جنگ انرژی آمریکا و چین؛ ایران چه برگهایی در اختیار دارد؟ (2/2)🔹 حساسیت چین به تنگه هرمز را باید در…
انتشار: 2026/08/06 09:04 UTCدریافت: 2026/08/07 19:20 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/07 19:20 UTC
جنگ انرژی آمریکا و چین؛ ایران چه برگهایی در اختیار دارد؟ (2/2)🔹 حساسیت چین به تنگه هرمز را باید در کنار «معضل مالاکا» دید. بخش بزرگی از انرژی وارداتی چین از تنگه مالاکا عبور میکند؛ مسیری که در محدوده نفوذ نظامی آمریکاست. ابتکار «کمربند و راه» نیز تا حدی برای ایجاد مسیرهای زمینی جایگزین و کاهش این آسیبپذیری طراحی شده است.🔹 اگر رقابت چین و آمریکا بر سر تایوان به بحران جدی تبدیل شود، واشنگتن میتواند بهجای ورود مستقیم به جنگی پرهزینه، مسیرهای انتقال انرژی به چین را تحت فشار قرار دهد. در چنین سناریویی، وضعیت سیاسی ایران و تنگه هرمز برای پکن اهمیتی دوچندان پیدا میکند.🔹 رئوفی معتقد است چین بهآسانی نمیتواند نفت منطقه را جایگزین کند. پکن در روسیه، آسیای مرکزی، آفریقا و آمریکای لاتین سرمایهگذاری کرده، اما هیچ منطقهای همزمان از ذخایر گسترده، ظرفیت افزایش تولید و قیمت مناسب آسیای غربی برخوردار نیست.🔹 بااینحال، وابستگی چین به نفت ایران بهخودیخود باعث سرمایهگذاری گسترده پکن در ایران نشده است. چین روابط اقتصادی بزرگی با عربستان، امارات و عراق دارد و طبیعی است که همه منافع خود را به کشوری تحریمشده و پیشبینیناپذیر گره نزند.🔹 مشکل اصلی سیاست ایران این بوده که بارها از «نگاه به شرق» سخن گفته، اما برای تبدیل این شعار به سرمایهگذاری، انتقال فناوری و همکاری بلندمدت، نقشه راه منسجمی نداشته است. نتیجه، رابطهای نامتوازن بوده که در آن چین نفت و محصولات پتروشیمی ایران را با تخفیف میخرد، اما سرمایهگذاری راهبردی محدودی انجام میدهد.🔹 توافق همکاری ۲۵ساله ایران و چین نمونهای از همین کندی و بیبرنامگی است. پیشنهاد تدوین آن در جریان سفر شی جینپینگ به ایران مطرح شد، اما نزدیک پنج سال طول کشید تا دو کشور به سند همکاری برسند؛ سندی که بخش مهمی از آن نیز هنوز به پروژههای عملی تبدیل نشده است.🔹 در همین مدت، چین صدها میلیارد دلار در قالب ابتکار کمربند و راه در جهان سرمایهگذاری کرده است. عربستان، امارات و عراق میلیاردها دلار سرمایه چینی جذب کردهاند، اما سهم ایران با وجود منابع انرژی، بازار بزرگ و موقعیت جغرافیایی ممتاز، بسیار ناچیز مانده است.🔹 حتی شرکتهای متوسط و کوچک چینی که ارتباط گستردهای با بازار آمریکا ندارند و کمتر در معرض تحریمهای ثانویهاند، حضور قابلتوجهی در صنایع نفت و معدن ایران ندارند؛ درحالیکه همین شرکتها در عراق بهشدت فعالاند.🔹 رئوفی میگوید ایران نباید این اطمینان را به چین بدهد که تحت هر شرایطی نفت خود را با تخفیف در اختیار پکن خواهد گذاشت. اگر چین احساس کند ایران هیچ گزینه دیگری ندارد، انگیزه چندانی برای سرمایهگذاری، انتقال فناوری یا ارائه امتیازهای بهتر نخواهد داشت.🔹 تهران میتواند اهمیت خود برای امنیت انرژی چین را به یک ابزار مذاکره تبدیل کند و در برابر تضمین بلندمدت عرضه انرژی، خواهان سرمایهگذاری در میادین نفت و گاز، معادن، انرژیهای تجدیدپذیر، هوش مصنوعی و افزایش بهرهوری انرژی شود.🔹 این به معنای پیوستن کامل ایران به بلوک چین نیست. گزینه مطلوب، داشتن روابط متوازن با چین، اروپا، آمریکا و کشورهای منطقه و استفاده از رقابت میان آنها برای تأمین منافع ملی است؛ همان الگویی که بسیاری از کشورهای موفق منطقه دنبال میکنند.🔹 اقتصاد ایران و چین در بسیاری از حوزهها مکمل یکدیگرند: ایران منابع انرژی، معادن، موقعیت ترانزیتی و بازاری نزدیک به ۹۰ میلیون نفر دارد و چین نیز صاحب سرمایه، فناوری، توان ساخت و تقاضای عظیم انرژی است. اما مکملبودن دو اقتصاد بدون ثبات سیاسی و برنامهریزی، خودبهخود به همکاری موفق منجر نمیشود.🔹 افزایش ظرفیت تولید نفت نیز میتواند قدرت چانهزنی ایران را بیشتر کند. هرچه سهم یک کشور در بازار جهانی بزرگتر باشد، حذف آن دشوارتر خواهد شد. روسیه به دلیل حجم بالای صادرات نفت کاملاً از بازار کنار گذاشته نشد و غرب ناچار شد بهجای تحریم کامل، از ابزارهایی مانند سقف قیمت استفاده کند.🔹 جانمایه سخنان رئوفی این است که ایران در رقابت انرژی آمریکا و چین، فاقد ابزار نیست؛ نفت، گاز، تنگه هرمز، موقعیت ترانزیتی و بازار داخلی، همگی برگهای راهبردیاند. مسئله این است که تهران تاکنون نتوانسته این برگها را در قالب یک راهبرد منسجم به سرمایه، فناوری و توسعه تبدیل کند.🔹 نه وابستگی یکطرفه به چین راهحل است و نه انتظار بازگشت همهجانبه غرب. سیاست مؤثر آن است که ایران پیشبینیپذیر شود، تنشهای منطقهای و بینالمللی خود را کاهش دهد و با گزینههای متعدد بر سر میز مذاکره حاضر شود؛ زیرا کشوری که فقط یک مشتری و یک مسیر داشته باشد، حتی با در اختیار داشتن مهمترین منابع، قدرت چانهزنی چندانی نخواهد داشت.✅@mellimazzhabi


