حمله سال ۲۰۰۳ برای عراق رخ داد.🔹جمعبندی او این است که ترامپ هنوز توافق با ایران را ترجیح میدهد، اما این فرصت دائمی نیست. اگر مدیریت تنش و نوعی تغییر رفتار قابلقبول برای دو طرف اتفاق نیفتد، ممکن است نتیجه نهایی نه لزوماً تغییر رژیم، بلکه تضعیف تدریجی ایران و حذف توان اقتصادی و نظامی کشور برای چند دهه باشد.✅@mellimazzhabi


