جنگ انرژی آمریکا و چین؛ ایران چه برگهایی در اختیار دارد؟ (1/2)مجید رئوفی در این گفتوگو رقابت انرژ…
انتشار: 2026/08/06 09:04 UTCدریافت: 2026/08/07 10:25 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/07 10:25 UTC
جنگ انرژی آمریکا و چین؛ ایران چه برگهایی در اختیار دارد؟ (1/2)مجید رئوفی در این گفتوگو رقابت انرژی میان آمریکا و چین را در بستر تاریخی روابط دو قدرت بررسی میکند و به این پرسش میپردازد که ایران و تنگه هرمز چه نقشی در امنیت انرژی چین دارند و تهران چگونه میتواند از این موقعیت برای جذب سرمایه و فناوری استفاده کند.🔹 روابط آمریکا و جمهوری خلق چین از زمان تأسیس آن در سال ۱۹۴۹ خصمانه بود، اما در دوران نیکسون و با دیپلماسی کیسینجر، دو کشور برای مهار شوروی به یکدیگر نزدیک شدند. پس از مرگ مائو نیز اصلاحات اقتصادی دنگ شیائوپینگ، مسیر چین را بهکلی تغییر داد.🔹 چین تا اوایل دهه ۱۹۹۰ بخشی از نفت خود را صادر میکرد، اما رشد سریع اقتصادی باعث شد از سال ۱۹۹۳ به واردکننده نفت تبدیل شود. پس از پیوستن به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۰۱، تقاضای انرژی این کشور جهش کرد و چین در سال ۲۰۰۷ واردکننده گاز طبیعی نیز شد.🔹 بحران مالی ۲۰۰۸ نقطه عطف دیگری بود. درحالیکه بسیاری از اقتصادهای غربی با رکود مواجه شدند، چین رشد بالای خود را حفظ کرد و روابط نفتی و گازیاش را با روسیه، آسیای غربی، آفریقا و آمریکای لاتین گسترش داد.🔹 خطوط انتقال نفت و گاز روسیه به چین، از جمله خط لوله نفتی ESPO و خط لوله «قدرت سیبری»، بخشی از تلاش پکن برای کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی و متنوعکردن منابع انرژی بود.🔹 همزمان، انقلاب نفت شیل نیاز آمریکا به نفت وارداتی را کاهش داد و چین به بزرگترین واردکننده نفت جهان تبدیل شد. از این مرحله به بعد، امنیت دسترسی چین به انرژی به یکی از محورهای رقابت راهبردی پکن و واشنگتن بدل شد.🔹 سیاست «چرخش به آسیا» در دوران اوباما و نزدیکی بیشتر آمریکا به هند، استرالیا، فیلیپین و کشورهای جنوب شرقی آسیا، عملاً با هدف مهار قدرت فزاینده چین شکل گرفت. ترامپ نیز این رقابت را با جنگ تعرفهای و تجاری وارد مرحله تازهای کرد و بایدن بخش مهمی از همان مسیر را ادامه داد.🔹 چین برای حفظ رشد اقتصادی خود، از الگوی قدیمی صادرات پوشاک، لوازم خانگی و کالاهای ارزان فاصله گرفته و بهسوی «توسعه با کیفیت بالا» حرکت کرده است. سهگانه جدید اقتصاد چین شامل پنلهای خورشیدی، خودروهای برقی و باتریهای لیتیومیونی است.🔹 چین اکنون بخش عمده زنجیره تأمین پنلهای خورشیدی جهان را در اختیار دارد. مقیاس توسعه انرژی خورشیدی در این کشور چنان گسترده است که فقط ظرفیت اضافهشده آن در برخی سالها، از کل ظرفیت تولید برق ایران بیشتر بوده است.🔹 همین روند در صنعت خودروهای برقی نیز دیده میشود. تولید خودروهای برقی چین چندین برابر آمریکا، آلمان و دیگر رقبای صنعتی شده و شرکتهایی مانند BYD و CATL در بازار خودرو و باتری جایگاهی جهانی پیدا کردهاند.🔹 ورود گسترده چین به این صنایع، بسیاری از شرکتهای اروپایی، آمریکایی و آسیایی را با مشکل مواجه کرده است. آمریکا نیز برای جلوگیری از تسلط کامل چین، بر خودروهای برقی، پنلهای خورشیدی و برخی کالاهای چینی تعرفههای سنگین وضع کرده است.🔹 پاسخ چین معمولاً محدودکردن دسترسی آمریکا به عناصر خاکی کمیاب و مواد معدنی حیاتی است؛ موادی که در تولید تراشه، باتری، توربین بادی و تجهیزات پیشرفته کاربرد دارند. بهاینترتیب، انرژی و فناوری به ابزارهای متقابل فشار تبدیل شدهاند.🔹 رقابت هوش مصنوعی نیز نیاز دو کشور به برق را بهشدت افزایش میدهد. مراکز داده و پردازندههای هوش مصنوعی مصرف انرژی بالایی دارند و انتظار میرود برق مصرفی این صنعت تا سال ۲۰۳۰ بهطور چشمگیری افزایش یابد.🔹 چین برای تأمین این نیاز، همزمان انرژی خورشیدی، بادی، هستهای و برقآبی را توسعه میدهد؛ اما زغالسنگ همچنان بیش از نیمی از سبد انرژی آن را تشکیل میدهد. نفت نیز حدود یکپنجم مصرف انرژی چین را تأمین میکند و همین بخش، جایگاه کشورهای نفتخیز منطقه از جمله ایران را برجسته میسازد.🔹 چین در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت خام و مایعات نفتی وارد کرده است. روسیه، عربستان، ایران، عراق، امارات و کویت از مهمترین تأمینکنندگان آن به شمار میروند و بخش بزرگی از نفت وارداتی چین مستقیماً یا غیرمستقیم به تنگه هرمز وابسته است.🔹 به گفته رئوفی، ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱٫۴ میلیون بشکه نفت در روز به چین صادر کرده است؛ هرچند نفت ایران به دلیل تحریمها معمولاً در آمار رسمی با نام کشورهایی مانند مالزی ثبت میشود.🔹 اهمیت ایران برای چین فقط به نفت صادراتی خودش محدود نیست. بخش قابلتوجهی از نفت عربستان، عراق، امارات و کویت نیز از تنگه هرمز عبور میکند. بنابراین هرگونه اختلال طولانی در این مسیر میتواند مستقیماً امنیت انرژی و رشد اقتصادی چین را تحتتأثیر قرار دهد.ادامه👇🏻✅@mellimazzhabi


