چرا فرهاد نیلی پیشنهاد ریاست بانک مرکزی را رد کرد؟ (2/3)🔹 از نظر نیلی، بانک مرکزی باید توان مالی کا…
انتشار: 2026/08/06 11:19 UTCدریافت: 2026/08/07 19:20 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/07 19:20 UTC
چرا فرهاد نیلی پیشنهاد ریاست بانک مرکزی را رد کرد؟ (2/3)🔹 از نظر نیلی، بانک مرکزی باید توان مالی کافی برای جذب بهترین استعدادها، آموزش آنها در معتبرترین مراکز و فراهمکردن محیطی امن برای تصمیمهای حرفهای داشته باشد. کارشناسان نیز نباید به دلیل تحلیلهای نامطلوب برای سیاستمداران، سرزنش یا مجازات شوند.🔹 او بانکها را به دستگاه سنجش سلامت اقتصاد تشبیه میکند. همانطور که افزایش گلبولهای سفید از وجود عفونت در بدن خبر میدهد، ناترازیهای اقتصاد نیز دیر یا زود در ترازنامه بانکها ظاهر میشوند. پنهانکردن یا دستکاری این ارقام، بیماری اقتصاد را درمان نمیکند؛ فقط تشخیص آن را به تأخیر میاندازد.🔹 نیلی همچنین به تجربه آغاز کارش در اداره بررسیهای اقتصادی بانک مرکزی اشاره میکند. با وجود تحصیلات دکتری در اقتصاد، صریحاً پذیرفت که اقتصاد پولی کوتاهمدت و سازوکار ترازنامه بانکها را بهاندازه کافی نمیداند و باید آنها را از کارشناسان باتجربه یاد بگیرد.🔹 او کار خود را از مقام کارشناسی آغاز کرد و طی چند سال به معاون اداره، مدیر اداره و سپس مدیرکل اقتصادی رسید. بااینحال، تأکید میکند که در تمام این سالها «تصمیمساز» بود، نه تصمیمگیر.🔹 یکی از مهمترین تجربههای او، مشارکت در تدوین محاسبات برنامه چهارم توسعه بود. مدلهای بانک مرکزی نشان میدادند که رشد اقتصادی هشتدرصدی با منابع و ظرفیتهای موجود ممکن نیست و اقتصاد در بهترین حالت میتواند حدود ۵٫۵ درصد رشد کند.🔹 در پاسخ، ۲٫۵ واحد درصد باقیمانده به «بهرهوری کل عوامل تولید» نسبت داده شد. نیلی هشدار داده بود که بهرهوری عددی جادویی نیست که بتوان آن را برای پرکردن فاصله میان آرزو و واقعیت به برنامه اضافه کرد.🔹 افزایش بهرهوری نیازمند ورود فناوری، ارتباط تجاری با جهان، رقابت، حکمرانی مناسب، تخصیص درست منابع و توانایی بنگاهها برای تبدیل فناوری به تولید است. بدون این مقدمات، نوشتن سهمی برای بهرهوری روی کاغذ، رشد اقتصادی ایجاد نمیکند.🔹 همین پروژه به بانک مرکزی کمک کرد ارتباط میان بودجه دولت، پایه پولی، نقدینگی، ترازنامه بانکها، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی را در قالب یک چارچوب منسجمتر بررسی کند و توان پیشبینی تورم و آثار سیاستها بر دهکهای مختلف خانوار را افزایش دهد.🔹 نیلی همچنین به راهاندازی سامانههای پرداخت آنلاین مانند ساتنا اشاره میکند. گروه او تلاش کرده بود آثار کلان آنلاینشدن نظام پرداخت را بررسی کند و درباره ضرورت مدیریت دقیق نقدینگی هشدار دهد. تعبیر او این بود: «شیر خفته نقدینگی اگر بیدار شود، دیگر نمیتوانید مهارش کنید.»🔹 با آغاز دولت محمود احمدینژاد و افزایش فشار بر بانک مرکزی، نیلی احساس کرد ماندن در ساختار تصمیمگیری دشوارتر شده است؛ بهویژه وقتی در جلسات گفته میشد نقدینگی عامل تورم نیست. او در نهایت ترجیح داد به پژوهشکده پولی و بانکی منتقل شود.🔹 بخش دیگری از گفتوگو به محرمانگی دادهها اختصاص دارد. نیلی میگوید حتی بخشهای مختلف بانک مرکزی گاهی اجازه اشتراکگذاری اطلاعات با یکدیگر را نداشتند. از نظر او، دادهها ممکن است برای مدتی محرمانه باشند، اما محرمانگی نباید ابدی شود و باید برای انتشار هر داده زمان مشخصی وجود داشته باشد.🔹 او این تصور را نیز نقد میکند که افزایش دستگاههای نظارتی لزوماً فساد را کاهش میدهد. به باورش، تجربه ایران نشان داده گسترش نظارت همیشه به سلامت بیشتر منجر نشده و گاهی تنها سبب شده فسادها دیرتر آشکار شوند.🔹 درباره استفاده از مشاوران خارجی نیز میگوید مسئله ایران صرفاً کمبود دانش فنی نیست. کشور در ساخت ساختمان، زیرساخت و امور مهندسی توانمند است؛ مشکل از جایی آغاز میشود که پای انسان، قدرت و حکمرانی به میان میآید. هیچ سازمانی نمیتواند برای مدتی طولانی بسیار بهتر از نظام حکمرانیای باشد که درون آن فعالیت میکند.🔹 از دید او، اقتصاد با تجارت آزاد معنا پیدا میکند. دولت باید بهجای تعیین اینکه هر تاجر با چه کشوری مبادله کند، مسیرهای زمینی، دریایی، هوایی و دیجیتال تجارت را باز کند و امکان انتخاب را در اختیار فعال اقتصادی بگذارد.🔹 وظیفه اصلی دولت، فراهمکردن کالاهای عمومی است: امنیت، ثبات، پول سالم، نظام بانکی باثبات، دادگستری منصفانه، حمایت از حقوق مالکیت و رقابت برابر. دولت باید زمین بازی را آماده کند، نه اینکه خود وارد میدان شود و همزمان نقش بازیکن، داور و قانونگذار را بر عهده بگیرد.🔹 نیلی میگوید هیچگاه از انتخاب مسیر کارشناسی و نرفتن بهسوی فعالیتهای سودآور خصوصی پشیمان نشده است. برای او، اینکه کاری هرچند کوچک در سیاستگذاری عمومی انجام داده باشد که بعدها به زندگی مردم کمک کند، با منفعت مالی قابل مقایسه نیست.👇🏻ادامه✅@mellimazzhabi


